ৱেল্ডিং পদ্ধতি – ভাৰতীয় ৰে’লৱেৰ দৃষ্টিভংগী

১. ৰে’লৱেত ৱেল্ডিং কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ

• ভাৰতীয় ৰে’লৱেৰ ৬৮,০০০ ৰুট-কিমিৰ ৯৪ % হৈছে ৱেল্ডেড ট্ৰেক (LWR/CWR) → ফিচ-প্লেটেড জইণ্ট নাইকৈ কৰে, মেৰামতি আৰু যাত্ৰাৰ শব্দ হ্ৰাস কৰে।
• ৱেল্ডেড টাৰ্ণআউট, দলং, ৱেগন আৰু কোচ → ৰিভেটেড গঠনতকৈ ৩০ % পাতল, ৪০ % শক্তিশালী।
• ৱেল্ডিং ত্ৰুটি → ৰে’ল ফ্ৰেকচাৰৰ ১৭ %ৰ কাৰণ (ৰে’লৱে বৰ্ড নিৰাপত্তা প্ৰতিবেদন ২০২২) → সেয়েহে ৱেল্ডিং JE/ALP/টেকনিচিয়ানৰ বাবে কেটেগৰী-এ দক্ষতা।

২. ৰে’ল ষ্টীলৰ ৰসায়ন (ৱেল্ডিং কৰিবলৈ)

উচ্চ কাৰ্বন আৰু মিশ্ৰ ধাতু → হাৰ্ডেনেবিলিটি আৰু ক্ৰেক সংবেদনশীলতা → ৱেল্ডিং পদ্ধতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।

৩. IR-ত ব্যৱহৃত ৱেল্ডিং প্ৰক্ৰিয়াৰ শ্ৰেণীবিভাজন

A. ফিউজন ৱেল্ডিং (বেইজ মেটেল গলায়)

১. গেছ প্ৰেছাৰ ৱেল্ডিং (GPW) – থাৰ্মিট® প্ৰক্ৰিয়া (এলুমিনো-থাৰ্মিক) ২. ইলেক্ট্ৰিক আৰ্ক ৱেল্ডিং

• SMAW (মেনুৱেল মেটেল আৰ্ক) – ইলেক্ট্ৰ’ড: AWS E11018-M
• GMAW (MIG/MAG) – ER90S-G ৱায়াৰ, Ar+20 % CO₂
• FCAW – AWS E91T1-K2
• SAW – চাবমাৰ্জড আৰ্ক (টাৰ্ণআউট, দলং) ৩. ফ্লাশ-বাট ৱেল্ডিং (FBW) – ম’বাইল আৰু ফিক্সড প্লাণ্ট ৪. ইলেক্ট্ৰ’-স্লেগ / ইলেক্ট্ৰ’-গেছ – ডাঠ ৱেব ক্ৰছিং ৫. লেজাৰ, প্লাজমা, EBW – মেট্ৰ’ আৰু LHB কোচ বডি (ষ্টেইনলেছ ষ্টীল)

B. চলিড-ষ্টেট ৱেল্ডিং (গলন নহয়)

১. ফ্ৰিকচন ৱেল্ডিং – এলষ্টম LHB চকা-এক্সেল ২. এক্সপ্ল’চিভ ৱেল্ডিং – এলুমিনিয়াম ছাদৰ পৰা ষ্টীল বডিলৈ সংক্ৰমণ জইণ্টৰ বাবে

