অসামৰিক বঁটা – ৰেলৱে পৰীক্ষাৰ বাবে সম্পূৰ্ণ GK কেপচুল
সোণালী নিয়ম: ভাৰত ৰত্ন > পদ্ম বিভূষণ > পদ্ম ভূষণ > পদ্মশ্ৰী (অধঃক্ৰমত অগ্ৰাধিকাৰ)।
১. সাংবিধানিক আৰু আইনী পটভূমি
- অনুচ্ছেদ ১৮(১): অসামৰিক খিতাপ নিষিদ্ধ কৰে; গতিকে সকলো বঁটাই সন্মানসূচক।
- প্ৰৱৰ্তন: ১৯৫৪ (ভাৰত ৰত্ন আৰু পদ্ম বিভূষণ); ১৯৫৫ (পদ্ম ভূষণ আৰু পদ্মশ্ৰী)।
- নিয়ন্ত্ৰিত: **গৃহ মন্ত্ৰণালয় (MHA)**ৰ অধীনত “ভাৰত ৰত্ন আৰু পদ্ম বঁটা – বিধি, ১৯৫৪”।
- প্ৰদান: প্ৰতিটো গণতন্ত্ৰ দিৱস (২৬ জানুৱাৰী) তালিকা; ইয়াৰ উপৰিও স্বাধীনতা দিৱস তালিকা ১৯৭৭–১৯৯৫ চনত আৰম্ভ কৰা হৈছিল (তাৰ পিছত বন্ধ কৰা হৈছিল)।
২. ভাৰত ৰত্ন – ভাৰতৰ ৰত্ন
| বৈশিষ্ট্য |
বিৱৰণ |
| মটো |
“দেশ সেৱা মেঁ শ্ৰেষ্ঠ” |
| প্ৰথম বঁটা বিজয়ী |
চি. ৰাজাগোপালাচাৰী, এছ. ৰাধাকৃষ্ণন, চি. ভি. ৰমন (১৯৫৪) |
| সৰ্বকনিষ্ঠ |
শচীন তেণ্ডুলকাৰ (বয়স ৪০, ২০১৪) |
| প্ৰথম ক্ৰীড়াবিদ |
শচীন তেণ্ডুলকাৰ |
| প্ৰথম বিদেশী |
খান আব্দুল গফ্ফাৰ খান (১৯৮৭) |
| এটা বছৰত সৰ্বাধিক |
৪ (১৯৯৯ – জয়প্ৰকাশ নাৰায়ণ, অমৰ্ত্য সেন, গোপীনাথ বৰদলৈ, ৰবি শংকৰ) |
| মুঠ প্ৰদান (১৯৫৪-২০২৪) |
৫৩ (জানুৱাৰী ২০২৪ অনুসৰি) |
| ডিজাইন |
পিপলৰ পাতৰ আকৃতিৰ পদক, ৫১ মিমি ব্যাস, তেঁতেলি কাঠৰ বাকচ, সন্মুখভাগত দেৱনাগৰীত ভাৰত ৰত্ন |
৩. পদ্ম বঁটা – তিনিটা স্তৰৰ শ্ৰেণীবিভাজন
| বঁটা |
স্থান |
প্ৰৱৰ্তন |
বছৰি সৰ্বাধিক (২০২৪ চিলিং) |
সাধাৰণ ক্ষেত্ৰৰ অনুপাত* |
| পদ্ম বিভূষণ |
২য় সৰ্বোচ্চ অসামৰিক |
১৯৫৪ |
≤ ১২০ |
৫০ % কলা/সমাজ সেৱা |
| পদ্ম ভূষণ |
৩য় |
১৯৫৫ |
≤ ২০০ |
৪০ % বিজ্ঞান/বাণিজ্য |
| পদ্মশ্ৰী |
৪ৰ্থ |
১৯৫৫ |
কোনো সীমা নাই |
৬০ % অনামী নায়ক |
*আনুমানিক ৫ বছৰৰ গড় (২০১৯-২৩) – MHA বাৰ্ষিক প্ৰতিবেদন।
৩.১ দ্ৰুত-তথ্য তালিকা – প্ৰথম আৰু ৰেকৰ্ড
| ৰেকৰ্ড |
পদ্ম বিভূষণ |
পদ্ম ভূষণ |
পদ্মশ্ৰী |
| প্ৰথম বঁটা বিজয়ী |
এছ. ৰাধাকৃষ্ণন (১৯৫৪) |
নন্দলাল বসু (১৯৫৪) |
ড° বি. চি. ৰায় (১৯৫৪) |
| প্ৰথম মহিলা |
সৌন্দৰ্য ৰামচন্দ্ৰন (১৯৫৮) |
বেগম আখতাৰ (১৯৬৮) |
