ਭਾਰਤ ਰਤਨ – ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਤਨ

1. ਭਾਰਤ ਰਤਨ ਕੀ ਹੈ?

• ਭਾਰਤ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ।
• ਸਥਾਪਨਾ: 2 ਜਨਵਰੀ 1954।
• ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਅਨੁਛੇਦ 18(1) → “ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਕੋਈ ਖ਼ਿਤਾਬ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ” → ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕੋਈ ਖ਼ਿਤਾਬ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਮੈਡਲ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਹੈ।
• ਡਿਜ਼ਾਈਨ: ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਮੈਡਲ, 5.8 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਵਿਆਸ, 3.2 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਮੋਟਾ।
• ਅਗਲਾ ਪਾਸਾ: ਸੂਰਜ-ਕਿਰਨਾਂ ਦਾ ਪੈਟਰਨ ਅਤੇ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਵਿੱਚ “ਭਾਰਤ ਰਤਨ”।
• ਪਿਛਲਾ ਪਾਸਾ: ਰਾਜ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ ਵਾਕ “ਸਤਿਆਮੇਵ ਜਯਤੇ”।
• ਰਿਬਨ: 32 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਚੌੜਾ ਸਫ਼ੇਦ ਰਿਬਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 6 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਚੌੜੀ ਕੇਂਦਰੀ ਸਫ਼ੇਦ ਧਾਰੀ (ਕੋਈ ਰੰਗੀਨ ਪੱਟੀ ਨਹੀਂ)।

2. ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਮਾਪਦੰਡ

• ਨਸਲ, ਕਿੱਤੇ, ਪਦ ਜਾਂ ਲਿੰਗ ਦੇ ਭੇਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ।
• ਕੋਈ ਨਕਦ ਇਨਾਮ, ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਹੀਂ—ਕੇਵਲ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਨਦ (ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ)।
• ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਤਮ 3 ਪੁਰਸਕਾਰ (2015 ਤੋਂ ਲਾਗੂ)।
• ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ (1955 ਤੋਂ)।
• ਗੈਰ-ਨਾਗਰਿਕ: ਕੇਵਲ ਮਦਰ ਟੇਰੇਸਾ (1980) ਅਤੇ ਨੈਲਸਨ ਮੰਡੇਲਾ (1990) ਸੁਭਾਅਕ ਨਾਗਰਿਕ ਹਨ; ਖ਼ਾਨ ਅਬਦੁਲ ਗੱਫਾਰ ਖ਼ਾਨ (1987) ਇਕਲੌਤਾ ਗੈਰ-ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਹੈ।

3. ਚੋਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ

• ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
• ਜਨਤਾ ਦੁਆਰਾ ਕੋਈ ਰਸਮੀ ਲਿਖਤੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਨਹੀਂ।

4. ਕਾਲਕ੍ਰਮਿਕ ਪਹਿਲਾਂ

5. ਸ਼੍ਰੇਣੀ-ਵਾਰ ਗਿਣਤੀ (1954-2024)

6. ਇੱਕੋ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ

7. ਤੇਜ਼-ਸੰਦਰਭ ਸਾਰਣੀ (ਵਰਣਮਾਲਾ ਕ੍ਰਮ)

8. ਇੱਕ-ਲਾਈਨ ਦੁਹਰਾਈ ਤੱਥ

• ਭਾਰਤ ਰਤਨ 2 ਜਨਵਰੀ 1954 ਨੂੰ ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
• ਪਹਿਲਾ ਤਿਕੜੀ: ਰਾਜਾਜੀ, ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ, ਰਮਨ।
• ਇਕਲੌਤਾ ਗੈਰ-ਭਾਰਤੀ: ਖ਼ਾਨ ਅਬਦੁਲ ਗੱਫਾਰ ਖ਼ਾਨ (1987)।
• ਪਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦਾ: ਸਚਿਨ ਤੇਂਦੁਲਕਰ, 2014, ਉਮਰ 41।
• ਪਹਿਲਾ ਗਾਇਕ: ਐਮ. ਐਸ. ਸੁਬਬੁਲਕਸ਼ਮੀ (1998)।
• ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਖਿਅਕ: ਧੋਂਡੋ ਕੇਸ਼ਵ ਕਰਵੇ (1958)।
• ਪਹਿਲਾ ਵਿਗਿਆਨੀ: ਸੀ. ਵੀ. ਰਮਨ (1954)।
• ਪਹਿਲਾ ਉਦਯੋਗਪਤੀ: ਜੇ. ਆਰ. ਡੀ. ਟਾਟਾ (1992)।
• ਪਹਿਲਾ ਪੱਤਰਕਾਰ: ਐਮ. ਜੀ. ਰਾਮਚੰਦਰਨ (1988)।
• ਕੋਈ ਮੁਦਰਾ ਇਨਾਮ ਨਹੀਂ—ਕੇਵਲ ਮੈਡਲ ਅਤੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ।
• ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਤਮ 3 ਦਾ ਨਿਯਮ 2015 ਤੋਂ।
• 2024 ਵਿੱਚ 5 ਪੁਰਸਕਾਰ—ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ।
• ਅਨੁਛੇਦ 18(1) ਇਸਨੂੰ “ਖ਼ਿਤਾਬ” ਬਣਨ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ।
• ਰਿਬਨ ਸਾਦਾ ਸਫ਼ੇਦ ਹੈ—ਕੋਈ ਰੰਗੀਨ ਪੱਟੀ ਨਹੀਂ।
• ਮੈਡਲ ਸੋਨੇ ਦਾ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਪਲੈਟੀਨਮ-ਟੋਨ ਵਾਲੀ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਹੈ।

ਰੇਲਵੇ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਲਈ ਬਹੁ-ਵਿਕਲਪੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

ਦੁਹਰਾਓ → ਯਾਦ ਰੱਖੋ → ਰੇਲਵੇ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰੋ!