B.2 ৰাজপুত ৰাজ্য

1. ৰাজপুত ৰাজ্যৰ উৎপত্তি আৰু বিস্তাৰ

• উৎপত্তি: ৰাজপুতসকল এটি যোদ্ধা শ্ৰেণী যি ৬ষ্ঠ শতিকাৰ পৰা ইন্দো-গংগাৰ সমতলভূমি আৰু ৰাজস্থানত উদ্ভৱ হৈছিল।
• জাতিগত পৰিচয়: তেওঁলোক মূলতঃ ক্ষত্ৰিয় উৎপত্তিৰ আছিল, কিছু ইন্দো-আৰ্য, ইন্দো-চাইথিয়ান আৰু ইন্দো-গ্ৰীকৰ লগত।
• প্ৰধান বৈশিষ্ট্য:
  • বীৰত্ব আৰু যুদ্ধ কৌশল
  • ধৰ্ম আৰু নাইটৰ নীতিৰ প্ৰতি কঠোৰ অনুসৰণ
  • ধনৰ প্ৰধান উৎস হিচাপে ভূমি
• বিস্তাৰ:
  • ৰাজপুতসকলে ৮ম শতিকাৰ পৰা স্বাধীন ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল।
  • তেওঁলোকে মুছলিম আক্ৰমণৰ প্ৰতিৰোধ কৰিছিল আৰু স্থানীয় শাসকৰ লগত মিত্ৰতা গঢ়ি তুলিছিল।
  • তেওঁলোকৰ ৰাজ্যসমূহ প্রায়ে খণ্ডিত আছিল, প্ৰতিটি শাসক বংশে প্ৰাধান্য বিচাৰি থাকিছিল।

2. দিল্লীৰ চৌহানসকল

• ৰাজধানী: আজমিৰ আৰু পিছত দিল্লী
• প্ৰধান ৰজা:
  • বাসুদেৱ (১১শ শতিকা): আজমিৰত চৌহান ৰাজ্যৰ স্থাপনা কৰিছিল।
  • পৃথিৰাজ চৌহান (১১৯১ খ্ৰীষ্টাব্দ): তৰাইনৰ যুদ্ধত গৌৰৰ মুহাম্মদৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল।
• গুৰুত্ব:
  • দিল্লী সুলতানতৰ উত্থানত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।
  • তৰাইনৰ দ্বিতীয় যুদ্ধত (১১৯২ খ্ৰীষ্টাব্দ) তেওঁলোকৰ পৰাজয়ে উত্তৰ ভাৰতত ৰাজপুত শক্তিৰ পতনৰ সূচনা কৰিছিল।
• গুৰুত্বপূৰ্ণ তাৰিখ:
  • ১১৯১ খ্ৰীষ্টাব্দ: তৰাইনৰ প্ৰথম যুদ্ধ
  • ১১৯২ খ্ৰীষ্টাব্দ: তৰাইনৰ দ্বিতীয় যুদ্ধ

৩. গুহিলা/চিসোদিয়া (মেওয়াৰ)

• ৰাজধানী: চিত্তোৰগড়
• প্ৰধান ৰজা:
  • ৰানা কুম্ভ (১৪৩৮–১৪৬৮ খ্ৰীষ্টাব্দ): দিল্লী সুলতানতৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰি মেওয়াৰৰ অঞ্চল বিস্তাৰ কৰিছিল।
  • ৰানা সংগা (১৫০৯–১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দ): এজন শক্তিশালী ৰাজপুত ৰজা আছিল যিয়ে মোঘল আক্ৰমণৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ গঢ়ি তুলিছিল।
• গুৰুত্ব:
  • বিদেশী আক্ৰমণৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধৰ বাবে জনাজাত।
  • ৰানা সংগাৰ বাবুৰৰ দ্বাৰা খানৱাৰ যুদ্ধত (১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দ) পৰাজয়ে মেওয়াৰৰ স্বাধীনতাৰ অৱসান ঘটাইছিল।
• গুৰুত্বপূৰ্ণ তাৰিখ:
  • ১৪৩৮–১৪৬৮ খ্ৰীষ্টাব্দ: ৰানা কুম্ভৰ শাসনকাল
  • ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দ: খানৱাৰ যুদ্ধ

৪. বুন্দেলখণ্ডৰ চান্দেলা

• ৰাজধানী: খাজুৰাহো
• প্ৰধান ৰজা:
  • ধাঙ্গা (৯ম শতিকা খ্ৰীষ্টাব্দ): বুণ্ডেলখণ্ডত চান্দেলা ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।
  • য়শোবৰ্মন (৯৫০–৯৭৫ খ্ৰীষ্টাব্দ): খাজুৰাহোৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ বাবে প্ৰসিদ্ধ।
  • ৰাজা পৰমাল (১২শ শতিকা): সামৰিক অভিযান আৰু কলা-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ বাবে জনাজাত।
• গুৰুত্ব:
  • স্থাপত্য কৃতিত্বৰ বাবে বিশেষকৈ খাজুৰাহোৰ মন্দিৰৰ বাবে প্ৰসিদ্ধ।
  • দিল্লী সুলতান আৰু পিছত মোগলৰ আক্ৰমণৰ ফলত পতন ঘটে।
• গুৰুত্বপূৰ্ণ তাৰিখ:
  • ৯৫০–৯৭৫ খ্ৰীষ্টাব্দ: যশোবৰ্মনৰ ৰাজত্ব
  • ১২শ শতিকা খ্ৰীষ্টাব্দ: সুলতানৰ আক্ৰমণৰ ফলত পতন

