ମୁଖ୍ୟ ଧାରଣା ଏବଂ ସୂତ୍ର

ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭିଦ ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ୫-୭ଟି ମୌଳିକ ଧାରଣା ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ:

୧୦ଟି ଅଭ୍ୟାସ ଏମ୍ସିକ୍ୟୁ

Q1. ଉଦ୍ଭିଦର କେଉଁ ଅଂଶରେ ପ୍ରକାଶ ସଂଶ୍ଲେଷଣ ପାଇଁ କ୍ଲୋରୋପ୍ଲାଷ୍ଟ ଥାଏ? A) ମୂଳ ରୋମ B) ପତ୍ର ମେସୋଫିଲ୍ କୋଷ C) ଜାଇଲେମ୍ ପାତ୍ର D) ମୂଳ କର୍ଟେକ୍ସ କୋଷ

ଉତ୍ତର: B) ପତ୍ର ମେସୋଫିଲ୍ କୋଷ

ସମାଧାନ:

• କ୍ଲୋରୋପ୍ଲାଷ୍ଟଗୁଡ଼ିକ ପାଲିସେଡ୍ ମେସୋଫିଲ୍ କୋଷରେ ସାନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ (ପ୍ରତି କୋଷରେ ୫୦-୧୦୦)
• ସର୍ବାଧିକ ଆଲୋକ ଶୋଷଣ ପାଇଁ ଏହି କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଉପର ଏପିଡର୍ମିସ୍ ତଳେ ଅବସ୍ଥିତ
• ମୂଳ କୋଷଗୁଡ଼ିକରେ କ୍ଲୋରୋପ୍ଲାଷ୍ଟ ନାହିଁ କାରଣ ସେଗୁଡ଼ିକ ଭୂଗର୍ଭରେ ଆଲୋକ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ

ଶର୍ଟକଟ୍: “କ୍ଲୋରୋପ୍ଲାଷ୍ଟକୁ ଆଲୋକ ଦରକାର → ସର୍ବାଧିକ ଆଲୋକ ପାଉଥିବା କୋଷ ଖୋଜନ୍ତୁ → ପତ୍ରର ଉପରିଭାଗ”

ଧାରଣା: ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭିଦ ଜୀବବିଜ୍ଞାନ - ପ୍ରକାଶ ସଂଶ୍ଲେଷଣ ସ୍ଥାନ

Q2. ଯେଉଁ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଜଳ ମୂଳରୁ ପତ୍ରକୁ ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଗତି କରେ ତାହାକୁ କହନ୍ତି: A) ବାଷ୍ପୋତ୍ସର୍ଜନ B) ଗଟେସନ୍ C) ଅସ୍ମୋସିସ୍ D) ମୂଳ ଚାପ

ଉତ୍ତର: A) ବାଷ୍ପୋତ୍ସର୍ଜନ

ସମାଧାନ:

• ବାଷ୍ପୋତ୍ସର୍ଜନ ପତ୍ର ପୃଷ୍ଠରୁ ଟାଣ (ବାଷ୍ପୋତ୍ସର୍ଜନ ଟାଣ) ସୃଷ୍ଟି କରେ
• ସଂସକ୍ତି-ଟେନସନ୍ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ: ଜଳ ଅଣୁଗୁଡ଼ିକ ଏକାଠି ଲାଗିରହନ୍ତି (ସଂସକ୍ତି) ଏବଂ ଉପରକୁ ଟାଣା ହୁଅନ୍ତି
• ହାର: ଉଚ୍ଚ ଗଛରେ ୧୫-୪୫ ମି./ଘଣ୍ଟା

ଶର୍ଟକଟ୍: “ବାଷ୍ପୋତ୍ସର୍ଜନ = ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱମୁଖୀ ପରିବହନ; ‘T’ ରୁ ଆରମ୍ଭ = ‘ଟପ୍’ ଟାଣ”

ଧାରଣା: ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭିଦ ଜୀବବିଜ୍ଞାନ - ଜଳ ପରିବହନ ପ୍ରଣାଳୀ

Q3. କେଉଁ ହରମୋନ୍ ବୀଜ ନିଦ୍ରାଣ ଘଟାଏ? A) ଅକ୍ସିନ୍ B) ଜିବରେଲିନ୍ C) ଆବ୍ସିସିକ୍ ଏସିଡ୍ D) ସାଇଟୋକାଇନିନ୍

ଉତ୍ତର: C) ଆବ୍ସିସିକ୍ ଏସିଡ୍

ସମାଧାନ:

• ଆବ୍ସିସିକ୍ ଏସିଡ୍ (ABA) ସାନ୍ଦ୍ରତା: ଶୁଖିଲା ବୀଜରେ ୧୦-୫୦ μg/g
• ଅସମୟ ଅଙ୍କୁରଣକୁ ରୋକେ; ଜଳ/ସ୍କାରିଫିକେସନ୍ ସହିତ ଭାଙ୍ଗେ
• ଶୁଷ୍କ ସମୟରେ ସ୍ଟୋମାଟା ବନ୍ଦ ହେବା ମଧ୍ୟ ଘଟାଏ

ଶର୍ଟକଟ୍: “ABA = ଆଣ୍ଟି-ବ୍ରେକିଂ-ଆକ୍ଟିଭ୍; ଅଙ୍କୁରଣକୁ ରୋକେ”

ଧାରଣା: ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭିଦ ଜୀବବିଜ୍ଞାନ - ଉଦ୍ଭିଦ ହରମୋନ୍

Q4. ଏକ ଉଦ୍ଭିଦ ବାଷ୍ପୋତ୍ସର୍ଜନ ମାଧ୍ୟମରେ ୫ ଘଣ୍ଟାରେ ୫୦g ଜଳ ହରାଏ। ଯଦି ପତ୍ର ପୃଷ୍ଠ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ୧୦୦ cm² ହୁଏ, ପ୍ରତି cm²/ଘଣ୍ଟା ବାଷ୍ପୋତ୍ସର୍ଜନ ହାର ଗଣନା କରନ୍ତୁ। A) 0.1 g/cm²/hr B) 0.5 g/cm²/hr C) 1.0 g/cm²/hr D) 2.5 g/cm²/hr

ଉତ୍ତର: A) 0.1 g/cm²/hr

ସମାଧାନ:

• ସମୁଦାୟ ବାଷ୍ପୋତ୍ସର୍ଜନ = ୫୦g/୫ ଘଣ୍ଟା = ୧୦g/ଘଣ୍ଟା
• ପ୍ରତି cm² ହାର = ୧୦g/ଘଣ୍ଟା ÷ ୧୦୦ cm² = 0.1 g/cm²/ଘଣ୍ଟା
• ସାଧାରଣ ପରିସର: ଅଧିକାଂଶ ଉଦ୍ଭିଦ ପାଇଁ 0.05-0.2 g/cm²/ଘଣ୍ଟା

ଶର୍ଟକଟ୍: “ସମୁଦାୟକୁ ସମୟ ଏବଂ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ଉଭୟ ଦ୍ୱାରା ଭାଗ କରନ୍ତୁ: ୫୦÷୫÷୧୦୦ = 0.1”

ଧାରଣା: ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭିଦ ଜୀବବିଜ୍ଞାନ - ବାଷ୍ପୋତ୍ସର୍ଜନ ଗଣନା

Q5. ଏକ C3 ଉଦ୍ଭିଦରେ, ଗୋଟିଏ CO2 ଅଣୁ ସ୍ଥିର କରିବା ପାଇଁ କେତେ ATP ଅଣୁ ଆବଶ୍ୟକ? A) 1 B) 2 C) 3 D) 4

ଉତ୍ତର: C) 3

ସମାଧାନ:

• କାଲଭିନ୍ ଚକ୍ର ଆବଶ୍ୟକ କରେ: ପ୍ରତି CO2 ପାଇଁ 3 ATP + 2 NADPH
• ବିଭାଜନ: ଫସ୍ଫୋରିଲେସନ୍ ପାଇଁ 2 ATP, ପୁନରୁତ୍ପାଦନ ପାଇଁ 1 ATP
• ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ (6CO2) ପାଇଁ ସମୁଦାୟ: 18 ATP + 12 NADPH

ଶର୍ଟକଟ୍: “3 ATP = ‘ଟ୍ରାଇ’କାର୍ବନ ସ୍ଥିରୀକରଣକୁ ‘ଟ୍ରାଇ’ ATP ଦରକାର”

ଧାରଣା: ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭିଦ ଜୀବବିଜ୍ଞାନ - ପ୍ରକାଶ ସଂଶ୍ଲେଷଣ ଶକ୍ତି ଆବଶ୍ୟକତା

Q6. ଏକ ଷ୍ଟେସନ୍ ବଗିଚିଆ ୫ AM ରେ ଘାସ ଉପରେ ଗଟେସନ୍ ବିନ୍ଦୁ ଦେଖନ୍ତି। ଏହା କେଉଁ ମାଧ୍ୟମରେ ଘଟେ? A) ସ୍ଟୋମାଟା B) ଲେଣ୍ଟିସେଲ୍ C) ହାଇଡାଥୋଡ୍ D) କ୍ୟୁଟିକଲ୍

