ਰਾਸ਼ਟਰਕੁਟ
ਰਾਸ਼ਟਰਕੂਟ
ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ
- ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ:ਦੰਤੀਦੁਰਗ (ਦੰਤੀਦੁਰਗ I ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ)
- ਸਥਾਪਨਾ ਲਗਭਗ: 753 ਈਸਵੀ
- ਰਾਜਧਾਨੀ:ਮਾਨਖੇਡੀ (ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ), ਬਾਅਦ ਵਿੱਚਭੋਕਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਾਂਤਰਿਤ
- ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ: ਦੰਤੀਦੁਰਗ ਨੇ ਵਾਟਾਪੀ ਦੇ ਚਾਲੁਕਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਰਾਸ਼ਟਰਕੂਟ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ
- ਮੁੱਖ ਵਿਸਥਾਰ:ਅਮੋਘਵਰਸ਼ I (ਰਾਜ c. 814–878 ਈਸਵੀ)
- ਖੇਤਰੀ ਵਿਸਥਾਰ:
- ਡੈਕਨ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ
- ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਧਾਇਆ
- ਪੱਛਮੀ ਘਾਟਾਂ ਉੱਤੇ ਦਬਦਬਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ
- ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ: ਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਸੀ
- ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀਆਂ: ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਰਬੀ ਦੁਨੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਨਾਲ
- ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਰਪਰਸਤੀ: ਕਲਾ, ਵਾਸਤੁਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ
ਰਾਜੇ
| ਰਾਜਾ | ਰਾਜ | ਮੁੱਖ ਉਪਲਬਧੀਆਂ |
|---|---|---|
| ਦੰਤੀਦੁਰਗ I | c. 753–793 ਈਸਵੀ | ਰਾਸ਼ਟਰਕੂਟ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਚਾਲੁਕਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ |
| ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ I | c. 793–814 ਈਸਵੀ | ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ, ਖੇਤਰ ਵਧਾਇਆ |
| ਅਮੋਘਵਰਸ਼ I | c. 814–878 ਈਸਵੀ | ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜਾ, ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਸਥਾਰ, ਕਲਾ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਰਪਰਸਤੀ |
| ਇੰਦਰ III | c. 907–967 ਈਸਵੀ | ਪਤਨ ਦੌਰਾਨ ਰਾਜ, ਚੋਲਾਂ ਅਤੇ ਚਾਲੁਕਿਆਂ ਤੋਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ |
| ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ II | c. 967–973 ਈਸਵੀ | ਆਖਰੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਾਜਾ, ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪਤਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ |
ਟਕਰਾਅ
- ਚਾਲੁਕਿਆ-ਰਾਸ਼ਟਰਕੂਟ ਯੁੱਧ:
- ਦੰਤਿਦੁਰਗ ਬਨਾਮ ਵਾਟਾਪੀ ਦੇ ਚਾਲੁਕਿਆ: ਦੰਤਿਦੁਰਗ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਕੂਟ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ
- ਅਮੋਘਵਰਸ਼ ਬਨਾਮ ਕਲਿਆਾਣੀ ਦੇ ਚਾਲੁਕਿਆ: ਅਮੋਘਵਰਸ਼ ਨੇ ਚਾਲੁਕਿਆਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਰਾਸ਼ਟਰਕੂਟ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧਾਇਆ
- ਚੋਲਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ:
- ਅਮੋਘਵਰਸ਼ ਪਹਿਲਾ ਬਨਾਮ ਚੋਲ: ਅਮੋਘਵਰਸ਼ ਨੇ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਚੋਲਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ
- ਰਾਜਾ ਰਾਜਾ ਪਹਿਲਾ ਬਨਾਮ ਰਾਸ਼ਟਰਕੂਟ: ਚੋਲਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਜਾ ਪਹਿਲਾ ਨੇ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਕੂਟਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ
- ਅੰਦਰੂਨੀ ਟਕਰਾਅ:
- ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ ਦੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਨੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਟੁੱਟ-ਫੁੱਟ ਕਰਵਾਈ
- ਅਮੋਘਵਰਸ਼ ਪਹਿਲਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਪਤਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ
ਪਤਨ
- ਪਤਨ ਦੇ ਕਾਰਨ:
- ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ ਵਿਵਾਦ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਾਜੇ
- ਚੋਲਾਂ ਅਤੇ ਚਾਲੁਕਿਆਆਂ ਦੇ ਹਮਲੇ
- ਅੰਦਰੂਨੀ ਝਗੜੇ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਘਾਟ
- ਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ:
- ਰਾਜਾ ਰਾਜਾ ਪਹਿਲਾ ਦਾ ਹਮਲਾ (ਕਰੀਬ 949 ਈਸਵੀ): ਰਾਸ਼ਟਰਕੂਟਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸਭਾ ਦਾ ਅੰਤ ਕੀਤਾ
- ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੂਜਾ ਦਾ ਰਾਜ (ਕਰੀਬ 967–973 ਈਸਵੀ): ਆਖਰੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੰਸ਼ ਪਤਨ ਵੱਲ ਵਧਿਆ
- ਵਿਰਾਸਤ:
- ਰਾਸ਼ਟਰਕੂਟ ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਰਪਰਸਤੀ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ
- ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ
- ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪਤਨ ਨੇ ਚੋਲਾਂ ਅਤੇ ਚਾਲੁਕਿਆਆਂ ਦੇ ਉਭਾਰ ਲਈ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹਿਆ
ਮੁਕਾਬਲਾ ਪਰੀਖਸ਼ਾਵਾਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਤੱਥ
- ਸਥਾਪਤਾ: ਦੰਤੀਦੁਰਗ (753 ਈਸਵੀ)
- ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ: ਅਮੋਘਵਰਸ਼ ਪਹਿਲਾ (814–878 ਈਸਵੀ)
- ਰਾਜਧਾਨੀ: ਮਾਨਖੇਡੀ → ਭੋਕਰ
- ਮੁੱਖ ਟਕਰਾਅ: ਚਾਲੁਕਯ, ਚੋਲ
- ਪਤਨ ਦਾ ਸੰਕੇਤ: ਰਾਜਾ ਰਾਜਾ ਪਹਿਲੇ ਦਾ ਹਮਲਾ (949 ਈਸਵੀ)
- ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਯੋਗਦਾਨ: ਕਲਾ, ਵਾਸਤੁਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਰਪਰਸਤੀ
- ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਾਰੀਖਾਂ:
- 753 ਈਸਵੀ: ਰਾਸ਼ਟਰਕੂਟ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ
- 814 ਈਸਵੀ: ਅਮੋਘਵਰਸ਼ ਪਹਿਲੇ ਦਾ ਰਾਜ
- 949 ਈਸਵੀ: ਰਾਜਾ ਰਾਜਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰਕੂਟਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਹੋਰ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਅੰਤਰ
| ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ | ਰਾਸ਼ਟਰਕੂਟ | ਚਾਲੁਕਯ | ਚੋਲ |
|---|---|---|---|
| ਸਥਾਪਤਾ | ਦੰਤੀਦੁਰਗ | ਪੁਲਕੇਸ਼ੀ ਪਹਿਲਾ | ਵਿਜਯਾਲਯ |
| ਸਥਾਪਨਾ ਲਗਭਗ | 753 ਈਸਵੀ | 543 ਈਸਵੀ | 850 ਈਸਵੀ |
| ਮੁੱਖ ਰਾਜਾ | ਅਮੋਘਵਰਸ਼ ਪਹਿਲਾ | ਪੁਲਕੇਸ਼ੀ ਦੂਜਾ | ਰਾਜਾ ਰਾਜਾ ਪਹਿਲਾ |
| ਰਾਜਧਾਨੀ | ਭੋਕਰ | ਵਾਤਾਪੀ | ਤੰਜਾਵੂਰ |
| ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਮਾਂ | 8ਵੀਂ–10ਵੀਂ ਸਦੀ | 6ਵੀਂ–12ਵੀਂ ਸਦੀ | 9ਵੀਂ–13ਵੀਂ ਸਦੀ |
| ਪਤਨ | 10ਵੀਂ ਸਦੀ | 12ਵੀਂ ਸਦੀ | 13ਵੀਂ ਸਦੀ |
BETA