৪. থাৰ্মিট (গেছ প্ৰেছাৰ) ৱেল্ডিং – পৰীক্ষাত সৰ্বাধিক সোধা

• ১৮৯৫ চনত আৱিষ্কাৰ – হান্স গ’ল্ডছ্মিট – প্ৰথম ৰে’ল ৱেল্ড ১৮৯৯ চনত জাৰ্মানীত; ভাৰত ১৯২৮ চনত GIPR-ত।
• বিক্ৰিয়া:
  ৩ Fe₃O₄ + ৮ Al → ৯ Fe + ৪ Al₂O₃ + ৩.২ MJ kg⁻¹ (তাপমাত্ৰা ≈ ২,৪০০ °C)
• ষ্টেণ্ডাৰ্ড পৰিমাণ: ৪৫০ g Fe₃O₄ + ৯০ g Al + ১৫ g Ni & Cr = এটা ক্ৰুচিবল ৬০ kg ৰে’লৰ বাবে।
• প্ৰি-হিট তাপমাত্ৰা: ৯০০–১,০০০ °C (চেৰী ৰঙা) – অ’প্টিকেল পাইৰ’মিটাৰ বা টেম্পিলষ্টিক° ৯৮০ৰ দ্বাৰা জোখা।
• ফাঁক ৰখা: ২৫ mm ± ১ mm (ভাৰতীয় ৰে’লৱে পাৰ্মানেন্ট ৱে মেনুৱেল ২০২১)।
• এলাইনমেণ্ট সহনশীলতা: উলম্ব ≤ ০.৫ mm, পাৰ্শ্বীয় ≤ ০.৩ mm।
• আপচেট মেটেল (ৱেল্ড কলাৰ) প্ৰ’জেকচন: প্ৰতিটো ফালে ৩–৫ mm।
• শীতলীকৰণ: ৬ মিনিট প্ৰাকৃতিক + ১০ মিনিট বালিৰে ঢাকি → তেতিয়াহে ১০ km/h গতিত যাতায়াত; সম্পূৰ্ণ গতি ১ ঘণ্টা/৩০ °C তাপমাত্ৰা পতনৰ পিছত।
• গ্ৰহণযোগ্যতা পৰীক্ষা:
  • USFD ১০০ % (২ MHz প্ৰ’ব)
  • ট্ৰান্সভাৰ্ছ টেনছাইল ≥ ৭২০ MPa
  • ১.৫ m মেণ্ড্ৰেলত ১২০° বেণ্ড ক্ৰেক নোহোৱাকৈ
  • HAZ-ত হাৰ্ডনেছ চাৰ্ভে ≤ ৩৫০ HV
• ত্ৰুটিৰ হাৰ লক্ষ্য: ≤ ২ % (RB-ৰ “জিৰ’-ৱেল্ড-ফেইল্যুৰ” অভিযান ২০২৩)।

সাম্প্ৰতিক IR উদ্যোগ

• অ’ট’-থাৰ্মিট কিট (RDSO ২০১৭) – ক্ৰুচিবল প্ৰি-ল’ডেড, ৰিমোটৰ দ্বাৰা এক্স’থাৰ্মিক ষ্টাৰ্ট → ৱেল্ডাৰলৈ ধোঁৱাৰ সংস্পৰ্শ হ্ৰাস কৰে।
• গ্ৰীণ-থাৰ্মিট – ৩০ % কম Al, Fe₃O₄ স্পেণ্ট মিল-স্কেলৰ পৰা আহৰণ → প্ৰতি ১,০০০ ৱেল্ডত ১.২ t CO₂ সঞ্চয় কৰে।

৫. ফ্লাশ-বাট ৱেল্ডিং (FBW) – ফেক্টৰী আৰু SFW পেড

• কাইজাৰৰ ১৯২৪ পেটেণ্ট; ভাৰতীয় ৰে’লৱে প্ৰথম প্লাণ্ট ১৯৬৩ চনত ভিলাই ষ্টীল প্লাণ্টত।
• নীতি: জুল তাপন I²Rt + ফৰ্জিং আপচেট ৬–৮ mm।
• ৬০ kg ৰে’লৰ বাবে পাৰামিটাৰ (UIC-60):
  • ফ্লাশ ভল্টেজ: ৩–৬ V
  • কৰেণ্ট: ৫৫–৬৫ kA
  • আপচেট ফ’ৰ্চ: ৪৫০ kN
  • মুঠ চক্ৰ: ১২০–১৫০ s
• হিট-এফেক্টেড জ’ন (HAZ) প্ৰস্থ: ২৫–৩০ mm (থাৰ্মিটৰ আধা)।
• ষ্টেণ্ডাৰ্ড: IRS-T-18-2019 (প্ৰভিজ্যনেল) & EN 14587-2।
• NRC (গ্ৰীণফিল্ড) & RRTS “কৱচ” কৰিডৰ: ১০০ % FBW ৰে’ল।
• ম’বাইল ফ্লাশ-বাট ৱেল্ডিং প্লাণ্ট (RDSO ২০২২) – ২৫ t চেলফ-প্ৰপেল্ড – চলি থকা ট্ৰেকত দিনটোত ৬০টা ৱেল্ড কৰিব পাৰে → অধিকাৰণ সময় ৭০ % হ্ৰাস কৰে।

৬. ৰ’লিং ষ্টকৰ বাবে SMAW & GMAW

• ফ্ৰেইট ৱেগনৰ বাবে ইলেক্ট্ৰ’ড (IRSM-44 ষ্টীল): AWS E7018 (৪ mm Ø) – ১৬০ A DC+।
• LHB কোচ শ্বেল (ষ্টেইনলেছ ষ্টীল ৩০১LN): GMAW-শ্বৰ্ট চাৰ্কিট, ১.২ mm ER308LSi, ২৪ V, ১৮০ A, ৬০ % Ar + ৩০ % He + ১০ % CO₂।
• WPS IS 7310 Part 1 & AWS D1.1/D1.6 অনুসৰি কোৱালিফাইড।
• ৱেল্ডাৰ প্ৰমাণপত্ৰ: BIS-5284 (পূৰ্বৰ CITI) – ২ বছৰ বৈধ, ৬-মাহীয়া নবীকৰণ পৰীক্ষা।

৭. ত্ৰুটি, চিহ্ন আৰু NDT

৮. নিৰাপত্তা আৰু পৰিৱেশগত পৰিসংখ্যা

• IR-ত প্ৰায় ২২,০০০ প্ৰমাণিত ৱেল্ডাৰ নিয়োজিত (২০২৩)।
• “ৱেল্ড-ক্লাউড” এপ (CRIS ২০২১) – প্ৰতিটো থাৰ্মিট ৱেল্ড জিঅ’-টেগ্ড, তাপমাত্ৰা আৰু USFD প্ৰতিবেদন আপল’ড কৰে → ফেইল্যুৰ-বিশ্লেষণ ডাটাবেছ।
• হেক্স-ক্ৰ’ম এক্সপ’জাৰ সীমা (SS-ত GMAW): ০.০৫ mg m⁻³ (ফেক্টৰীজ এক্ট ২০২০)।
• অগ্নিৰ বিপদ: থাৰ্মিট ক্ৰুচিবল তাপমাত্ৰা > ২,০০০ °C – বাধ্যতামূলকভাৱে **“ৱেল্ড-জ’ন”**ত কৰিব লাগে টিম্বাৰ স্লিপাৰৰ পৰা ৫ m মুক্ত; পানীৰ বাল্টি আৰু ২টা DCP অগ্নি নিৰ্বাপক ৰখা।

৯. ঐতিহাসিক সময়ৰেখা (মেমৰি টিপ)

• ১৮৯৫ – গ’ল্ডছ্মিটে থাৰ্মিট আৱিষ্কাৰ কৰে
• ১৯২৮ – প্ৰথম ভাৰতীয় ৰে’ল ৱেল্ড (GIPR)
• ১৯৬৩ – ভিলাই FBW প্লাণ্ট
• ১৯৯৮ – BG-ত LWR বাধ্যতামূলক কৰা হয়
• ২০১০ – RDSO-য়ে SKV-E (উন্নত) ম’ল্ড অনুমোদন দিয়ে
• ২০১৭ – অ’ট’-থাৰ্মিট কিট
• ২০২০ – ম’বাইল FBW প্লাণ্ট ট্ৰায়েল
• ২০২২ – RDSO-য়ে মেৰামতিৰ বাবে “ৱাইড-গেপ থাৰ্মিট” (৬০ mm গেপলৈ) অনুমতি দিয়ে

১০. ভৱিষ্যত / সাম্প্ৰতিক আপডেট (২০২৩-২৪)

• “ফ্ৰিকচন-ষ্টিৰ ৱেল্ডিং” ৬০৬১-T6 এলুমিনিয়াম ছাদ পেনেলৰ – ৰে’ল কোচ ফেক্টৰী, কাপুৰথালাত সফল ট্ৰায়েল – ৪০ % জইণ্ট শক্তি ↑, ধোঁৱা নাই।
• “ৰে’লবট-W” – DMRL & IR-ৰ দ্বাৰা বিকাশাধীন – ক্ষেত্ৰত ৱেল্ডৰ বাবে AI-নিৰ্দেশিত “নেৰ’-গেপ লেজাৰ-MAG হাইব্ৰিড”; প্ৰত্যাশিত ২০২৬।
• গেছ প্ৰি-হিটিংৰ বাবে এচিটিলিনৰ সলনি গ্ৰীণ-হাইড্ৰ’জেন (IROAF পাইলট) → প্ৰতি ৱেল্ডত ২.৫ kg CO₂ সঞ্চয়।

ৱেল্ডিং পদ্ধতিৰ ওপৰত ১৫+ ৰে’লৱে-পৰীক্ষাৰ MCQs

১. ৰে’লৰ থাৰ্মিট ৱেল্ডিংত কোনটো বিক্ৰিয়া মিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হয়? A) Fe₂O₃ + Al B) Fe₃O₄ + Al C) FeO + Al D) Fe + Al₂O₃

২. থাৰ্মিট মেটেল ঢালাৰ আগতে প্ৰয়োজনীয় প্ৰি-হিটিং তাপমাত্ৰা হৈছে A) ৬০০–৭০০ °C B) ৭০০–৮০০ °C C) ৯০০–১,০০০ °C D) ১,১০০–১,২০০ °C

৩. থাৰ্মিট ৱেল্ডিংৰ সময়ত ৰে’লৰ মূৰৰ মাজত ৰখা ষ্টেণ্ডাৰ্ড ফাঁক হৈছে A) ২৫ mm ± ১ mm B) ২০ mm ± ১ mm C) ৩০ mm ± ১ mm D) ১৫ mm ± ১ mm

৪. ৰে’লত কোনটো ৱেল্ডিং প্ৰক্ৰিয়াই আটাইতকৈ সৰু HAZ (হিট এফেক্টেড জ’ন) প্ৰস্থ দিয়ে? A) থাৰ্মিট ৱেল্ডিং B) গেছ প্ৰেছাৰ ৱেল্ডিং C) আৰ্ক ৱেল্ডিং D) ফ্লাশ-বাট ৱেল্ডিং

৫. ভাৰতীয় ৰে’লৱেত প্ৰথম ৰে’ল ৱেল্ড কৰা হৈছিল A) ১৯১০ চনত B) ১৯২৮ চনত C) ১৯৪৭ চনত D) ১৯৫২ চনত

৬. ৬০ kg UIC ৰে’লৰ ফ্লাশ-বাট ৱেল্ডিংৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কৰেণ্ট হৈছে প্ৰায় A) ২৫–৩৫ kA B) ৪০–৫০ kA C) ৫৫–৬৫ kA D) ৭০–৮০ kA

৭. IRSM-44 ফ্ৰেইট ৱেগন আণ্ডাৰফ্ৰেম ৱেল্ডিংৰ বাবে কোনটো ইলেক্ট্ৰ’ডৰ পৰামৰ্শ দিয়া হয়? A) AWS E7018 B) AWS E6013 C) AWS E6011 D) AWS E8018