শ্ৰীমতী লীলা পুনাৱালা (১৯৬৮) |
| প্ৰথম বিদেশী |
পি. এন. হাকচাৰ (১৯৭৩, UK-ভিত্তিক) |
জে. আৰ. ডি. টাটা (১৯৫৫, ফ্ৰান্সৰ নাগৰিক) |
এ. চি. ভক্তিবেদান্ত (১৯৭৭, USA) |
| সৰ্বকনিষ্ঠ (২০২৪) |
এছ. জয়শংকৰ (৬৯, ২০২০) |
মেৰী কম (৫১, ২০১৩) |
হিমা দাস (২৩, ২০২০) |
৪. নিৰ্বাচন প্ৰক্ৰিয়া
১. নোডেল মন্ত্ৰণালয়: MHA-য়ে ১ মে-১৫ ছেপ্তেম্বৰ অনলাইন পৰ্টেল খোলেহি।
২. ৰাজ্য চৰকাৰ, মন্ত্ৰণালয়, পদ্ম বঁটা বিজয়ী (স্বয়ং), ভাৰত ৰত্ন বিজয়ীয়ে মনোনয়ন দিব পাৰে।
৩. পদ্ম বঁটা সমিতি (PAC) – প্ৰধানমন্ত্ৰী (অধ্যক্ষ), কেবিনেট সচিব, গৃহ সচিব, ৪-৫ গৰাকী বিশিষ্ট ব্যক্তি।
৪. চূড়ান্ত অনুমোদন: ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতি।
৫. কোনো নগদ অনুদান নাই, কোনো পদবী নাই; কেৱল এটা প্ৰমাণপত্ৰ আৰু পদক।
৫. বছৰ অনুসৰি হিচাপ (২০১৫-২০২৪ গণতন্ত্ৰ দিৱস তালিকা)
| বছৰ |
ভাৰত ৰত্ন |
পদ্ম বিভূষণ |
পদ্ম ভূষণ |
পদ্মশ্ৰী |
মুঠ |
| ২০১৫ |
১ |
৯ |
২০ |
৭৫ |
১০৫ |
| ২০১৬ |
০ |
৭ |
১৯ |
১০৪ |
১৩০ |
| ২০১৭ |
০ |
৭ |
১৯ |
৭৫ |
১০১ |
| ২০১৮ |
০ |
৩ |
৯ |
৭৩ |
৮৫ |
| ২০১৯ |
৩ |
৪ |
১৪ |
৯৪ |
১১৫ |
| ২০২০ |
০ |
৭ |
১৬ |
১১৮ |
১৪১ |
| ২০২১ |
০ |
৭ |
১০ |
১০২ |
১১৯ |
| ২০২২ |
০ |
৪ |
১৭ |
১০৭ |
১২৮ |
| ২০২৩ |
০ |
৬ |
৯ |
৯১ |
১০৬ |
| ২০২৪ |
০ |
৫ |
১৭ |
১১০ |
১৩২ |
৬. এক-শাৰীৰ দ্ৰুত-জুই তথ্য
- কেৱল দুটা বছৰ (১৯৬০ আৰু ১৯৯৩)ত শূন্য পদ্মশ্ৰী বঁটা দিয়া হৈছিল।
- লতা মংগেশকাৰ আৰু বিসমিল্লাহ খান হৈছে একমাত্ৰ অসামৰিক ব্যক্তি যিসকলক তিনিওটা পদ্ম শ্ৰেণী + ভাৰত ৰত্ন প্ৰদান কৰা হৈছিল।
- ভাৰত ৰত্ন মৰণোত্তৰ দিয়া নহয় ১৯৯২ চনৰ পৰা (ব্যতিক্ৰম – বি. আৰ. আম্বেদকাৰ ১৯৯০, কে. কামৰাজ ১৯৭৬)।
- প্ৰতিৰক্ষা কৰ্মীসকলে অসামৰিক বঁটা পাব পাৰে – যেনে ফিল্ড মাৰ্শ্বল ছাম মানেকশ্ব’ (পদ্ম বিভূষণ ১৯৭২)।
- ২০২৪: ৫টা পদ্ম বিভূষণ – কোনো ভাৰত ৰত্ন নাই।
- মদন মোহন মালৱীয় আৰু অটল বিহাৰী বাজপেয়ীক ভাৰত ৰত্ন প্ৰদান কৰা হৈছিল ২০১৫ চনত (একেটা দিনত)।
