নিয়ামক প্ৰতিষ্ঠান

ভাৰতত নিয়ামক প্ৰতিষ্ঠানসমূহ – ৰে’লৱে পৰীক্ষাৰ বাবে সম্পূৰ্ণ গাইড

১. ভূমিকা

ভাৰতৰ আৰ্থ-সামাজিক উন্নয়ন এক নেটৱৰ্কৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয় নিয়ামক প্ৰতিষ্ঠানৰ – আইনগত, অৰ্ধ-বিচাৰিক আৰু স্বায়ত্তশাসিত সংস্থাসমূহ যিয়ে ৰে’লৱে আৰু বেংকিংৰ পৰা টেলিকম আৰু পৰিৱেশলৈকে বিভিন্ন খণ্ডত নিয়মাৱলী প্ৰস্তুত কৰে, মানদণ্ড নিৰ্ধাৰণ কৰে আৰু আনুগত্য নিশ্চিত কৰে। ৰে’লৱে পৰীক্ষাসমূহত (NTPC, Group-D, JE, ALP, Technician, RPF) প্ৰায়েই ইহঁতৰ স্থাপনাৰ বছৰ, মুখ্য কাৰ্যালয়, অধ্যক্ষ, পিতৃ মন্ত্ৰালয়, আৰু মুখ্য কাৰ্য্যৰ ওপৰত স্থিৰ সচেতনতা পৰীক্ষা কৰা হয়।


