भूगोल मास्टर – द्रुत पुनरावलोकन
RRB परीक्षा | 25-डिसेंबर-2025
वन-लाइनर्स (20)
- पृथ्वीचे केंद्र मुख्यतः Fe-Ni (लोखंड-निकेल) आहे.
- २३½° उत्तर अक्षांश कर्करेषा आहे.
- आल्प्स → युरोप; अटलास → आफ्रिका.
- सुंदरबन ही जगातली सर्वात मोठी ज्वारीय मँग्रोव्ह वनराई आहे.
- नाईल लांब आहे, अॅमेझॉन अधिक पाणी वाहते.
- सर्वात खोल महासागर खिंड: मारियाना (पॅसिफिक).
- केसर मुख्यतः जम्मू-काश्मीरमध्ये (पंपोर) उगवते.
- लॅटराइट माती = उच्च Fe-Al, काजूसाठी योग्य.
- काळी माती “रिगूर” – कापूस-अनुकूल.
- ईशान्य भारतातील स्थलांतरित शेतीला झुम म्हणतात.
- मानसूनचा स्फोट म्हणजे अचानक पावसाची सुरुवात (१ जून, केरळ).
- कोरिऑलिस बल उत्तर गोलार्धात वाऱ्यांना उजवीकडे वळवते.
- समसरीपट्टी (Isohyet) समान पावसाच्या बिंदूंना जोडते.
- रोहतांग दरा कुल्लू-लाहौल-स्पीतीला जोडते.
- मंगळूर ऑरोग्राफिक पावसाचा अनुभव घेते (पश्चिम घाट).
- हिराकुड धरण महानदीवर आहे (ओडिशा).
- रिहंद → गोविंद बल्लभ पंत सागर (उत्तर प्रदेश).
- नर्मदा खिंड खोऱ्यातून पश्चिमेकडे वाहते.
- लाल माती N, P, K मध्ये दुर्बल असली तरी शेंगदाण्यासाठी चांगली.
- दुधवा राष्ट्रीय उद्यान हे उत्तर प्रदेशातील एकमेव साल वन आहे.
सूत्रे / नियम (8)
| सूत्र | उपयोग |
|---|---|
| वेळ फरक = रेखांश फरक × 4 मिनिटे | अंशांना मिनिटांत रूपांतर. |
| 1° अक्षांश ≈ 111 किमी | अंतर अंदाज. |
| दाब वाढीचा दर = ΔP / ΔD | वाऱ्याच्या वेगाचा अंदाज. |
| पावसाची चलनशीलता = (Std Dev ÷ Mean) × 100 | दुष्काळ धोका. |
| उष्मा निर्देशांक = T + 0.36(Td) + 41 | मानवी सुखशीतता. |
| वाहून नेण्याचा गुणांक = वाहून नेणे ÷ पावसाची मात्रा | जलसंपत्ती नियोजन. |
| सिंचन तीव्रता = एकूण सिंचित क्षेत्र ÷ निव्वळ पेरणीयोग्य क्षेत्र × 100 | पिकांची तीव्रता. |
| लोकसंख्या घनता = एकूण लोकसंख्या ÷ क्षेत्रफळ (किमी²) | जनगणना आकडेवारी. |
स्मरण युक्त्या (5)
- ग्रेट लेक्स पश्चिम→पूर्व क्रम: “Super Man Helps Every One” – Superior, Michigan, Huron, Erie, Ontario.
- घोड्यांच्या अक्षांशांपासून व्यापारी वाऱ्यांकडे: “Horses TRADE across the ocean.”
- मातीचे रंग: “Black-Blue-Red-Yellow” → कापूस-तांदूळ-ज्वारी-चहा पसंती.
- भारताच्या प्रायद्वीपीय पश्चिम वाहणाऱ्या नद्या: “Tapti Narmada Mahi Sabarmati = TNMS (T-Norms).”
- ढगांचे प्रकार उंच→खाली: “Cirro-Strato-Nimbo = CSN (Civil Services Need).”
सामान्य चुका (5)
| चूक | योग्य |
|---|---|
| चिलिका हे आंध्र प्रदेशातील सरोवर आहे | ओडिशा |
| एव्हरेस्ट फक्त नेपाळमध्ये आहे | नेपाळ-चीन सीमा |
| लॅटराइट = सुपीक काळी माती | अपारजन, खताची गरज |
| कोरिओलिस ध्रुवांवर शून्य असतो | केवळ भूमध्यरेषेवर शून्य |
| पश्चिम वाऱ्ये पूर्व→पश्चिम वाहतात | पश्चिम वाऱ्ये पश्चिम→पूर्व वाहतात |
5 जलद बहुपर्यायी प्रश्न
प्रश्न 1
कोणत्या पठाराला भारताचे ‘खनिज हृदय’ म्हणतात? A) माळवा B) चोता नागपूर C) दख्खन D) बुंदेलखंड उत्तर: Bप्रश्न 2
तिन्ही मगर प्रजाती (घडियाल, मगर, खारपाणी) असलेले एकमेव राज्य आहे: A) ओडिशा B) मध्य प्रदेश C) गुजरात D) पश्चिम बंगाल उत्तर: Aप्रश्न 3
‘डॉगर बँक’ संबंधित आहे: A) हिंदी महासागर B) पॅसिफिक C) अटलांटिक D) नॉर्थ सी उत्तर: Dप्रश्न 4
डेल्टा निर्माण न करणारी नदी आहे: A) महानदी B) नर्मदा C) गोदावरी D) कृष्णा उत्तर: Bप्रश्न 5
भारत व अफगाणिस्तान यांमध्ये कोणती रेषा विभागते? A) मॅकमोहन B) ड्युरंड C) रॅडक्लिफ D) पॉल्क जलसंधी उत्तर: Bसुधारा→आठवा→परीक्षेत झंझावात!
BETA
