భారతదేశంలో నియంత్రణ సంస్థలు – రైల్వే పరీక్షల కోసం సంపూర్ణ గైడ్

1. పరిచయం

భారతదేశం యొక్క సామాజిక-ఆర్థిక అభివృద్ధిని నియంత్రణ సంస్థల నెట్వర్క్ దారి చూపుతుంది — ఇవి చట్టబద్ధమైన, అర్ధ-న్యాయిక మరియు స్వయంప్రతిపత్తి గల సంస్థలు, ఇవి రైల్వేలు & బ్యాంకింగ్ నుండి టెలికాం & పర్యావరణం వరకు ఉన్న రంగాలలో నియమాలను రూపొందించి, ప్రమాణాలను నిర్దేశించి, అనుసరణను నిర్ధారిస్తాయి. రైల్వే పరీక్షలు (NTPC, Group-D, JE, ALP, Technician, RPF) వాటి స్థాపన సంవత్సరం, ప్రధాన కార్యాలయం, అధ్యక్షులు, మాతృ మంత్రిత్వ శాఖ మరియు ప్రధాన విధులపై స్థిర అవగాహనను క్రమం తప్పకుండా పరీక్షిస్తాయి.

2. అగ్ర 20 జాతీయ నియంత్రణ సంస్థలు – వాస్తవాల పత్రం

*CRB = చైర్మన్, రైల్వే బోర్డు (పదవి వలె ఇండియన్ రైల్వేస్ CEO).

3. రైల్వే-నిర్దిష్ట నియంత్రణ మైలురాళ్లు

4. శీఘ్ర సూచన – ట్యాగ్లైన్లు & మాతృ మంత్రిత్వ శాఖలు

5. ఒక-లైనర్ వాస్తవాలు (రైల్వే-పరీక్ష క్యాప్స్యూల్)

1. RBI సెక్యూరిటీ ప్రింటింగ్ & మింటింగ్ కార్ప్. (SPMCIL) & భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ నోట్ ముద్రణ (BRBNMPL) ద్వారా కరెన్సీ ముద్రిస్తుంది.
2. SEBI చక్రవర్తి కమిటీ (1985) సిఫార్సుల నుండి జన్మించింది.
3. TRAI TDSAT అప్పీల్ పాత్రను పాక్షికంగా భర్తీ చేసింది; TDSAT ఇప్పుడు కేవలం న్యాయనిర్ణయాత్మకమైనది.
4. IRDAI HQని డెల్హీ నుండి హైదరాబాద్కు 2001లో మార్చింది.
5. PFRDA **అటల్ పెన్షన్ యోజన (APY)**ని నిర్వహిస్తుంది, ఇది 2015లో ప్రారంభించబడింది.
6. CERC & SERCs (రాష్ట్ర ERCs) విద్యుత్ చట్టం 2003 నుండి అధికారాన్ని పొందాయి.
7. PNGRB అప్స్ట్రీమ్ ఎక్స్ప్లోరేషన్కు బాధ్యత కాదు (DGH చేత MoP&NG కింద నిర్వహించబడుతుంది).
8. DGCA ఫ్లయింగ్ పర్మిట్లు & టైప్ సర్టిఫికేషన్ జారీ చేస్తుంది; BCAS విమానాశ్రయ భద్రతను నిర్వహిస్తుంది.
9. FSSAI లోగో ఆకుపచ్చ & బ్రౌన్ రంగులను కలిగి ఉంటుంది – ఆకుపచ్చ శాకాహారం కోసం, బ్రౌన్ మాంసాహారం కోసం.
10. BIS హాల్మార్క్ బంగారం కోసం 3 భాగాలు కలిగి ఉంటుంది: BIS లోగో, స్వచ్ఛత క్యారట్, పరీక్షా కేంద్రం గుర్తు.
11. CCI కార్టెల్ కంపెనీల టర్నోవర్లో 10% వరకు పెనాల్టీ విధించగలదు.
12. WDRA నెగోషియబుల్ వేర్హౌస్ రసీదు (NWR) రైతులకు e-NAM & బ్యాంక్ ఫైనాన్స్ పొందడంలో సహాయపడుతుంది.
13. NHAI భారత్మాల పరియోజనను అమలు చేస్తుంది; FASTag 15 ఫిబ్రవరి 2021 నుండి తప్పనిసరి.
14. AERA ప్రధాన విమానాశ్రయాల (>3.5 మి. ప్రయాణీకులు/సంవత్సరం) కోసం మాత్రమే ఏరోనాటికల్ టారిఫ్లను నియంత్రిస్తుంది.
15. RDA (ఏర్పాటు చేసినప్పుడు) చట్టబద్ధమైన & బహుళ-రంగ అవుతుంది – ప్రయాణీక & సరుకు టారిఫ్లు.

6. ప్రాక్టీస్ MCQs (రైల్వే నమూనా)

సూచనలు:

• ఉత్తమ ఎంపికను ఎంచుకోండి.
• సమాధానాలు <details> ట్యాగ్లలో దాచబడి ఉన్నాయి.

1. టెలికాం రెగ్యులేటరీ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (TRAI) ఏ సంవత్సరంలో స్థాపించబడింది?
   A) 1995 B) 1997 C) 1999 D) 2001

2. ఇన్సూరెన్స్ రెగ్యులేటరీ అండ్ డెవలప్మెంట్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (IRDAI) ప్రధాన కార్యాలయం ఎక్కడ ఉంది?
   A) ముంబై B) ఢిల్లీ C) హైదరాబాద్ D) బెంగళూరు

3. రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రస్తుత (మే 2024) గవర్నర్ ఎవరు?
   A) ఉర్జిత్ పటేల్ B) రఘురామ్ రాజన్ C) శక్తికాంత దాస్ D) వైరల్ ఆచార్య

4. రైల్వే అభివృద్ధి అథారిటీ (RDA) – ఇండియన్ రైల్వేల కోసం ప్రతిపాదించబడిన నియంత్రకుడు – మొదటగా ఏ కమిటీ ద్వారా సిఫార్సు చేయబడింది?
   A) బిబేక్ దేబ్రాయ్ B) ప్రకాష్ C) రాకేష్ మోహన్ D) సామ్ పిట్రోడా

5. సెక్యూరిటీస్ అండ్ ఎక్స్ఛేంజ్ బోర్డ్ ఆఫ్ ఇండియా (SEBI)కి చట్టబద్ధమైన స్థాయి ఇవ్వబడింది
   A) SEBI చట్టం 1992 B) SCRA 1956 C) కంపెనీల చట్టం 2013 D) డిపాజిటరీస్ చట్టం 1996

6. కింది నియంత్రణ సంస్థలను వాటి రంగాలతో జతపరచండి:
   1. PNGRB   2. CERC   3. DGCA   4. FSSAI
      P. ఆహారం Q. ఆయిల్ & గ్యాస్ R. విద్యుత్ S. సివిల్ ఏవియేషన్
      A) 1-Q, 2-R, 3-S, 4-P B) 1-R, 2-Q, 3-P, 4-S C) 1-S, 2-P, 3-Q, 4-R D) 1-P, 2-S, 3-R, 4-Q

7. పెన్షన్ ఫండ్ రెగ్యులేటరీ అండ్ డెవలప్మెంట్ అథారిటీ (PFRDA) నిర్వహణకు బాధ్యత వహిస్తుంది
   A) EPFO B) NPS C) ESIC D) గ్రాచ్యుటీ చట్టం

8. భారతదేశంలో విమానాశ్రయ టారిఫ్లను ఏ సంస్థ నియంత్రిస్తుంది?
   A) AERA B) DGCA C) AAI D) BCAS

