భారతదేశపు దక్షిణ రాజ్యాలు

చేరులు

ప్రాంతం

• నేటి కేరళ మరియు తమిళనాడు, కర్ణాటకలోని కొన్ని భాగాలపై పాలన చేశారు.
• దక్కన్ మరియు మలబార్ తీరం మధ్య ముఖ్యమైన వాణిజ్య మార్గాలను నియంత్రించారు.

రాజులు

• సెంగుత్తువన్ (క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దం): తమిళ సాహిత్యానికి మరియు శిలప్పదికారం మహాకావ్యానికి ఆశ్రయదాతగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.
• కులశేఖర పాండ్యన్ (క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం): పాండ్య రాజ్యం పతనం సమయంలో పాలన చేశాడు మరియు చోళుల సమకాలీనుడు.
• రాజశేఖర చేరన్ (క్రీ.శ. 13వ శతాబ్దం): చివరి ప్రముఖ చేర రాజు, పాండ్య రాజు మారవర్మన్ సుందర పాండ్యన్ II చేతిలో ఓడిపోయాడు.

వారసత్వం

• ప్రాథమిక తమిళ సాహిత్యం మరియు సంగం కాలంలో ప్రముఖంగా ఉన్నారు.
• వారి సముద్ర వాణిజ్యం మరియు సాంస్కృతిక కృషికి ప్రసిద్ధి చెందారు.
• చోళులు మరియు పాండ్యుల దండయాత్రల వల్ల పతనమయ్యారు.

చోళులు

ప్రాంతం

• తమిళనాడు ప్రాంతం మరియు నేటి ఆంధ్రప్రదేశ్, కర్ణాటక, కేరళలోని కొన్ని భాగాలపై పాలన చేశారు.
• బంగాళాఖాత వాణిజ్య మార్గాలను నియంత్రించారు.

రాజులు

• విజయలయ (సుమారు క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం): తొలి ప్రసిద్ధ చోళ రాజు, చోళ రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు.
• ఎలార (సుమారు క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దం): చోళ ప్రాంతాన్ని విస్తరించాడు, కాంచీపురంలోని కైలాసనాథ దేవాలయంకు ప్రసిద్ధి.
• పరాంతకుడు I (సుమారు క్రీ.శ. 8వ శతాబ్దం): చోళ సామ్రాజ్యాన్ని విస్తరించాడు, పల్లవులను ఓడించాడు.
• రాజరాజ I (సుమారు క్రీ.శ. 10వ శతాబ్దం): “రాజరాజ మహా” అని ప్రసిద్ధి, సామ్రాజ్యాన్ని దక్షిణాసియా వరకు విస్తరించాడు.
• రాజేంద్ర చోళ I (సుమారు క్రీ.శ. 11వ శతాబ్దం): చోళ సామ్రాజ్యాన్ని గంగా వరకూ, దక్షిణాసియా వరకూ విస్తరించాడు, శ్రీవిజయాన్ని జయించాడు.

వారసత్వం

• దక్షిణ భారతదేశంలో ఆధిపత్య సముద్ర శక్తి.
• దేవాలయ నిర్మాణాలు, కళలను ప్రోత్సహించారు.
• సాంస్కృతిక, మత మార్పిడుల ద్వారా దక్షిణాసియా రాజ్యాలపై ప్రభావం చూపారు.

పాండ్యులు

ప్రాంతం

• నేటి తమిళనాడు, కేరళ, కర్ణాటక భాగాలపై పాలన.
• దక్షిణ తీరాన్ని నియంత్రించారు, రోమన్ సామ్రాజ్యంతో వాణిజ్యం చేశారు.

రాజులు

• సింమాడు పాండ్య (సుమారు క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దం): పాండ్య రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు, పట్టిణప్పలైకు ప్రసిద్ధి.
• కులశేఖర పాండ్య (సుమారు క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం): పాండ్య రాజ్య పతన కాలంలో పాలించాడు, చోళుల సమకాలీనుడు.
• మారవర్మన్ సుందర పాండ్య II (సుమారు క్రీ.శ. 13వ శతాబ్దం): చివరి ప్రముఖ పాండ్య పాలకుడు, చేర, హోయసాలుల చేతిలో ఓడిపోయాడు.

వారసత్వం

• ప్రాథమిక తమిళ సాహిత్యంలో, సంగం యుగంలో ప్రముఖులు.
• నౌకా శక్తి, విదేశాలతో వాణిజ్యానికి ప్రసిద్ధి.
• చోళ, చేరుల దండయాత్రల వల్ల పతనమయ్యారు.

చాళుక్యులు

ప్రాంతం

• నేటి కర్ణాటకాన్ని మరియు మహారాష్ట్ర, తమిళనాడులోని కొంతభాగాన్ని పాలించారు.
• దక్కన్ ప్రాంతం మరియు మలబార్ తీరాన్ని నియంత్రించారు.

రాజులు

• పులకేశిన్ I (సుమారు 5వ శతాబ్దం CE): చాళుక్య వంశాన్ని స్థాపించాడు మరియు ఐహోళ శాసనంకు ప్రసిద్ధి చెందాడు.
• పులకేశిన్ II (సుమారు 7వ శతాబ్దం CE): చాళుక్య సామ్రాజ్యాన్ని విస్తరించాడు మరియు పల్లవులను ఓడించాడు.
• కీర్తివర్మన్ II (సుమారు 8వ శతాబ్దం CE): తన సైనిక ప్రయాణాలకు మరియు కాంచీపురంలోని కైలాసనాథ దేవాలయంకు ప్రసిద్ధి చెందాడు.

