कबड्डी कुस्ती – रेल्वे परीक्षांसाठी संपूर्ण GK कॅप्सूल
1. कबड्डी म्हणजे काय?
- व्याख्या: भारतात उगम पावलेला 7 जणांचा संपर्क खेळ ज्यात एक “रेडर” विरोधकांच्या अर्ध्या मैदानात प्रवेश करतो, शक्य तितके डिफेंडर्स टॅग करतो आणि 30 सेकंदात “कबड्डी-कबड्डी” हा मंत्र जपत परत येतो.
- टोपणनाव: “जनतेचा खेळ” – किमान उपकरणे, 13 × 10 मी (पुरुष) किंवा 12 × 8 मी (महिला) अशा कोर्टवर खेळला जातो.
- ओळख: क्रिकेटनंतर भारतातील दुसरा सर्वाधिक पाहिला जाणारा खेळ (स्टार स्पोर्ट्स 2023 सर्वेक्षण).
2. ऐतिहासिक वेळरेषा
| वर्ष |
टप्पा |
| 1918 |
बडोदा (वडोदरा) येथे श्री. बळवंतराव पाटील यांच्या नेतृत्वाखाली पहिला संघटित सामना. |
| 1923 |
मुंबई येथे अखिल भारतीय कबड्डी महासंघ स्थापन. |
| 1950 |
पहिली राष्ट्रीय स्पर्धा (पुरुष) – चेन्नई; विजेता: सर्व्हिसेस (रेल्वे संघ). |
| 1952 |
दिल्ली आशियाई खेळांमध्ये प्रात्यक्षिक खेळ. |
| 1990 |
बीजिंग आशियाई खेळ – कबड्डी पदक खेळ बनले; भारताने सुवर्ण पदक जिंकले. |
| 2004 |
पहिला कबड्डी विश्वचषक (वर्तुळ शैली) – मुंबई, भारताने इराण 55-27 असे पराभूत केले. |
| 2010 |
आशियाई बीच गेम्स – मस्कत, भारताने सुवर्ण पदक जिंकले. |
| 2014 |
प्रो कबड्डी लीग (PKL) ची सुरुवात – मशाल स्पोर्ट्स आणि स्टार इंडिया यांची मालकी. |
| 2016 |
कबड्डी दक्षिण आशियाई खेळांमध्ये समाविष्ट (गुवाहाटी-शिलाँग). |
| 2019 |
3रा मानक शैलीतील विश्वचषक – अहमदाबाद, भारताने इराण 55-21 असे पराभूत केले. |
| 2022 |
आशियाई खेळ (हांग्झू 2023 ला पुढे ढकलले) – भारताने सुवर्ण (पुरुष) आणि सुवर्ण (महिला) पदके जिंकली. |
3. कबड्डी vs. कुस्ती – मुख्य फरक
| मुद्दा |
कबड्डी |
कुस्ती |
| उगम |
प्राचीन भारत (तमिळ शब्द “काई-पिडी” – हात धरणे) |
>5,000 वर्षे, मेसोपोटेमिया; भारत: मल्लयुद्ध |
| खेळपट्टी |
मॅट / चिखलाचा कोर्ट |
मॅट (6 मी व्यास) / चिखलाची अखाडा |
| उद्देश |
टॅग करून परत येणे; बोनस रेषा, लॉबी |
प्रतिस्पर्ध्याचे खांदे मॅटवर दाबून ठेवणे |
| कालावधी |
2 हाफ × 20 मिनिटे (आंतरराष्ट्रीय) |
3 × 2 मिनिटे बाउट्स (फ्रीस्टाइल) |
| स्कोरिंग |
प्रति टॅग 1 गुण, सुपर टॅकलसाठी 2 |
2-4 गुण प्रति हल्ला (टेकडाउन, एक्सपोजर) |
| ऑलिम्पिक दर्जा |
नाही (फक्त आशियाई/आशियाई बीच गेम्स) |
होय (फ्रीस्टाइल आणि ग्रेको-रोमन) |
| भारताची ऑलिम्पिक पदके (कुस्ती) |
— |
केडी जाधव 1952 कांस्य, सुशील कुमार 2008 आणि 2012, बजरंग 2021 कांस्य, रवी 2021 रौप्य |
4. भारतीय कबड्डी सन्मान (वरिष्ठ)
| स्पर्धा |
पुरुष विजेतेपदे |
महिला विजेतेपदे |
| आशियाई खेळ |
8/8 सुवर्ण (1990-2022) |
