ଅର୍ଥନୀତି ମୂଳଭୂତ ବିଷୟସମୂହ – RRB ପାଇଁ 30-ମିନିଟ୍ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସାରଣୀ
1. ଅବଶ୍ୟ ଜାଣିବା ଶବ୍ଦମାନେ (ଏକ ବାକ୍ୟରେ)
- GDP = ଭାରତ ଭିତରେ ଏକ ବର୍ଷରେ ଉତ୍ପାଦିତ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ସେବାର ସମୁଦାୟ ମୂଲ୍ୟ
- GNP = GDP + ଭାରତୀୟମାନେ ବିଦେଶରୁ ପାଉଥିବା ଆୟ – ଭାରତରେ ବିଦେଶୀମାନେ ପାଉଥିବା ଆୟ
- NDP = GDP – ଅବମୂଲ୍ୟନ
- NNP = GNP – ଅବମୂଲ୍ୟନ (ଜାତୀୟ ଆୟ)
- ପ୍ରତି ବ୍ୟକ୍ତି ଆୟ = NNP ÷ ଜନସଂଖ୍ୟା
- ତିକ୍ସା ଘାଟା = ସମୁଦାୟ ବ୍ୟୟ – (ରାଜସ୍ୱ ରସିଦ + ଋଣବିହୀନ ପୁଞ୍ଜି ରସିଦ)
- ରାଜସ୍ୱ ଘାଟା = ରାଜସ୍ୱ ବ୍ୟୟ – ରାଜସ୍ୱ ରସିଦ
- ପ୍ରାଥମିକ ଘାଟା = ତିକ୍ସା ଘାଟା – ସୁଧ ଦେୟ
- ବର୍ତ୍ତମାନ ଖାତା ଘାଟା (CAD) = (ଆମଦାନି ସାମଗ୍ରୀ + ଆମଦାନି ସେବା + ଦେୟ ଆୟ ଓ ଟ୍ରାନ୍ସଫର୍) – (ରପ୍ତାଣି ସାମଗ୍ରୀ + ରପ୍ତାଣି ସେବା + ପ୍ରାପ୍ତ ଆୟ ଓ ଟ୍ରାନ୍ସଫର୍)
- ବେସ୍ ପ୍ରଭାବ: ଗତ ବର୍ଷ କମ୍ ମୂଲ୍ୟ → ବର୍ତ୍ତମାନ ସାମାନ୍ୟ ମୂଲ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚ ମୂଲ୍ୟବୃଦ୍ଧି ଦେଖାଯାଏ
2. ତୁରନ୍ତ ଫର୍ମୁଲା ଓ ନିୟମ
| ପଦ |
ଫର୍ମୁଲା |
ପରୀକ୍ଷା ଟ୍ରିକ୍ |
| ବଜାର ମୂଲ୍ୟରେ GDP |
GDPmp = C + I + G + (X – M) |
CIG(X-M) – “ଏକ CIG ଧୂମ୍ରପାନ କର ଏବଂ ଏକ୍ସଟ୍ରା (M)ସଲା ସହିତ” |
| ଉତ୍ପାଦନ ଖର୍ଚ୍ଚରେ GDP |
GDPfc = GDPmp – ପରୋକ୍ଷ କର + ସବସିଡି |
T-S (Tax minus Subsidy) |
| ଜାତୀୟ ଆୟ (NNPfc) |
NNPfc = NNPmp – ନେଟ୍ ପରୋକ୍ଷ କର |
ମନେରଖ “NNPfc = NI” |
| ମୂଲ୍ୟବୃଦ୍ଧି ହାର (CPI) |
[(CPIଚଳିତ ବର୍ଷ – CPIଗତ ବର୍ଷ) ÷ CPIଗତ ବର୍ଷ] × 100 |
ସର୍ବଦା ଚଳିତ ମାଇନସ୍ ବେସ୍ |
| ଟ୍ୟାକ୍ସ ବୁଓ୍ୟାନ୍ସି |
(% ଟ୍ୟାକ୍ସ ରାଜସ୍ୱର ପରିବର୍ତ୍ତନ) ÷ (% GDP ର ପରିବର୍ତ୍ତନ) |
>1 = ଇଲାଷ୍ଟିକ୍ ଟ୍ୟାକ୍ସ ବ୍ୟବସ୍ଥା |
| ଏଙ୍ଗେଲ୍ ନିୟମ |
ଗରିବ ପରିବାରମାନେ ଆୟ ବଢ଼ିଲେ ଖାଦ୍ୟ ଉପରେ ଅଧିକ ଅଂଶ ଖର୍ଚ୍ଚ କରନ୍ତି, ଖାଦ୍ୟ ଉପରେ ଶତକରା କମିଯାଏ |
Engel < Food |
3. ଯୋଜନା-ନୀତି ସୂଚକ
- ପଞ୍ଚବାର୍ଷିକ ଯୋଜନା: 1951-2017 (12ତୀୟ ଶେଷ); 1-ଜାନୁଆରୀ-2015ରୁ NITI ଆୟୋଗ
- NITI = National Institution for Transforming India; ଅଧ୍ୟକ୍ଷ = ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ
- ଗାଡ଼ଗିଲ୍ ଫର୍ମୁଲା (1969) – ଯୋଜନା ସହାୟତା ପାଇଁ **ଜନସଂଖ୍ୟା (60%)**କୁ ଅଧିକ ଭାର
- 12ତୀୟ ଯୋଜନା ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରବୃଦ୍ଧି = 8% (ପ୍ରକୃତ ≈ 6.9%)
- ଗ୍ରିନ୍ GDP = GDP – ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ କ୍ଷୟ ଖର୍ଚ୍ଚ
4. ବ୍ୟାଙ୍କିଂ ଓ ମନି ମେଗା-ଟ୍ରିକ୍ସ
- CRR – RBI ଠାରେ ରଖାଯାଉଥିବା ନଗଦ (କୌଣସି ସୁଧ ନାହିଁ)
- SLR – ନିଜ ପାଖରେ ରଖାଯାଉଥିବା ନଗଦ + ସୁନା + ସରକାରୀ ସିକ୍ୟୁରିଟି (ସୁଧ ମିଳେ)
- Repo – ବ୍ୟାଙ୍କ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କରୁ ଋଣ ନିଏ (Repurchase agreement)
- Reverse Repo – RBI ବ୍ୟାଙ୍କରୁ ଋଣ ନିଏ
- MSFR – Marginal Standing Facility Rate = Repo + 0.25% (ଦିନଶେଷରେ ବ୍ୟାଙ୍କ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି)
- Bank Rate – RBI ବିନା repurchase ରେ ଋଣ ଦିଏ (ଦୀର୍ଘ ମେଯ়ାଦ)
Mnemonic:
“CRR SLR Repo Reverse MSF Bank” – Come See Really Rich Money Bank
- Priority Sector Lending (PSL) – ଘରୋଇ ବ୍ୟାଙ୍କମାନେ ତାଙ୍କର ANBC ର 40%
– କୃଷି 18%, ଦୁର୍ବଳ ବର୍ଗ 10%, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଉଦ୍ୟୋଗ 7.5%
5. ମୂଲ୍ୟବୃଦ୍ଧି ଓ ସୂଚୀକ – ଚିଟ୍ କୋଡ୍
| ସୂଚୀ |
ସାମଗ୍ରୀ |
ବେସ୍ ବର୍ଷ (ବର୍ତ୍ତମାନ) |
ପ୍ରକାଶକ |
ବ୍ୟବହାର |
| CPI Combined |
448 |
2012 |
CSO (MoSPI) |
ମୂଲ୍ୟବୃଦ୍ଧି ଲକ୍ଷ୍ୟ (RBI) |
| WPI |
697 |
2011-12 |
Office of Economic Adviser (DIPP) |
ପାଣ୍ଡା ମୂଲ୍ୟ |
| IIP |
407 |
2011-12 |
CSO |
ଶିଳ୍ପ ବୃଦ୍ଧି |
- RBI ମୂଲ୍ୟବୃଦ୍ଧି ଲକ୍ଷ୍ୟ = 4% ± 2% (2021-26)
- Dearness Allowance ସହ CPI-IW (2001=100) ସଂଯୁକ୍ତ
6. ବଜେଟ୍ ଓ ଘାଟା ସୀମା
- Fiscal Deficit FRBM ଲକ୍ଷ୍ୟ = GDP ର 3% (2025-26 ରେ ହାସଲ କରିବେ)
- Revenue Deficit ଲକ୍ଷ୍ୟ = 0% (effective revenue deficit କୁ FRBM 2018 ରୁ ହଟାଯାଇଛି)
- Effective Revenue Deficit = Revenue Deficit – ପୁଞ୍ଜିସମ୍ପତ୍ତି ପାଇଁ ଅନୁଦାନ
7. ଶୀଘ୍ର-ତଥ୍ୟ ସାରଣୀ (ଶେଷ ଦିନ ଦୃଷ୍ଟିପାତ)
| ତଥ୍ୟ |
ଡାଟା (FY23/22) |
| ଭାରତର GDP ସ୍ଥାନ (ନାମିନାଲ୍) |