- “তেনজিং নৰগে” (পদ্ম ভূষণ ১৯৫৯) – প্ৰথম অ-নাগৰিক পৰ্বতাৰোহীক সন্মানিত কৰা হৈছিল।
৭. মাষ্টাৰ তালিকা – সকলো ভাৰত ৰত্ন বিজয়ী (১৯৫৪-২০২৪)
| ক্ৰম |
নাম |
ক্ষেত্ৰ |
বছৰ |
| ১ |
চি. ৰাজাগোপালাচাৰী |
ৰাজহুৱা কাৰ্য |
১৯৫৪ |
| ২ |
সৰ্বপল্লী ৰাধাকৃষ্ণন |
সাহিত্য আৰু শিক্ষা |
১৯৫৪ |
| ৩ |
চি. ভি. ৰমন |
বিজ্ঞান |
১৯৫৪ |
| ৪ |
ভগৱান দাস |
সাহিত্য |
১৯৫৫ |
| ৫ |
এম. ভিছভেশ্বৰায়া |
অভিযান্ত্ৰিকী |
১৯৫৫ |
| ৬ |
জৱাহৰলাল নেহৰু |
ৰাজহুৱা কাৰ্য |
১৯৫৫ |
| ৭ |
গোবিন্দ বল্লভ পন্ত |
ৰাজহুৱা কাৰ্য |
১৯৫৭ |
| ৮ |
ডি. কে. কৰ্ভে |
সমাজ সেৱা |
১৯৫৮ |
| ৯ |
বি. চি. ৰায় |
চিকিৎসা |
১৯৬১ |
| ১০ |
পুৰুষোত্তম দাস টাণ্ডন |
ৰাজহুৱা কাৰ্য |
১৯৬১ |
| ১১ |
ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ |
ৰাজহুৱা কাৰ্য |
১৯৬২ |
| ১২ |
জাকিৰ হুছেইন |
শিক্ষা |
১৯৬৩ |
| ১৩ |
পণ্ডিত ৰবি শংকৰ |
কলা |
১৯৯৯ |
| ১৪ |
লতা মংগেশকাৰ |
কলা |
২০০১ |
| ১৫ |
বিসমিল্লাহ খান |
কলা |
২০০১ |
| ১৬ |
ভীমসেন যোশী |
কলা |
২০০৯ |
| ১৭ |
এ. পি. জে. আব্দুল কালাম |
বিজ্ঞান আৰু ৰাজহুৱা কাৰ্য |
১৯৯৭ |
| ১৮ |
এম. এছ. সুবুলক্ষ্মী |
কলা |
১৯৯৮ |
| ১৯ |
জয়প্ৰকাশ নাৰায়ণ |
ৰাজহুৱা কাৰ্য |
১৯৯৯ |
| ২০ |
অমৰ্ত্য সেন |
অৰ্থনীতি |
১৯৯৯ |
| ২১ |
গোপীনাথ বৰদলৈ |
ৰাজহুৱা কাৰ্য |
১৯৯৯ |
| ২২ |
অটল বিহাৰী বাজপেয়ী |
ৰাজহুৱা কাৰ্য |
২০১৫ |
| ২৩ |
মদন মোহন মালৱীয় |
শিক্ষা |
২০১৫ |
| ২৪ |
নানাজী দেশমুখ |
সমাজ সেৱা |
২০১৯ |
| ২৫ |
ভূপেন হাজৰিকা |
কলা |
২০১৯ |
| ২৬ |
প্ৰণৱ মুখাৰ্জী |
ৰাজহুৱা কাৰ্য |
২০১৯ |
| ২৭ |
কৰ্পূৰী ঠাকুৰ |
ৰাজহুৱা কাৰ্য |
২০২৪ (জানুৱাৰী ২০২৪ত ঘোষণা) |
৮. ৰেলৱে-কেন্দ্ৰিক MCQ (১৫+)
১. পদ্ম বঁটা কিমান চনত প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল?
উত্তৰ: ১৯৫৫
২. ভাৰত ৰত্ন লাভ কৰা প্ৰথম ক্ৰীড়াবিদ কোন?
উত্তৰ: শচীন তেণ্ডুলকাৰ
৩. ভাৰত ৰত্নৰ পদকটো কোনটো পাতৰ দৰে আকৃতিৰ?
উত্তৰ: পিপলৰ পাত
৪. কোনটো সাংবিধানিক অনুচ্ছেদে খিতাপ নিষিদ্ধ কৰি অসামৰিক বঁটাক সন্মানসূচক কৰি তুলিছে?