వారసత్వం

• ద్రావిడ శిల్పకళ అభివృద్ధిలో ప్రముఖంగా ఉన్నారు.
• తరువాతి చోళ మరియు హోయ్సళ వంశాలపై ప్రభావం చూపారు.
• కళ మరియు సాహిత్యానికి పెద్ద పీట వేసినట్లు ప్రసిద్ధి చెందారు.

హోయ్సళలు

ప్రాంతం

• నేటి కర్ణాటకాన్ని మరియు తమిళనాడు, మహారాష్ట్రలోని కొంతభాగాన్ని పాలించారు.
• తుంగభద్రా నది ప్రాంతం మరియు తీర ప్రాంతాలను నియంత్రించారు.

రాజులు

• నిర్ప కామ II (సుమారు 12వ శతాబ్దం CE): హోయ్సళ వంశాన్ని స్థాపించాడు మరియు హలేబీడులోని హోయ్సళేశ్వర దేవాలయంకు ప్రసిద్ధి చెందాడు.
• నరసింహ III (సుమారు 13వ శతాబ్దం CE): హోయ్సళ సామ్రాజ్యాన్ని విస్తరించాడు మరియు ఖిల్జీ వంశాన్ని ఓడించాడు.

వారసత్వం

• హోయ్సళ శిల్పకళ అభివృద్ధిలో ప్రముఖంగా ఉన్నారు.
• దేవాలయ నిర్మాణం మరియు కళకు ప్రసిద్ధి చెందారు.
• ఢిల్లీ సుల్తానులు మరియు విజయనగర సామ్రాజ్యం దండయాత్రల వల్ల పతనమయ్యారు.

విజయనగర సామ్రాజ్యం

ప్రాంతం

• నేటి కర్ణాటక, ఆంధ్రప్రదేశ్, తమిళనాడు మరియు మహారాష్ట్ర, కేరళలోని కొంతభాగాన్ని పాలించారు.
• దక్కన్ పీఠభూమి మరియు తీర ప్రాంతాలను నియంత్రించారు.

రాజులు

• హరిహరుడు I (సుమారు 1336–1340 CE): విజయనగర సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు మరియు హంపిలోని విరూపాక్ష ఆలయంకు ప్రసిద్ధి చెందాడు.
• బుక్క రాయ I (సుమారు 1340–1356 CE): సామ్రాజ్యాన్ని బలపరిచాడు మరియు ఢిల్లీ సుల్తానత్‌ను ఓడించాడు.
• దేవ రాయ II (సుమారు 1404–1422 CE): తన సైనిక ప్రయాణాలు మరియు సాంస్కృతిక సంరక్షణకు ప్రసిద్ధి చెందాడు.
• కృష్ణదేవరాయలు (సుమారు 1509–1529 CE): “మహా కృష్ణదేవరాయలు"గా ప్రసిద్ధి, సామ్రాజ్యాన్ని విస్తరించాడు మరియు హంపిలోని విరూపపుర ఆలయంకు ప్రసిద్ధి చెందాడు.

ఆర్థిక వ్యవస్థ

• వ్యవసాయ మరియు వాణిజ్య ఆర్థిక వ్యవస్థ విజయవంతంగా ఉండేది.
• సాగునీటి మరియు భూమి ఆదాయ వ్యవస్థల విస్తృత వినియోగం.
• దక్షిణ తూర్పు ఆసియా మరియు అరేబియా ద్వీపకల్పంతో బలమైన సముద్ర వాణిజ్యం.

సమాజం

• బహుళ మతాలు మరియు బహుళ భాషల సమాజం.
• ప్రముఖ వ్యాపారి మరియు శిల్పి వర్గాలు.
• మహిళలకు కొంత స్వాతంత్ర్యం ఉండేది మరియు ప్రజా జీవితంలో పాల్గొనేవారు.

మత నిర్మాణం

• హిందూ మతాన్ని ప్రోత్సహించారు, ముఖ్యంగా వైష్ణవ మరియు శైవ మతాలు.
• ఆలయ నిర్మాణాలు మరియు మత ఉత్సవాలకు మద్దతు ఇచ్చారు.
• జైన మరియు బౌద్ధ మతాలతో సహా ఇతర మతాల పట్ల సహనంగా ఉండేవారు.

బహమనీ సామ్రాజ్యం

ప్రాంతం

• ప్రస్తుత తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్ మరియు మహారాష్ట్ర, కర్ణాటకలోని కొంతభాగాలపై పాలన చేశారు.
• దక్కన్ ప్రాంతం మరియు తీర ప్రాంతాలను నియంత్రించారు.

రాజులు

• అలావుద్దీన్ బహమనీ (సుమారు 1347–1358 CE): సామ్రాజ్యాన్ని విస్తరించాడు మరియు విజయనగర సామ్రాజ్యాన్ని ఓడించాడు.
• ముహమ్మద్ షా I (సుమారు 1358–1377 CE): తన సైనిక ప్రయాణాలు మరియు పరిపాలనా సంస్కరణలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు.

వారసత్వం

• దక్కన్ వాస్తుశిల్ప అభివృద్ధిలో ప్రముఖంగా ఉన్నారు.
• వారి సైనిక బలం మరియు పరిపాలనా సంస్కరణలకు ప్రసిద్ధి చెందారు.
• అంతర్గత కలహాలు మరియు విజయనగర సామ్రాజ్యం దండయాత్రల వలన పతనమయ్యారు.