৮. থাৰ্মিট ৱেল্ড জইণ্টৰ বাবে গ্ৰহণযোগ্য নূন্যতম ট্ৰান্সভাৰ্ছ টেনছাইল শক্তি হৈছে A) ৬০০ MPa B) ৭২০ MPa C) ৮৫০ MPa D) ৯০০ MPa

৯. ক্ষেত্ৰত থাৰ্মিট ৱেল্ডৰ ১০০ % পৰিদৰ্শনৰ বাবে কোনটো NDT কৌশল বাধ্যতামূলক? A) মেগনেটিক পাৰ্টিকল ইন্সপেকচন B) ৰেডিঅ’গ্ৰাফী C) USFD (আল্ট্ৰাছনিক ফ্ল’ ডিটেকচন) D) ডাই পেনেট্ৰেণ্ট টেষ্ট

১০. ৬০ kg ৰে’লৰ ফ্লাশ-বাট ৱেল্ডিংৰ সময়ত প্ৰয়োগ কৰা আপচেট ফ’ৰ্চ হৈছে প্ৰায় A) ২০০ kN B) ৩০০ kN C) ৩৫০ kN D) ৪৫০ kN

১১. তলৰ কোনটো গেছ ষ্টেইনলেছ-ষ্টীল কোচ বডিৰ GMAW-ত ব্যৱহাৰ কৰা নহয়? A) ১০০ % CO₂ B) আৰ্গন + ২% O₂ C) আৰ্গন + CO₂ মিশ্ৰণ D) বিশুদ্ধ আৰ্গন

১২. RDSO-য়ে প্ৰৱৰ্তন কৰা অ’ট’-থাৰ্মিট কিটে হ্ৰাস কৰে A) ৰে’ল গেপ B) ধোঁৱাৰ সংস্পৰ্শ আৰু ষ্টাৰ্ট-টাইম C) ৱেল্ডিং তাপমাত্ৰা D) Al গুড়িৰ খৰচ

১৩. IR-ৰ অধীনত “ৰে’লবট-W” প্ৰকল্পই কোনটো উন্নত ৱেল্ডিং প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰাৰ লক্ষ্য ৰাখিছে? A) প্লাজমা আৰ্ক ৱেল্ডিং B) ফ্ৰিকচন ষ্টিৰ ৱেল্ডিং C) লেজাৰ-MAG হাইব্ৰিড ৱেল্ডিং D) ইলেক্ট্ৰন বীম ৱেল্ডিং

১৪. থাৰ্মিট ৱেল্ডিংত অপৰ্যাপ্ত প্ৰি-হিটিংৰ সৈতে কোনটো ত্ৰুটিৰ সম্ভাৱনা আটাইতকৈ বেছি? A) পেনেট্ৰেচনৰ অভাৱ B) স্লেগ অন্তৰ্ভুক্তি C) প’ৰ’চিটি D) শ্ৰিংকেজ কেভিটি

১৫. ৰে’ল থাৰ্মিট ৱেল্ডৰ হিট-এফেক্টেড জ’ন (HAZ)ত অনুমোদিত হাৰ্ডনেছ হৈছে A) ≤ ২৫০ HV B) ≤ ৩৫০ HV C) ≤ ৪৫০ HV D) ≤ ৫০০ HV

১৬. ম’বাইল ফ্লাশ-বাট ৱেল্ডিং প্লাণ্টে চলি থকা ট্ৰেকত দিনটোত কিমানটা ৱেল্ড সম্পূৰ্ণ কৰিব পাৰে? A) ~২০টা ৱেল্ড B) ~৪০টা ৱেল্ড C) ~৬০টা ৱেল্ড D) ~১০০টা ৱেল্ড

১৭. ভাৰতীয় ৰে’লৱেৰ বাবে “ৱেল্ড-ক্লাউড” এপ কোনটো সংস্থাই বিকশিত কৰিছে? A) RDSO B) RITES C) RVNL D) CRIS