২. শীৰ্ষ ২০টা ৰাষ্ট্ৰীয় নিয়ামক প্ৰতিষ্ঠান – তথ্য পত্ৰ
নং নিয়ামক প্ৰতিষ্ঠান (সংক্ষিপ্ত নাম) স্থাপিত মুখ্য কাৰ্যালয় পিতৃ মন্ত্ৰালয় বৰ্তমানৰ অধ্যক্ষ (মে-২০২৪ অনুসৰি) খণ্ড
ৰে’লৱে ব’ৰ্ড (ৰে’লৱে উন্নয়ন প্ৰাধিকৰণৰ প্ৰস্তাৱ হিচাপে পুনৰ সংগঠিত) ১৯০৫ (ব’ৰ্ড) → ১৯৫১ (পুনৰ গঠিত) নতুন দিল্লী MoR (ৰে’লৱে মন্ত্ৰালয়) অৰুণ কুমাৰ (CRB*) ৰে’লৱে
TRAI – টেলিকম নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ ভাৰত ২০ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৯৭ নতুন দিল্লী DoT (যোগাযোগ মন্ত্ৰালয়) অনিল কুমাৰ লাহোটি টেলিকম
RBI – ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক ১ এপ্ৰিল ১৯৩৫ (১ জানুৱাৰী ১৯৪৯ত ৰাষ্ট্ৰীয়কৃত) মুম্বাই MoF (অৰ্থ) শক্তিকান্ত দাস বেংকিং আৰু মুদ্ৰা
SEBI – ছিকিউৰিটিজ এণ্ড এক্সচেঞ্জ বোৰ্ড অফ ইণ্ডিয়া ১২ এপ্ৰিল ১৯৯২ মুম্বাই MoF মাধবী পুৰী বুচ মূলধনী বজাৰ
IRDAI – ইন্সুৰেন্স নিয়ামক আৰু উন্নয়ন প্ৰাধিকৰণ ভাৰত ১৯৯৯ (আইন) → ১৯ এপ্ৰিল ২০০০ (কাৰ্যকৰী) হায়দৰাবাদ MoF দেবাশীষ পাণ্ডা বীমা
PFRDA – পেন্সন ফাণ্ড নিয়ামক আৰু উন্নয়ন প্ৰাধিকৰণ ২৩ আগষ্ট ২০০৩ নতুন দিল্লী MoF দীপক মোহান্তি পেন্সন (NPS)
CERC – কেন্দ্ৰীয় বিদ্যুৎ নিয়ামক আয়োগ ২৪ জুলাই ১৯৯৮ নতুন দিল্লী MoP (শক্তি) জিষ্ণু বাৰুৱা বিদ্যুৎ (কেন্দ্ৰীয়)
PNGRB – পেট্ৰলিয়াম এণ্ড নেচাৰেল গেছ নিয়ামক বোৰ্ড ৩১ মাৰ্চ ২০০৬ নতুন দিল্লী MoP&NG এ.কে. জৈন তেল আৰু গেছ ডাউনষ্ট্ৰীম
DGCA – ডাইৰেক্টৰেট জেনেৰেল অফ চিভিল এভিয়েশ্যন ১ জুন ১৯৩৮ (১৯৯৭ত নাম সলনি) নতুন দিল্লী MoCA বিক্ৰম দেৱ দত্ত নাগৰিক বিমান চলাচল
১০ FSSAI – খাদ্য সুৰক্ষা আৰু মানদণ্ড প্ৰাধিকৰণ ভাৰত ৫ আগষ্ট ২০১১ (কাৰ্যকৰী) নতুন দিল্লী MoHFW জি. কমলা বৰ্ধন ৰাও খাদ্য সুৰক্ষা
১১ BIS – ব্যুৰো অফ ইণ্ডিয়ান ষ্টেণ্ডাৰ্ডছ ২৩ ডিচেম্বৰ ১৯৮৬ (ISIৰ সলনি) নতুন দিল্লী DPIIT (উদ্যোগ) প্ৰমোদ কুমাৰ তিৱাৰী মানদণ্ড
১২ CCI – প্ৰতিযোগিতা আয়োগ ভাৰত ১৪ অক্টোবৰ ২০০৩ (২০০৯ত পুনৰ গঠিত) নতুন দিল্লী MoCA (কৰ্পৰেট কাৰ্য্য) ৰৱনীত কৌৰ প্ৰতিযোগিতা
১৩ CBFC – কেন্দ্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ প্ৰমাণীকৰণ বোৰ্ড ১ জুন ১৯৫১ (চিনেমেট’গ্ৰাফ আইন) মুম্বাই I&B মন্ত্ৰালয় প্ৰসূন জোশী (অধ্যক্ষ) চলচ্চিত্ৰ প্ৰমাণীকৰণ
১৪ NHB – ৰাষ্ট্ৰীয় গৃহ বেংক ৯ জুলাই ১৯৮৮ নতুন দিল্লী MoF সঞ্জয় শুক্লা গৃহ ঋণ
১৫ IRDAI (স্বাস্থ্য) – #৫ৰ দৰেই; পৃথক **ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য প্ৰাধিকৰণ (NHA)**য়ে আয়ুষ্মান ভাৰত পৰিচালনা কৰে MoH&FW স্বাস্থ্য বীমা
১৬ WDRA – গুদামগৃহ উন্নয়ন আৰু নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ ২৫ অক্টোবৰ ২০১০ নতুন দিল্লী MoCA শক্তিকান্ত দাস (পদাধিকাৰীভাৱে) কৃষি-গুদামগৃহ
১৭ ভাৰতীয় অন্তৰ্দেশীয় জলপথ প্ৰাধিকৰণ (IWAI) ২৭ অক্টোবৰ ১৯৮৬ নয়ডা MoPSW সঞ্জয় বন্দোপাধ্যায় অন্তৰ্দেশীয় জলপথ
১৮ ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ প্ৰাধিকৰণ (NHAI) ১৯৮৮ নতুন দিল্লী MoRTH সন্তোষ কুমাৰ যাদৱ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ
১৯ বিমানবন্দৰ অৰ্থনৈতিক নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (AERA) ১২ মে’ ২০০৯ নতুন দিল্লী MoCA এম. জগন্নাথ বিমানবন্দৰ দৰ
২০ ডিজিটেল ব্যক্তিগত তথ্য সুৰক্ষা বোৰ্ড (DPDP আইন ২০২৩ৰ অধীনত) ২০২৩ (এতিয়াও গঠন হোৱা নাই) TBA MeitY TBA তথ্য সুৰক্ষা

