ఆర్థిక వ్యవస్థ ప్రాథమికాలు – ఆర్ఆర్బీ కోసం 30 నిమిషాల పునశ్చరణ షీట్
1. తప్పక తెలుసుకోవాల్సిన పదాలు (ఒక్క వాక్యంలో)
- జిడిపి = ఒక సంవత్సరంలో భారతదేశంలో లోపల తయారైన వస్తువులు & సేవల మొత్తం విలువ
- జిఎన్పి = జిడిపి + విదేశాల నుంచి భారతీయుల ఆదాయం – భారతదేశం నుంచి విదేశీయుల ఆదాయం
- ఎన్డిపి = జిడిపి – అవక్షయం
- ఎన్ఎన్పి = జిఎన్పి – అవక్షయం (జాతీయ ఆదాయం)
- ఒక్కొక్కరి ఆదాయం = ఎన్ఎన్పి ÷ జనాభా
- ఆర్థిక లోటు = మొత్తం ఖర్చు – (రెవెన్యూ రసీదులు + రుణేతర మూలధన రసీదులు)
- రెవెన్యూ లోటు = రెవెన్యూ ఖర్చు – రెవెన్యూ రసీదులు
- ప్రాథమిక లోటు = ఆర్థిక లోటు – వడ్డీ చెల్లింపులు
- కరెంట్ అకౌంట్ లోటు (CAD) = (ఆమదు వస్తువులు + ఆమదు సేవలు + చెల్లించిన ఆదాయం & బదిలీలు) – (ఎగుమతి వస్తువులు + ఎగుమతి సేవలు + అందిన ఆదాయం & బదిలీలు)
- బేస్ ప్రభావం: గత సంవత్సరం ధర తక్కువగా ఉంటే → చిన్న ధర పెరుగుదల ఉన్నా ప్రస్తుత ద్రవ్యోల్బణం ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది
2. తక్షణ సూత్రాలు & నియమాలు
| పదం |
సూత్రం |
పరీక్షా ట్రిక్ |
| మార్కెట్ ధర వద్ద జిడిపి |
GDPmp = C + I + G + (X – M) |
CIG(X-M) – “ఒక CIGని e(X)tra (M)asalaతో పొగించు” |
| ఫ్యాక్టర్ ఖర్చు వద్ద జిడిపి |
GDPfc = GDPmp – పరోక్ష పన్నులు + సబ్సిడీలు |
T-S (పన్ను మైనస్ సబ్సిడీ) |
| జాతీయ ఆదాయం (NNPfc) |
NNPfc = NNPmp – నెట్ పరోక్ష పన్ను |
“NNPfc = NI” అని గుర్తుంచుకో |
| ద్రవ్యోల్బణ రేటు (CPI) |
[(CPIఈ సంవత్సరం – CPIగత సంవత్సరం) ÷ CPIగత సంవత్సరం] × 100 |
ఎప్పుడూ ప్రస్తుత మైనస్ బేస్ |
| ట్యాక్ బుయాంసీ |
(పన్ను ఆదాయంలో % మార్పు) ÷ (జిడిపిలో % మార్పు) |
>1 = స్థితిస్థాపక పన్ను వ్యవస్థ |
| ఎంగెల్ నియమం |
పేద కుటుంబాలు ఆదాయం పెరిగినప్పుడు ఆహారంపై ఎక్కువ వాటా ఖర్చు చేస్తాయి, ఆహారంపై శాతం తగ్గుతుంది |
Engel < Food |
3. ప్రణాళిక-నీతి సూచనలు
- ఐదేళ్ల ప్రణాళికలు: 1951-2017 (12వ చివరిది); 1-జన-2015 నుంచి నీతి ఆయోగ్
- నీతి = నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూషన్ ఫర్ ట్రాన్స్ఫార్మింగ్ ఇండియా; అధ్యక్షుడు = ప్రధాని
- గడ్గిల్ ఫార్ములా (1969) – ప్రణాళిక సహాయానికి జనాభాకు ఎక్కువ బరువు (60%)
- 12వ ప్రణాళిక లక్ష్య వృద్ధి = 8% (అసలు ≈ 6.9%)
- గ్రీన్ జిడిపి = జిడిపి – ప్రకృతి వనరుల నష్ట వ్యయం
4. బ్యాంకింగ్ & మనీ మెగా-ట్రిక్స్
- CRR – RBI వద్ద ఉంచే నగదు (వడ్డీ లేదు)
- SLR – తన వద్ద ఉంచే నగదు + బంగారం + ప్రభుత్వ భద్రపత్రాలు (వడ్డీ వస్తుంది)
- Repo – బ్యాంక్ RBI నుంచి రుణం తీసుకుంటుంది (రీపర్చేజ్ ఒప్పందం)
- Reverse Repo – RBI బ్యాంక్ నుంచి రుణం తీసుకుంటుంది
- MSFR – మార్జినల్ స్టాండింగ్ ఫెసిలిటీ రేటు = Repo + 0.25% (బ్యాంకులు రోజు చివర వాడతాయి)
- Bank Rate – RBI రీపర్చేజ్ లేకుండా రుణం ఇస్తుంది (దీర్ఘకాలికం)
మెమోనిక్:
“CRR SLR Repo Reverse MSF Bank” – Come See Really Rich Money Bank
- Priority Sector Lending (PSL) – దేశీయ బ్యాంకులకు ANBC లో 40%
– వ్యవసాయం 18%, బలహీన వర్గాలు 10%, మైక్రో ఎంటర్ప్రైజెస్ 7.5%
5. ద్రవ్యోల్బణం & సూచికలు – చీట్ కోడ్స్
| సూచిక |
వస్తువులు |
బేస్ ఇయర్ (ప్రస్తుత) |
ప్రచురించేది |
ఉపయోగం |
| CPI Combined |
448 |
2012 |
CSO (MoSPI) |
ద్రవ్యోల్బణ లక్ష్యం (RBI) |
| WPI |
697 |
2011-12 |
Office of Economic Adviser (DIPP) |
హోల్సేల్ ధరలు |
| IIP |
407 |
2011-12 |
CSO |
పరిశ్రమల వృద్ధి |
- RBI ద్రవ్యోల్బణ లక్ష్యం = 4% ± 2% (2021-26)
- Dearness Allowance CPI-IW (2001=100) తో లింక్ చేయబడింది
6. బడ్జెట్ & లోటు పరిమితులు
- ఫిస్కల్ లోటు FRBM లక్ష్యం = GDP లో 3% (2025-26 నాటికి సాధించాలి)
- రెవెన్యూ లోటు లక్ష్యం = 0% (ఎఫెక్టివ్ రెవెన్యూ లోటును FRBM 2018 నుంచి తొలగించారు)
- Effective Revenue Deficit = రెవెన్యూ లోటు – మూలధన ఆస్తుల కోసం గ్రాంట్లు
7. తక్షణ-వాస్తవాల పట్టిక (చివరి రోజు చూపు)
| వాస్తవం |
డేటా (FY23/22) |
| భారత GDP ర్యాంక్ (నామమాత్రపు) |
5వ స్థానం (US, China, Japan, Germany తర్వాత) |
| తలసారి ఆదాయం (ప్రస్తుత ధరలు) |
₹1,96,983 (అంతిమ) |
| సేవల వాటా GDPలో |
>53% |
| వ్యవసాయ వాటా |
~18% |
| అతిపెద్ద పన్ను అంశం |
GST (మొత్తంలో ≈29%) |
| ప్రత్యక్ష పన్ను : పరోక్ష పన్ను నిష్పత్తి |
~1 : 1.2 |
| బాహ్య రుణం నుండి GDP |
≈20% (సురక్షితం <60%) |
| ఫారెక్స్ నిల్వలు (జూన్ 24) |
>US $650 bn |
8. సాధారణ పరీక్ష Q&A
Q1. ఆదాయ పద్ధతిలో జాతీయ ఆదాయాన్ని అంచనా వేసే సమయంలో క్రింది వాటిలో ఏది చేర్చబడదు?
ఉత్తరం: బదిలీ చెల్లింపులు (పెన్షన్లు, బహుమతులు) – ఉత్పాదక సేవ లేదు.Q2. GDPmp ₹200 కోట్లు అయితే, మూలధన వినియోగం ₹20 కోట్లు, నికర పరోక్ష పన్ను ₹30 కోట్లు అయితే, జాతీయ ఆదాయం = ?
ఉత్తరం: NNPfc = 200 – 20 – 30 = ₹150 కోట్లు.Q3. CRR కనిష్ట & గరిష్ట పరిమితులు:
ఉత్తరం: 3% & 20% NDTL (RBI చట్టం).Q4. కోర్ ద్రవ్యోల్బణం కొలిచేందుకు ఏ సూచికను ఉపయోగిస్తారు?
ఉత్తరం: ఆహారం & ఇంధనం మినహాయించిన CPI.Q5. “గరీబీ హటావో” నినాదం ఏ ఐదేళ్ల ప్రణాళికలో ఇచ్చారు?
ఉత్తరం: 4వ ప్రణాళిక (1969-74).9. ఒక్క పదం జ్ఞాపక హుక్స్
- GDPmp → CIGarette (C+I+G+X-M)
- GNP → “G” = గ్లోబల్ ఇండియన్స్ (వారి ఆదాయాన్ని కలుపు)
- ఫిస్కల్ → “ఫిస్-కాల్” = ఫిష్-స్కేల్ (ఖర్చు > ఆదాయం అయితే అప్పు పెరుగుతుంది)
- CAD → “సీ-ఎ-డాలర్” బయటకు వెళ్తోంది (ఆమదులు > ఎగుమతులు)
10. 60 సెకన్ల రాపిడ్ రీకాల్
- NI = NNPfc
- ఫిస్కల్ డెఫిసిట్ > రెవెన్యూ డెఫిసిట్ ఎప్పుడూ
- రెపో ↑ → రుణ రేట్లు ↑ → ద్రవ్యోల్బణం ↓
- వ్యవసాయం ప్రైమరీ రంగంలో, రైల్వేలు సర్వీసెస్లో
- FRBM ఎస్కేప్ క్లాజ్ = తీవ్ర ఒత్తిడిలో 0.5% అదనపు డెఫిసిట్ (యుద్ధం, ప్రకృతి విపత్తు)
పునఃశ్చరణ → నిద్ర → స్కోర్!
BETA