9. బంగారు నగల BIS హాల్మార్కింగ్
   A) స్వచ్ఛందం B) 14 జూన్ 2021 నుండి తప్పనిసరి C) 22 క్యారట్ కోసం మాత్రమే తప్పనిసరి D) 18 క్యారట్ కోసం ఐచ్ఛికం

10. కంపిటీషన్ చట్టాన్ని ఉల్లంఘించిన సంస్థపై CCI విధించగల గరిష్ట పెనాల్టీ
    A) టర్నోవర్లో 5% B) టర్నోవర్లో 10% C) ₹50 కోట్లు D) ₹100 కోట్లు

11. డిజిటల్ పర్సనల్ డేటా ప్రొటెక్షన్ చట్టం ఆమోదించబడింది
    A) 2019 B) 2020 C) 2022 D) 2023

12. వేర్హౌసింగ్ డెవలప్మెంట్ & రెగ్యులేటరీ అథారిటీ (WDRA) ఏ మంత్రిత్వ శాఖ కింద వస్తుంది?
    A) వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖ B) ఫైనాన్స్ మంత్రిత్వ శాఖ C) కార్పొరేట్ వ్యవహారాలు D) వినియోగదారు వ్యవహారాలు

13. TRAI యొక్క మొదటి అధ్యక్షుడు
    A) M.S. వర్మ B) A. రాజా C) సుధీర్ గుప్తా D) అనిల్ కుమార్ లహోటీ

14. ఇన్లాండ్ జలమార్గాల నియంత్రకుడు
    A) IWAI B) DG షిప్పింగ్ C) PNGRB D) CERC

15. భారతదేశంలో ప్రజా ప్రదర్శన కోసం చలనచిత్రాలను ధృవీకరించే చట్టబద్ధమైన అధికారం
    A) NFDC B) CBFC C) ప్రసార్ భారతి D) I&B మంత్రిత్వ శాఖ

16. ఫుడ్ సేఫ్టీ అండ్ స్టాండర్డ్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (FSSAI) ఏ చట్టం కింద స్థాపించబడింది?
    A) FSS చట్టం 2006 B) ఆహార కల్తీ నివారణ చట్టం 1954 C) అవసరమైన వస్తువుల చట్టం D) వినియోగదారు రక్షణ చట్టం

17. కంపిటీషన్ కమిషన్ ఆఫ్ ఇండియా (CCI) అధ్యక్షుడిని నియమిస్తుంది
    A) CJI సిఫార్సుపై రాష్ట్రపతి B) నియామకాల క్యాబినెట్ కమిటీ C) ఫైనాన్స్ మంత్రి D) ప్రధాన మంత్రి మాత్రమే

18. ప్రతిపాదించబడిన రైల్వే అభివృద్ధి అథారిటీ నిర్ణయించదు
    A) ప్రయాణీక ఛార్జీలు B) సరుకు రేట్లు C) భద్రతా ప్రమాణాలు D) ట్రాక్ యాక్సెస్ ఛార్జీలు

7. రివిజన్ వ్యూహం

• మ్నెమోనిక్: “T-R-I-C-P-F-B-C-S” – గుర్తుంచుకోవడానికి అగ్ర 8 నియంత్రకులు: TRAI, RBI, IRDAI, CERC, PFRDA, FSSAI, BIS, CCI.
• HQ మ్యాప్ చేయండి: ముంబై – RBI, SEBI; హైదరాబాద్ – IRDAI; న్యూఢిల్లీ – దాదాపు అన్ని ఇతరులు.
• సంవత్సరం ట్రిక్: సరళీకరణ తర్వాత జన్మ సంవత్సరాలు – 1992 (SEBI), 1997 (TRAI), 1998 (CERC), 1999 (IRDAI చట్టం), 2003 (PFRDA).
• రైల్వే దృష్టి: RDA & 1905/1951 తేదీలు సిద్ధంగా ఉంచండి; రైల్వే బోర్డు కో