*CRB = অধ্যক্ষ, ৰে’লৱে ব’ৰ্ড (ভাৰতীয় ৰে’লৱেৰ পদাধিকাৰীভাৱে CEO)।


৩. ৰে’লৱে-নিৰ্দিষ্ট নিয়ামক মাইলৰ খুঁটি
বছৰ ঘটনা
১৮৫৩ প্ৰথম যাত্ৰীবাহী ৰে’ল (বৰি বন্দৰ – ঠাণে, ৩৪ কিমি)
১৯০৫ ৰে’লৱে ব’ৰ্ড ব্ৰিটিছ ভাৰতত গঠিত
১৯৫১ স্বাধীনতাৰ পিছত ৰে’লৱে ব’ৰ্ড পুনৰ সংগঠিত; ৰে’লৱে মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনত স্থাপিত
২০১৫ প্ৰকাশ পেনেলে স্বাধীন **ৰে’লৱে উন্নয়ন প্ৰাধিকৰণ (RDA)**ৰ পৰামৰ্শ দিয়ে
২০১৭ কেবিনেটে RDA সৃষ্টি অনুমোদন কৰে (দৰ নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ, প্ৰতিযোগিতা নিশ্চিত কৰিবলৈ) – এতিয়াও কাৰ্যকৰী হোৱা নাই
২০২১ ৰে’লৱে ব’ৰ্ড পুনৰ গঠন – ১ জন অধ্যক্ষ আৰু ৪ জন সদস্য (অনুষংগ, কাৰ্য্যকলাপ আৰু BD, ৰ’লিং ষ্টক, অৰ্থ)
২০২৪ গতি শক্তি বিশ্ববিদ্যালয় (পূৰ্বৰ NRTI) – ৰে’লৱে গৱেষণা আৰু উন্নয়নৰ বাবে MoRৰ অধীনত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মৰ্যাদা

৪. দ্ৰুত প্ৰসংগ – টেগলাইন আৰু পিতৃ মন্ত্ৰালয়
প্ৰতিষ্ঠান টেগলাইন / মুখ্য ভূমিকা মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনত
RBI “বেংকসমূহৰ বেংকাৰ”, “মুদ্ৰা প্ৰচলনকাৰী” অৰ্থ
SEBI “ভাৰতীয় মূলধনী বজাৰৰ ৰখীয়া কুকুৰ” অৰ্থ
TRAI “টেলিকমত সমতাপূৰ্ণ পৰিৱেশ নিশ্চিত কৰা” যোগাযোগ
IRDAI “পলিচীধাৰকৰ স্বাৰ্থ ৰক্ষা কৰা” অৰ্থ
PFRDA “পেন্সন কভাৰেজ সৰ্বজনীন কৰা” অৰ্থ
CERC “কেন্দ্ৰীয় শক্তি কেন্দ্ৰ আৰু ISTSৰ বাবে দৰ নিৰ্ধাৰণ কৰা” শক্তি
PNGRB “ৰিফাইনিং, পাইপলাইন, চিটি-গেছ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা” পেট্ৰলিয়াম
DGCA “নাগৰিক বিমান চলাচল নিৰাপদ আৰু কাৰ্যকৰী কৰা” নাগৰিক বিমান চলাচল
FSSAI “এখন দেশ – এটা খাদ্য আইন” স্বাস্থ্য আৰু পৰিয়াল কল্যাণ
BIS “মানদণ্ডীকৰণৰ গুণমানৰ চিহ্ন” DPIIT

৫. এক-শাৰীৰ তথ্য (ৰে’লৱে-পৰীক্ষা কেপছুল)

১. RBIয়ে ছিকিউৰিটি প্ৰিণ্টিং এণ্ড মিন্টিং কৰ্প. (SPMCIL) আৰু **ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংক নোট মুদ্ৰণ (BRBNMPL)**ৰ জৰিয়তে মুদ্ৰা ছপা কৰে।
২. SEBIৰ জন্ম হৈছিল **চক্ৰৱৰ্তী কমিটি (১৯৮৫)**ৰ পৰামৰ্শৰ পৰা।
৩. TRAIয়ে TDSATৰ আপিলীয় ভূমিকা আংশিকভাৱে সলনি কৰে; TDSAT এতিয়া কেৱল বিচাৰিক।
৪. IRDAIয়ে ২০০১ত মুখ্য কাৰ্যালয় দিল্লীৰ পৰা হায়দৰাবাদলৈ স্থানান্তৰ কৰে।
৫. PFRDAয়ে আটল পেন্সন যোজনা (APY) পৰিচালনা কৰে যি ২০১৫ত আৰম্ভ হৈছিল।
৬. CERC আৰু SERCs (ৰাজ্যিক ERCs)য়ে বিদ্যুৎ আইন ২০০৩ৰ পৰা ক্ষমতা লাভ কৰে।
৭. PNGRB আপষ্ট্ৰীম অনুসন্ধানৰ বাবে দায়বদ্ধ নহয় (DGHৰ দ্বাৰা MoP&NGৰ অধীনত পৰিচালিত)।
৮. DGCAয়ে উৰণ অনুমতি আৰু টাইপ প্ৰমাণপত্ৰ জাৰী কৰে; BCASয়ে বিমানবন্দৰ সুৰক্ষা পৰিচালনা কৰে।
৯. FSSAIৰ ল’গোত সেউজীয়া আৰু মটিয়া ৰং থাকে – সেউজীয়া শাকাহাৰীৰ বাবে, মটিয়া আমিষাহাৰীৰ বাবে।
১০. BISৰ স্বৰ্ণৰ হ’লমাৰ্কত ৩টা উপাদান থাকে: BIS ল’গো, বিশুদ্ধতা কেৰেট, পৰীক্ষা কেন্দ্ৰৰ চিহ্ন।
১১. CCIয়ে কাৰ্টেল কোম্পানীসমূহৰ টাৰ্ণওভাৰৰ ১০%লৈকে জৰিমনা আৰোপ কৰিব পাৰে।
১২. WDRAৰ পৰিবৰ্তনযোগ্য গুদামগৃহ ৰচিদ (NWR)ই কৃষকসকলক e-NAM আৰু বেংক ঋণ প্ৰাপ্ত কৰাত সহায় কৰে।
১৩. NHAIয়ে ভাৰতমালা পৰিয়োজনা কাৰ্যকৰী কৰে; FASTag ১৫ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২১ৰ পৰা বাধ্যতামূলক।
১৪. AERAয়ে কেৱল **প্ৰধান বিমানবন্দৰ (>৩.৫ নিযুত যাত্ৰী/বছৰ)**ৰ বাবে বিমান চলাচল সম্পৰ্কীয় দৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।
১৫. RDA (গঠন হ’লে) আইনগত আৰু বহু-খণ্ডীয় হ’ব – যাত্ৰী আৰু মালবাহী দৰ।


৬. অনুশীলন MCQs (ৰে’লৱে নমুনা)

নিৰ্দেশনা:

  • শ্ৰেষ্ঠ বিকল্পটো বাছনি কৰক।
  • উত্তৰসমূহ <details> টেগৰ ভিতৰত লুকুৱাই ৰখা হৈছে।

১. কোন বছৰত টেলিকম নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ ভাৰত (TRAI) স্থাপিত হৈছিল?
A) ১৯৯৫ B) ১৯৯৭ C) ১৯৯৯ D) ২০০১

উত্তৰB) ১৯৯৭ (২০ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৯৭)

২. ইন্সুৰেন্স নিয়ামক আৰু উন্নয়ন প্ৰাধিকৰণ ভাৰত (IRDAI)ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত
A) মুম্বাই B) দিল্লী C) হায়দৰাবাদ D) বেংগালুৰু