୫ମ (US, China, Japan, Germany ପରେ) |
| ପ୍ରତି-ବ୍ୟକ୍ତି ଆୟ (ବର୍ତ୍ତମାନ ମୂଲ୍ୟ) |
₹1,96,983 (ଅସ୍ଥାୟୀ) |
| GDP ରେ ସେବାର ଅଂଶ |
>53% |
| କୃଷିର ଅଂଶ |
~18% |
| ସର୍ବାଧିକ ଟ୍ୟାକ୍ସ ଆଇଟମ୍ |
GST (ମୋଟର ~29%) |
| ସିଧା ଟ୍ୟାକ୍ସ : ପରୋକ୍ଷ ଟ୍ୟାକ୍ସ ଅନୁପାତ |
~1 : 1.2 |
| ବାହାର ଋଣ ରୁ GDP |
≈20% (ସୁରକ୍ଷିତ <60%) |
| ଫରେକ୍ସ ରିଜର୍ଭ (ଜୁନ୍ ୨୪) |
>US $650 bn |
8. ସାଧାରଣ ପରୀକ୍ଷା ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର
Q1. ନିମ୍ନଲିଖିତ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ଆୟ ପଦ୍ଧତିରେ ଜାତୀୟ ଆୟ ଅନୁମାନ କରିବାବେଳେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ନୁହେଁ?
ଉତ୍ତର: ଟ୍ରାନ୍ସଫର୍ ପେମେଣ୍ଟ (ପେନ୍ସନ୍, ଉପହାର) – କୌଣସି ଉତ୍ପାଦନଶୀଳ ସେବା ନାହିଁ।Q2. ଯଦି GDPmp ₹200 cr, ଅବମୂଲ୍ୟନ ₹20 cr, ନେଟ୍ ପରୋକ୍ଷ ଟ୍ୟାକ୍ସ ₹30 cr, ତେବେ ଜାତୀୟ ଆୟ = ?
ଉତ୍ତର: NNPfc = 200 – 20 – 30 = ₹150 cr।Q3. CRR ର ସର୍ବନିମ୍ନ ଓ ସର୍ବାଧିକ ସୀମା ହେଉଛି:
ଉତ୍ତର: 3% ଓ 20% ରୁ NDTL (RBI Act)।Q4. କୋର୍ ମୂଲ୍ୟବୃଦ୍ଧି ମାପିବା ପାଇଁ କେଉଁ ସୂଚୀ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ?
ଉତ୍ତର: CPI ରୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଇନ୍ଧନ ବାଦ୍ ଦେଇ।Q5. “ଗରିବୀ ହଟାଓ” ନାରା କେଉଁ ପଞ୍ଚବାର୍ଷିକ ଯୋଜନାରେ ଦିଆଯାଇଥିଲା?
ଉତ୍ତର: ୪ର୍ଥ ଯୋଜନା (1969-74)।9. ଏକଶବ୍ଦ ସ୍ମୃତି ହୁକ୍
- GDPmp → CIGarette (C+I+G+X-M)
- GNP → “G” = ଗ୍ଲୋବାଲ୍ ଭାରତୀୟ (ସେମାନଙ୍କ ଆୟ ଯୋଡ଼ନ୍ତୁ)
- Fiscal → “Fis-cal” = ମାଛ-ସ୍କେଲ୍ (ଖର୍ଚ୍ଚ > ଆୟ ହେଲେ ଋଣ ବଢ଼େ)
- CAD → “See-A-Dollar” ବାହାରକୁ ଯାଉଛି (ଆମଦାନୀ > ରପ୍ତାନୀ)
10. ୬୦-ସେକେଣ୍ଡ ଦ୍ରୁତ ସ୍ମରଣ
- NI = NNPfc
- ଫିସ୍କାଲ୍ ଘାଟା > ରେଭେନ୍ୟୁ ଘାଟା ସବୁବେଳେ
- ରେପୋ ↑ → ଋଣ ହାର ↑ → ମୂଲ୍ୟବୃଦ୍ଧି ↓
- କୃଷି ପ୍ରାଥମିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ରେଳ ସେବା କ୍ଷେତ୍ରରେ
- FRBM ଏସ୍କେପ୍ କ୍ଲଜ୍ = ଗମ୍ଭୀର ଅବସାଦରେ (ଯୁଦ୍ଧ, ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ) 0.5% ଅଧିକ ଘାଟା
ପୁଣିଥରେ ପାଠ କର → ଶୋଇପଡ଼ → ନମ୍ବର ଆଣ!
BETA