উত্তৰ: অনুচ্ছেদ ১৮(১)
৫. এটা বছৰত দিয়া ভাৰত ৰত্নৰ সৰ্বাধিক সংখ্যা কিমান?
উত্তৰ: ৪ (১৯৯৯)
৬. পদ্ম বঁটা সমিতি ২০২৪ৰ অধ্যক্ষ কোন আছিল?
উত্তৰ: প্ৰধানমন্ত্ৰী (পদাধিকাৰীভাৱে অধ্যক্ষ)
৭. পদ্মশ্ৰী কিমান চনত প্ৰদান কৰা হোৱা নাছিল?
উত্তৰ: ১৯৬০ আৰু ১৯৯৩
৮. ভাৰত ৰত্নৰ প্ৰথম বিদেশী গ্ৰহীতা কোন?
উত্তৰ: খান আব্দুল গফ্ফাৰ খান (১৯৮৭)
৯. পদ্ম বঁটাৰ বাবে মনোনয়নৰ সময়সীমা সাধাৰণতে কেতিয়া বন্ধ হয়?
উত্তৰ: ১৫ ছেপ্তেম্বৰ
১০. তলৰ কোনজনক ২০২৪ চনত মৰণোত্তৰভাৱে ভাৰত ৰত্ন প্ৰদান কৰা হৈছিল?
উত্তৰ: কৰ্পূৰী ঠাকুৰ
১১. পদ্মশ্ৰীৰ বাবে ন্যূনতম বয়সৰ নিয়ম (২০২৪ৰ নিয়ম অনুসৰি) কিমান?
উত্তৰ: ন্যূনতম বয়স নাই; ২০২০ৰ সৰ্বকনিষ্ঠ গ্ৰহীতা হিমা দাসৰ বয়স আছিল ২৩।
১২. ভাৰত ৰত্ন আৰু পদ্ম বঁটা কোনটো সংস্থাই নিয়ন্ত্ৰণ কৰে?
উত্তৰ: গৃহ মন্ত্ৰণালয়
১৩. লতা মংগেশকাৰে প্ৰথম কোনটো অসামৰিক বঁটা লাভ কৰিছিল?
উত্তৰ: পদ্ম ভূষণ (১৯৬৯)
১৪. তেনজিং নৰগেক ১৯৫৯ চনত কোনটো পদ্ম শ্ৰেণীৰ বঁটা দিয়া হৈছিল?
উত্তৰ: পদ্ম ভূষণ
১৫. পদ্ম পদকৰ ডিজাইনটোৰ পিছফালে "____" মটোটা থাকে?
উত্তৰ: "সত্যমেৱ জয়তে"
১৬. কোন ফিল্ড মাৰ্শ্বলে ১৯৭২ চনত পদ্ম বিভূষণ লাভ কৰিছিল?
উত্তৰ: ছাম মানেকশ্ব'
১৭. বছৰি পদ্ম বিভূষণৰ সীমা (২০২৪) কিমান?
উত্তৰ: ১২০
৯. ৩০-ছেকেণ্ড পুনৰীক্ষণ চিট শ্বীট
- ক্ৰম: ভাৰত ৰত্ন → পদ্ম বিভূষণ → পদ্ম ভূষণ → পদ্মশ্ৰী।
- ১৯৫৪: BR আৰু PV; ১৯৫৫: PB আৰু PS।
- কোনো নগদ নাই, কোনো খিতাপ নাই, কেৱল সন্মান।
- ২০২৪লৈ ৫৩টা ভাৰত ৰত্ন; ১৯৯৯ত সৰ্বাধিক ৪টা।
- পিপলৰ পাতৰ আকৃতি, তেঁতেলি কাঠৰ বাকচ।
- MHA পৰ্টেল: মে-ছেপ্তেম্বৰ; PM-এ PACৰ অধ্যক্ষতা কৰে।
- সৰ্বকনিষ্ঠ BR: শচীন (৪০); প্ৰথম বিদেশী: খান আব্দুল গফ্ফাৰ খান।
- কেবল অসামৰিক; প্ৰতিৰক্ষা কৰ্মী যোগ্য।
- মৰণোত্তৰ BR অনুমোদিত কিন্তু বিৰল (শেষ ২০২৪ – কৰ্পূৰী ঠাকুৰ)।
CBT-ৰ বাবে প্ৰ’-টিপ: যদি বিকল্পত “অনুচ্ছেদ ১৮” থাকে → সদায় **“খিতাপ নিষিদ্ধ”**ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।