উত্তৰC) হায়দৰাবাদ

৩. বৰ্তমান (মে’ ২০২৪) ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ গৱৰ্ণৰ কোন?
A) উৰ্জিত পেটেল B) ৰঘুৰাম ৰাজন C) শক্তিকান্ত দাস D) ভাইৰাল আচাৰ্য

উত্তৰC) শক্তিকান্ত দাস

৪. ৰে’লৱে উন্নয়ন প্ৰাধিকৰণ (RDA) – ভাৰতীয় ৰে’লৱেৰ বাবে প্ৰস্তাৱিত নিয়ামক – প্ৰথমতে কোন কমিটিয়ে পৰামৰ্শ দিছিল?
A) বিবেক দেব্ৰয় B) প্ৰকাশ C) ৰাকেশ মোহন D) ছাম পিট্ৰোদা

উত্তৰB) প্ৰকাশ কমিটি

৫. ছিকিউৰিটিজ এণ্ড এক্সচেঞ্জ বোৰ্ড অফ ইণ্ডিয়া (SEBI)ক আইনগত মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা হৈছিল
A) SEBI আইন ১৯৯২ B) SCRA ১৯৫৬ C) কোম্পানী আইন ২০১৩ D) ডিপজিটৰী আইন ১৯৯৬

উত্তৰA) SEBI আইন ১৯৯২

৬. নিম্নলিখিত নিয়ামক প্ৰতিষ্ঠানসমূহক তেওঁলোকৰ খণ্ডৰ সৈতে মিলাওক:
১. PNGRB   ২. CERC   ৩. DGCA   ৪. FSSAI
P. খাদ্য Q. তেল আৰু গেছ R. বিদ্যুৎ S. নাগৰিক বিমান চলাচল
A) ১-Q, ২-R, ৩-S, ৪-P B) ১-R, ২-Q, ৩-P, ৪-S C) ১-S, ২-P, ৩-Q, ৪-R D) ১-P, ২-S, ৩-R, ৪-Q

উত্তৰA) ১-Q, ২-R, ৩-S, ৪-P

৭. পেন্সন ফাণ্ড নিয়ামক আৰু উন্নয়ন প্ৰাধিকৰণ (PFRDA) দায়বদ্ধ
A) EPFO B) NPS C) ESIC D) গ্ৰাচুইটি আইন

উত্তৰB) NPS

৮. ভাৰতত বিমানবন্দৰ দৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা প্ৰতিষ্ঠান কোনটো?
A) AERA B) DGCA C) AAI D) BCAS

উত্তৰA) AERA

৯. স্বৰ্ণৰ অলংকাৰৰ BIS হ’লমাৰ্কিং
A) স্বেচ্ছামূলক B) ১৪ জুন ২০২১ৰ পৰা বাধ্যতামূলক C) কেৱল ২২ কেৰেটৰ বাবে বাধ্যতামূলক D) ১৮ কেৰেটৰ বাবে ঐচ্ছিক

উত্তৰB) ১৪ জুন ২০২১ৰ পৰা বাধ্যতামূলক

১০. প্ৰতিযোগিতা আইন উলংঘন কৰা এটা উদ্যোগৰ বাবে CCIয়ে আৰোপ কৰিব পৰা সৰ্বোচ্চ জৰিমনা
A) টাৰ্ণওভাৰৰ ৫% B) টাৰ্ণওভাৰৰ ১০% C) ₹৫০ কোটি D) ₹১০০ কোটি

উত্তৰB) টাৰ্ণওভাৰৰ ১০%

১১. ডিজিটেল ব্যক্তিগত তথ্য সুৰক্ষা আইন গৃহীত হৈছিল
A) ২০১৯ B) ২০২০ C) ২০২২ D) ২০২৩

উত্তৰD) ২০২৩ (আগষ্ট ২০২৩)