3/3 सुवर्ण (2010-2022) |
| विश्वचषक (मानक) |
सर्व 3 आवृत्त्या (2004, 2007, 2016) |
1/1 (2012) |
| आशियाई स्पर्धा |
8 सुवर्ण (शेवटचे 2021, इराण) |
7 सुवर्ण (शेवटचे 2021) |
| दक्षिण आशियाई खेळ |
5/5 सुवर्ण |
3/3 सुवर्ण |
5. प्रो कबड्डी लीग (PKL) – रेल्वे-परीक्षा आवडते
| हंगाम |
विजेता |
उपविजेता |
यजमान शहर |
MVP |
| 2014 |
जयपूर पिंक पँथर्स |
यू मुंबा |
मुंबई |
अनुप कुमार |
| 2015 |
यू मुंबा |
बेंगळुरू बुल्स |
मुंबई |
काशीलिंग अडके |
| 2016 जाने |
पटणा पायरेट्स |
यू मुंबा |
मुंबई |
परदीप नरवाल |
| 2016 जून |
पटणा पायरेट्स |
जयपूर |
मुंबई |
परदीप नरवाल |
| 2017 |
पटणा पायरेट्स |
गुजरात फॉर्च्यून जायंट्स |
चेन्नई |
परदीप नरवाल |
| 2018 |
बेंगळुरू बुल्स |
गुजरात |
मुंबई |
पवन सेहरावत |
| 2019 |
बंगाल वॉरियर्स |
दबंग दिल्ली |
अहमदाबाद |
नवीन कुमार |
| 2021-22 |
दबंग दिल्ली |
पटणा |
बेंगळुरू |
नवीन कुमार |
| 2022 |
जयपूर पिंक पँथर्स |
पुणेरी पलटण |
बेंगळुरू |
अर्जुन देशवाल |
| 2023 |
पुणेरी पलटण |
हरियाणा स्टीलर्स |
चेन्नई |
असलम इनामदार |
- सर्वाधिक रेड पॉइंट्स (PKL): परदीप नरवाल – 1,569 (S10 पर्यंत).
- सर्वाधिक टॅकल पॉइंट्स: फाझल अत्राचली – 470 (इराणी, पुणेरी साठी खेळतात).
6. पुरस्कार आणि सन्मान (भारतीय)
| पुरस्कार |
कबड्डीमधील पहिला प्राप्तकर्ता |
वर्ष |
| अर्जुन पुरस्कार |
शंकर लक्ष्मण (सर्व्हिसेस) |
1965 |
| द्रोणाचार्य |
ई. प्रसाद राव |
2002 |
| मेजर ध्यानचंद खेल रत्न |
अजय ठाकूर |
2019 |
| पद्मश्री |
अनुप कुमार |
2022 |
7. रेल्वे आणि सर्व्हिसेस संबंध
- रेल्वे कबड्डी संघाने कमाल राष्ट्रीय स्पर्धा जिंकल्या आहेत (पुरुष – 36, महिला – 31 2023 पर्यंत).
- अजय ठाकूर (माजी भारतीय कर्णधार) – नॉर्दर्न रेल्वे कर्मचारी (आयटीआय हमीरपूर).
- सर्व्हिसेस स्पोर्ट्स कंट्रोल बोर्ड (SSCB) ने भारताच्या आशियाई खेळ संघांसाठी >50% खेळाडू पुरवले आहेत.
8. द्रुत-संदर्भ सारण्या
A. मानक शैली कोर्ट मोजमाप
| पॅरामीटर |
पुरुष |
महिला |
| कोर्ट आकार |
13 × 10 मी |
12 × 8 मी |
| मध्य रेषा ते बोनस रेषा |
3.75 मी |
3.5 मी |
| लॉबी रुंदी |
1 मी (प्रत्येक बाजू) |
समान |
B. वजन वर्ग (कुस्ती – ऑलिम्पिक)
| शैली |
पुरुष |
महिला |
| फ्रीस्टाइल |
57, 65, 74, 86, 97, 125 किलो |
50, 53, 57, 62, 68, 76 किलो |
| ग्रेको-रोमन |
55, 60, 63, 67, 72, 77, 82, 87, 97, 130 किलो |
— |
9. एक-ओळी पुनरावलोकन बुलेट्स
- कबड्डी हा एकमेव खेळ आहे ज्यामध्ये भारताने 1990 पासून प्रत्येक आशियाई खेळांचे सुवर्ण पदक (पुरुष आणि महिला) जिंकले आहे.
