ముఘల్ కాలం

1. ముఘల్ కాలం ఏర్పాటు మరియు మొదటి పానిపట్ యుద్ధం

• మొదటి పానిపట్ యుద్ధం (1526):
  • బాబర్ (ముఘల్) మరియుఇబ్రాహీం లోది (దిల్లీ సుల్తానత్) మధ్య జరిగింది.
  • ఫలితం: బాబర్ విజయం భారతదేశంలో ముఘల్ పాలనను స్థాపించింది.
  • ప్రాముఖ్యత: భారతదేశంలో ముఘల్ సామ్రాజ్యం ప్రారంభాన్ని సూచించింది.
  • బాబర్ విజయానికి కీలక కారణాలు:
    • తుపాకీ మరియుగన్‌పొడర్ వినియోగం.
    • ఉత్తమ వ్యూహాలు మరియు మనోధైర్యం.
    • సఫావిడ్ సామ్రాజ్యం మరియుకాబూల్ సహాయం.

2. పాలకులు - బాబర్ మరియు హుమాయూన్

బాబర్ (1526–1530)

• ముఘల్ సామ్రాజ్య స్థాపకుడు.
• ఉద్భవం: ఉజ్బెకిస్తాన్, తైమూర్ మరియు చింగిస్ ఖాన్ వంశస్థుడు.
• ప్రధాన సాధనలు:
  • దిల్లీ మరియు ఆగ్రా జయించాడు.
  • బాబర్నామా (ఆత్మకథ) రాశాడు.
• మరణం: 1530లో మరణించాడు, అతని స్థానాన్నిహుమాయూన్ ఆక్రమించాడు.

హుమాయూన్ (1530–1540)

• సవాళ్లు:
  • 1540లో దిల్లీని షేర్ షా సూరి చేతిలో కోల్పోయాడు.
  • సమర్కాండ్కు నిర్వాసితుడయ్యాడు.
• పునఃస్థాపన:
  • పర్షియన్ సఫావిడ్ల సహాయంతో 1555లో దిల్లీని తిరిగి పొందాడు.
  • 1556లో మరణించాడు, అతని స్థానాన్ని అక్బర్ ఆక్రమించాడు.

3. షేర్ షా సూరి ఎదుగుదల - బిల్గ్రామ్ మరియు కన్నౌజ్ యుద్ధాలు, సూరి సామ్రాజ్య స్థాపన

• షేర్ షా సూరి:
  • హుమాయూన్ ఓటమి తర్వాత అధికారంలోకి వచ్చిన అఫ్గాన్ పాలకుడు.
• యుద్ధాలు:
  • బిల్గ్రాం యుద్ధం (1529): షేర్ షాహుమాయూన్‌ను ఓడించాడు.
  • కన్నౌజ్ యుద్ధం (1540): షేర్ షాహుమాయూన్‌ను ఓడించాడు.
• సూరి సామ్రాజ్య స్థాపన:
  • రాజధాని: దిల్లీ మరియు సాసారాం.
  • సంస్కరణలు: భూమి ఆదాయ వ్యవస్థ,రహదారులు,నాణేలు.
  • 1545లో మరణించాడు, అతని స్థానంలో జలాలుద్దీన్ ఫిరోజ్ షా వచ్చాడు.

4. సూరి సామ్రాజ్యం - ఆర్థిక వ్యవస్థ, సమాజం, పాలన

5. ముఘల్ సామ్రాజ్య పునఃస్థాపన మరియు రెండవ పానిపట్ యుద్ధం

• రెండవ పానిపట్ యుద్ధం (1556):
  • అక్బర్ (ముఘల్) మరియుహేము (సూరి) మధ్య జరిగింది.
  • ఫలితం: అక్బర్ విజయం వల్ల ముఘల్ పాలన పునఃస్థాపించబడింది.
  • ప్రాముఖ్యత: సూరి సామ్రాజ్యం ముగిసిపోయింది మరియు ముఘల్ పాలన తిరిగి స్థాపించబడింది.
• ప్రధాన అంశాలు:
  • అక్బర్ వ్యూహాత్మక ప్రణాళిక మరియుసైనిక బలం.
  • హేము ఆకాంక్షలు మరియుసహాయం లేకపోవడం.

6. పాలకులు - అక్బర్, జహాంగీర్, షాజహాన్, ఔరంగజేబ్

అక్బర్ (1556–1605)

• ప్రధాన విధానాలు:
  • దిన్-ఇ-ఇలాహీ (దైవిక మతం).
  • భూమి ఆదాయ వ్యవస్థ (జబ్తీ వ్యవస్థ).
  • మన్సబ్దారీ వ్యవస్థ.
• సాధనలు:
  • ముఘల్ పాలనను బలపరిచాడు.
  • మత సహనాన్ని ప్రోత్సహించాడు.
  • ఫతేపూర్ సిక్రీ నిర్మించాడు.
• మరణం: 1605, అనంతరంజహాంగీర్ అధికారంలోకి వచ్చాడు.

జహాంగీర్ (1605–1627)

• ప్రధాన విధానాలు:
  • మత సహనాన్ని కొనసాగించాడు.
  • జాగీర్దారీ వ్యవస్థ.
  • కళలు, సంస్కృతిని ప్రోత్సహించాడు.
• మరణం: 1627, అనంతరంషాజహాన్ అధికారంలోకి వచ్చాడు.

షాజహాన్ (1628–1658)

• ప్రధాన విధానాలు:
  • తాజ్ మహల్ నిర్మించాడు.
  • ముఘల్ వాస్తుశిల్పాన్ని విస్తరించాడు.
  • కేంద్రీకృత పరిపాలనను కొనసాగించాడు.
• మరణం: 1658, అనంతరంఔరంగజేబ్ అధికారంలోకి వచ్చాడు.

ఔరంగజేబ్ (1658–1707)

• ప్రధాన విధానాలు:
  • కఠిన ఇస్లామిక్ చట్టాలు.
  • జిజియా పన్ను అముస్లింలపై.
  • అముస్లింలకు శిక్షలు.
• సాధనలు:
  • ముఘల్ సామ్రాజ్యాన్ని గుజరాత్, దక్కన్ వరకు విస్తరించాడు.
  • బాద్షాహీ మసీదు నిర్మించాడు.
• మరణం: 1707, అనంతరంముహమ్మద్ అజాం అధికారంలోకి వచ్చాడు.

7. మన్సబ్దారీ మరియు జాగీర్దారీ వ్యవస్థ

మన్సబ్దారీ వ్యవస్థ

• నిర్వచనం: సైనిక, పరిపాలనా వ్యవస్థ.
• ప్రధాన లక్షణాలు:
  • ర్యాంక్ (మన్సబ్) ద్వారా సైనిక బలం నిర్ణయించబడేది.
  • జాత్ మరియుసావార్ ర్యాంకులు.
  • మన్సబ్దార్లకు****భూమి ఆదాయం రూపంలో వేతనం.
• ఉద్దేశ్యం:కేంద్రీకృత నియంత్రణ మరియుసైనిక బలం నిలుపుకోవడం.

జగీర్దారీ వ్యవస్థ

• నిర్వచనం: భూమి అనుమతి వ్యవస్థ.
• ప్రధాన లక్షణాలు:
  • జగీర్దారులు వేతనంస్థానంగా భూమిని పొందేవారు.
  • భూమి నుండి వచ్చే ఆదాయం****సైనిక మరియు పరిపాలనా ఖర్చుల కోసం వినియోగించబడింది.
  • మన్సబ్దార్ మరియుజగీర్దార్ యొక్కద్వంద్వ వ్యవస్థ.
• ఉద్దేశ్యం: పరిపాలనలోనమ్మకత్వం మరియుసమర్థతను నిర్ధారించడం.

8. ముఘల్ కాలంలో సమాజం మరియు ఆర్థిక వ్యవస్థ

సమాజం

• సామాజిక నిర్మాణం:
  • జమీందారులు,మన్సబ్దారులు,జగీర్దారులు,రైతులు,శిల్పులు,పురోహితులు.
• సాంస్కృతిక కృషి:
  • పార్సీ భాష మరియుసాహిత్యం.
  • వాస్తుశిల్పం (ఉదా., తాజ్ మహల్).
  • కళ మరియు సంగీతం.

ఆర్థిక వ్యవస్థ

• ప్రధాన లక్షణాలు:
  • భూమి ఆదాయ వ్యవస్థ (జబ్తీ వ్యవస్థ).
  • వాణిజ్యం మరియు వ్యాపారం విస్తరించాయి.
  • నాణేలు ప్రమాణీకరించబడ్డాయి.
  • నగరీకరణ మరియుమార్కెట్ పట్టణాలు.
• ముఖ్యమైన పన్నులు:
  • చౌత్,సర్దేశ్ముఖీ,జిజియా,ఖరాజ్.

9. తరువాతి ముఘల్లు

• ప్రధాన పాలకులు:
  • ముహమ్మద్ షా (1719–1748): ముఘల్ సామ్రాజ్య శక్తి పతనం.
  • అహ్మద్ షా దుర్రానీ (1748–1754): అఫ్గాన్ దండయాత్రలు.
  • షా ఆలం II (1754–1806): బలహీన కేంద్ర అధికారం.
• పతనానికి కారణాలు:
  • అంతర్గత విభేదాలు.
  • కేంద్రీకృత నియంత్రణ లేకపోవడం.
  • బాహ్య దండయాత్రలు (ఉదా.,అహ్మద్ షా దుర్రానీ).
  • ఆర్థిక పతనం.

10. ముఘల్ కాలంలో పుస్తకాలు మరియు రచయితలు

• అబుల్-ఫజల్: అక్బర్ పాలనకు చరిత్రకారుడు.
• గుల్బదన్ బేగం: మహిళా చరిత్రకారుడు.
• మిర్జా హైదర్ దిల్లీ: ముఘల్ చరిత్రకు చిత్రకారుడు.