৫. মালৱৰ পৰামৰা

• ৰাজধানী: ধাৰ আৰু মাণ্ডু
• প্ৰধান ৰজা:
  • ভোজ দেৱ (৯১০–৯৫৭ খ্ৰীষ্টাব্দ): কলা-সংস্কৃতিৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰ বাবে প্ৰসিদ্ধ প্ৰধান ৰজা।
  • মালদেৱ (১১শ শতিকা খ্ৰীষ্টাব্দ): চৌহান আৰু পিছত দিল্লী সুলতানৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ কৰিছিল।
• গুৰুত্ব:
  • সংস্কৃতি আৰু স্থাপত্যৰ অৱদানৰ বাবে জনাজাত।
  • তেওঁৰ ৰাজ্য ১৩শ শতিকাত দিল্লী সুলতানৰ দ্বাৰা ধীৰে ধীৰে দখল কৰা হৈছিল।
• গুৰুত্বপূৰ্ণ তাৰিখ:
  • ৯১০–৯৫৭ খ্ৰীষ্টাব্দ: ভোজ দেৱৰ ৰাজত্ব
  • ১৩শ শতিকা খ্ৰীষ্টাব্দ: সুলতানৰ আক্ৰমণৰ ফলত পতন

৬. গুজৰাটৰ চোলংকি

• ৰাজধানী: পাটান
• প্ৰধান ৰজা:
  • মুলৰাজ (১০২৪–১০৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দ): গুজৰাটত সোলংকী বংশৰ স্থাপন কৰিছিল।
  • লক্ষ্মণ দেৱ (১১৫৪–১১৭২ খ্ৰীষ্টাব্দ): তেওঁৰ সামৰিক অভিযান আৰু লক্ষ্মণ মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ বাবে জনাজাত।
• গুৰুত্ব:
  • সামুদ্ৰিক ব্যৱসায় আৰু সাংস্কৃতিক অৰ্জনৰ বাবে প্ৰসিদ্ধ।
  • দিল্লী সুলতানত আৰু পিছত মোগলৰ আক্ৰমণৰ ফলত পতন ঘটে।
• গুৰুত্বপূৰ্ণ তাৰিখ:
  • ১০২৪–১০৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দ: মুলৰাজৰ ৰাজত্ব
  • ১১৫৪–১১৭২ খ্ৰীষ্টাব্দ: লক্ষ্মণ দেৱৰ ৰাজত্ব

৭. কান্নৌজৰ গহডৱালা

• ৰাজধানী: কান্নৌজ
• প্ৰধান ৰজা:
  • গোপাল (১১শ শতিকা খ্ৰীষ্টাব্দ): গহডৱালা বংশৰ স্থাপন কৰিছিল।
  • জয়চন্দ্ৰ (১১শ–১২শ শতিকা খ্ৰীষ্টাব্দ): চৌহানৰ বিৰুদ্ধে আৰু পিছত দিল্লী সুলতানতৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ কৰিছিল।
• গুৰুত্ব:
  • মুছলমান আক্ৰমণৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধৰ বাবে জনাজাত।
  • তেওঁলোকৰ ৰাজ্য ১৩শ শতিকাৰ আৰম্ভণিত দিল্লী সুলতানতে দখল কৰে।
• গুৰুত্বপূৰ্ণ তাৰিখ:
  • ১১শ শতিকা খ্ৰীষ্টাব্দ: গহডৱালা বংশৰ স্থাপন
  • ১২শ শতিকা খ্ৰীষ্টাব্দ: সুলতানী আক্ৰমণৰ বাবে পতন

প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য

• ৰাজপুত ৰাজ্য ৮মৰ পৰা ১৩ম শতাব্দী চি.ই. ত উত্তৰ আৰু পশ্চিম ভাৰতত প্ৰসিদ্ধ আছিল।
• দিল্লীৰ চৌহান আৰু কনৌজৰ গহড়ৱাল মুছলিম আক্ৰমণৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ কৰা শেষৰ প্ৰধান ৰাজপুত ৰাজ্য আছিল।
• মেওৰৰ ৰাণা সঙ্গা আৰু কনৌজৰ জয়চন্দ্ৰ মুঘল আৰু দিল্লী সালতানাতৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধৰ বাবে পৰীক্ষাত ঘনিষ্ঠভাবে সোধা হয়।
• খাজুৰাহো মন্দিৰ বুণ্ডেলখণ্ডৰ চন্দেল ৰাজ্যৰ সৈতে জড়িত।
• মালৱৰ ভোজ দেৱ সাংস্কৃতিক পৃষ্ঠপোষকতা আৰু ধাৰ দুৰ্গৰ বাবে জনাজাত।
• গুজৰাটৰ মুলৰাজ লক্ষ্মণ মন্দিৰ আৰু সামুদ্ৰিক বাণিজ্যৰ সৈতে জড়িত।
• তাৰাইনৰ যুদ্ধ (১১৯২ চি.ই.) উত্তৰ ভাৰতত ৰাজপুত শক্তিৰ পতনৰ সূচনা কৰিছিল।