- “सुपर रेड” = 3+ गुण एकाच रेडमध्ये.
- “ऑल-आउट” = संपूर्ण 7 खेळाडू आउट; 2 बोनस गुण दिले जातात.
- पहिला गैर-भारतीय PKL विजेता प्रशिक्षक: बी.सी. रमेश (बेंगळुरू बुल्स, 2018).
- पहिली महिला अर्जुन (कबड्डी): ममता पूजारी (2010).
- कुस्तीचा “फेडरेशन चषक” कुस्ती महासंघ (WFI) द्वारे 1960 पासून आयोजित केला जातो.
- भारताचे पहिले वैयक्तिक ऑलिम्पिक पदक: केडी जाधव (कांस्य, हेलसिंकी 1952).
- कबड्डी विश्वचषक (वर्तुळ शैली) 2010 पासून पंजाब येथे दरवर्षी भरवला जातो; भारत (पंजाब) ने प्रत्येक आवृत्ती जिंकली आहे.
15+ रेल्वे-शैली MCQs
1. कोणत्या वर्षी कबड्डीला आशियाई खेळांमध्ये पदक खेळ म्हणून सादर करण्यात आले?
उत्तर: 1990 (बीजिंग)
2. राजीव गांधी खेल रत्न प्राप्त करणारे पहिले कबड्डी खेळाडू कोण होते?
उत्तर: अजय ठाकूर (2019)
3. पुरुषांसाठी मानक कबड्डी कोर्ट ____ × ____ मीटर मोजतो.
उत्तर: 13 × 10
4. कोणत्या संघाने सर्वाधिक प्रो कबड्डी लीग विजेतेपदे जिंकली आहेत?
उत्तर: पटणा पायरेट्स (3 विजेतेपदे)
5. पहिली राष्ट्रीय कबड्डी स्पर्धा (पुरुष) कोणत्या शहरात भरवली गेली?
उत्तर: चेन्नई (1950)
6. रेडरला रेड पूर्ण करण्यासाठी कमाल किती वेळ दिला जातो?
उत्तर: 30 सेकंद
7. भारताच्या पुरुष कबड्डी संघाने 8 आवृत्त्यांपैकी किती आशियाई खेळ सुवर्ण पदके जिंकली आहेत?
उत्तर: 8/8
8. PKL इतिहासातील सर्वाधिक रेड-पॉइंट्स कोणाकडे आहेत?
उत्तर: परदीप नरवाल
9. रेल्वे स्पोर्ट्स प्रमोशन बोर्ड कबड्डी संघाने राष्ट्रीय स्पर्धा अंदाजे किती वेळा (पुरुष) जिंकल्या आहेत?
उत्तर: 36
10. शेवटच्या तीन मानक-शैलीतील कबड्डी विश्वचषकांमध्ये भारताचा उपविजेता कोणता देश आहे?
उत्तर: इराण
11. कबड्डीमधील पहिला अर्जुन पुरस्कार 1965 मध्ये ____ यांना देण्यात आला.
उत्तर: शंकर लक्ष्मण
12. कुस्तीमध्ये, ऑलिम्पिक वजन वर्ग 74 किलो पुरुषांसाठी कोणत्या शैलीत येतो?
उत्तर: फ्रीस्टाइल
13. “ऑल-आउट” लागू करताना रेडिंग संघाला किती बोनस गुण दिले जातात?
उत्तर: 2
14. 2019 चा मानक शैलीतील कबड्डी विश्वचषक कोणत्या भारतीय शहराने यजमानपद भूषवले?
उत्तर: अहमदाबाद
15. कोणत्या भारतीय कुस्तीगिराने टोकियो 2020 ऑलिम्पिकमध्ये कांस्य पदक जिंकले?
उत्तर: बजरंग पुनिया
16. कबड्डीमधील “सुपर टॅकल” या संज्ञेसाठी किती गुण मिळतात?
उत्तर: 2
शेवटची टीप: भारताच्या पुरुष आशियाई खेळ कबड्डी विक्रमासाठी “8/8 सुवर्ण” आणि PKL साठी “पटणा पायरेट्स – 3 विजेतेपदे” लक्षात ठेवा. तुमच्या रेल्वे परीक्षेसाठी शुभेच्छा!
BETA