১২. গুদামগৃহ উন্নয়ন আৰু নিয়ামক প্ৰাধিকৰণ (WDRA) অৱস্থিত
A) কৃষি মন্ত্ৰালয় B) অৰ্থ মন্ত্ৰালয় C) কৰ্পৰেট কাৰ্য্য মন্ত্ৰালয় D) গ্ৰাহক কাৰ্য্য মন্ত্ৰালয়

উত্তৰC) কৰ্পৰেট কাৰ্য্য মন্ত্ৰালয়

১৩. TRAIৰ প্ৰথম অধ্যক্ষ আছিল
A) এম.এছ. বৰ্মা B) এ. ৰাজা C) সুধীৰ গুপ্তা D) অনিল কুমাৰ লাহোটি

উত্তৰA) এম.এছ. বৰ্মা

১৪. অন্তৰ্দেশীয় জলপথৰ নিয়ামক
A) IWAI B) DG শ্বিপিং C) PNGRB D) CERC

উত্তৰA) IWAI

১৫. ভাৰতত ৰাজহুৱা প্ৰদৰ্শনৰ বাবে চলচ্চিত্ৰ প্ৰমাণীকৰণ কৰা আইনগত প্ৰাধিকৰণ
A) NFDC B) CBFC C) প্ৰসাৰ ভাৰতী D) I&B মন্ত্ৰালয়

উত্তৰB) CBFC

১৬. খাদ্য সুৰক্ষা আৰু মানদণ্ড প্ৰাধিকৰণ ভাৰত (FSSAI) স্থাপিত হৈছিল
A) FSS আইন ২০০৬ B) খাদ্য ভেজাল নিবাৰণ আইন ১৯৫৪ C) প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী আইন D) গ্ৰাহক সুৰক্ষা আইন

উত্তৰA) FSS আইন ২০০৬ (কাৰ্যকৰী ২০১১)

১৭. প্ৰতিযোগিতা আয়োগ ভাৰত (CCI)ৰ অধ্যক্ষ নিযুক্তি দিয়ে
A) CJIৰ পৰামৰ্শত ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে B) নিযুক্তি সমিতিৰ কেবিনেট কমিটিয়ে C) অৰ্থমন্ত্ৰীয়ে D) কেৱল প্ৰধানমন্ত্ৰীয়ে

উত্তৰB) নিযুক্তি সমিতিৰ কেবিনেট কমিটিয়ে

১৮. প্ৰস্তাৱিত ৰে’লৱে উন্নয়ন প্ৰাধিকৰণে সিদ্ধান্ত নল’ব
A) যাত্ৰী ভাড়া B) মালবাহী দৰ C) সুৰক্ষা মানদণ্ড D) ট্ৰেক প্ৰৱেশ শুল্ক

উত্তৰC) সুৰক্ষা মানদণ্ড (এতিয়াও CRS আৰু ৰে'লৱে ব'ৰ্ডৰ ওচৰত)

৭. পুনৰীক্ষণ কৌশল
  • স্মৃতিসহায়ক: “T-R-I-C-P-F-B-C-S” – মনত ৰাখিবলৈ শীৰ্ষ ৮টা নিয়ামক: TRAI, RBI, IRDAI, CERC, PFRDA, FSSAI, BIS, CCI।
  • মানচিত্ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়: মুম্বাই – RBI, SEBI; হায়দৰাবাদ – IRDAI; নতুন দিল্লী – প্ৰায়বোৰ আন।
  • বছৰৰ কৌশল: উদাৰীকৰণোত্তৰ জন্মৰ বছৰ – ১৯৯২ (SEBI), ১৯৯৭ (TRAI), ১৯৯৮ (CERC), ১৯৯৯ (IRDAI আইন), ২০০৩ (PFRDA)।
  • ৰে’লৱে কেন্দ্ৰ: RDA আৰু ১৯০৫/১৯৫১ৰ তাৰিখসমূহ ওচৰত ৰাখক; ৰে’লৱে ব’ৰ্ডৰ বাবে HQ = দিল্লী আশা কৰক।

আপোনাৰ ৰে’লৱে পৰীক্ষাৰ বাবে শুভকামনা!