ଉତ୍ତର: C) ହାଇଡାଥୋଡ୍

ସମାଧାନ:

• ଗଟେସନ୍: ପତ୍ର ଧାରରୁ ଜଳ ବିନ୍ଦୁ (୧୦୦-୨୦୦ ବିନ୍ଦୁ/cm²)
• ଯେତେବେଳେ ବାଷ୍ପୋତ୍ସର୍ଜନ କମ୍ (ଉଚ୍ଚ ଆର୍ଦ୍ରତା, ରାତି) ଏବଂ ମୂଳ ଚାପ ଅଧିକ ଥାଏ ସେତେବେଳେ ଘଟେ
• ଘାସରେ ଶିରା ଶେଷରେ ହାଇଡାଥୋଡ୍ ଥାଏ (ପ୍ରତି ପତ୍ରରେ ୨୦୦-୫୦୦)

ଶର୍ଟକଟ୍: “ଗଟା-ସନ୍ = ଗଟର୍ ପରି ବିନ୍ଦୁ → ବିଶେଷ ‘ଛିଦ୍ର’ ଦରକାର = ହାଇଡାଥୋଡ୍”

ଧାରଣା: ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭିଦ ଜୀବବିଜ୍ଞାନ - ଜଳ କ୍ଷୟ ପ୍ରଣାଳୀ

Q7. ଯଦି ଏକ ଟ୍ରେନ୍ର ପ୍ୟାଣ୍ଟ୍ରି କାର୍ ୫୦୦ kg ଆଳୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରେ, ୨୫°C ତାପମାତ୍ରାରେ ଶ୍ୱସନ ମାଧ୍ୟମରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଦୈନିକ କେତେ CO2 ମୁକ୍ତ କରେ? (ଧରାଯାଉ 1 kg ଆଳୁ ଦୈନିକ 0.4g CO₂ ମୁକ୍ତ କରେ) A) 100g B) 200g C) 400g D) 500g

ଉତ୍ତର: B) 200g

ସମାଧାନ:

• CO₂ ମୁକ୍ତି = ୫୦୦ kg × 0.4g/kg = 200g/ଦିନ
• ଶ୍ୱସନ ହାର ପ୍ରତି ୧୦°C ବୃଦ୍ଧିରେ ଦୁଇଗୁଣ ହୁଏ (Q10=2)
• ୨୫°C ରେ, ହାର ୫°C ରେ ଥିବା ହାରଠାରୁ 2.5× ଦ୍ରୁତତର

ଶର୍ଟକଟ୍: “୫୦୦ × 0.4 = ଦଶମିକ ସ୍ଥାନାନ୍ତର: ୫୦ × ୪ = ୨୦୦”

ଧାରଣା: ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭିଦ ଜୀବବିଜ୍ଞାନ - ଉଦ୍ଭିଦ ଶ୍ୱସନ ହାର

Q8. ଏକ 20m ରେଳବାଇ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ଗଛ ବାର୍ଷିକ ରିଙ୍ଗ୍ ଦେଖାଏ: 6cm ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧରେ 12ଟି ରିଙ୍ଗ୍। ହାରାହାରି ବାର୍ଷିକ ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ବୃଦ୍ଧି ଗଣନା କରନ୍ତୁ। A) 0.25 cm/year B) 0.5 cm/year C) 1 cm/year D) 2 cm/year

ଉତ୍ତର: B) 0.5 cm/year

ସମାଧାନ:

• 1 ରିଙ୍ଗ୍ = 1 ବର୍ଷର ବୃଦ୍ଧି (ସମଶୀତୋଷ୍ଣ ଜଳବାୟୁରେ)
• ସମୁଦାୟ ବୃଦ୍ଧି = 12 ବର୍ଷରେ 6 cm
• ହାରାହାରି = 6 cm ÷ 12 ବର୍ଷ = 0.5 cm/ବର୍ଷ
• ଦ୍ୱିତୀୟକ ବୃଦ୍ଧି ଭାସ୍କୁଲାର୍ କ୍ୟାମ୍ବିୟମ୍ରେ ଘଟେ

ଶର୍ଟକଟ୍: “ପ୍ରତି ବର୍ଷ ବୃଦ୍ଧି = ସମୁଦାୟ ÷ ରିଙ୍ଗ୍: ୬÷୧୨ = ୦.୫”

ଧାରଣା: ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭିଦ ଜୀବବିଜ୍ଞାନ - ଦ୍ୱିତୀୟକ ବୃଦ୍ଧି ଗଣନା

Q9. ୩୦°C ତାପମାତ୍ରାରେ ଏକ ଗ୍ରୀନହାଉସ୍ରେ, C3 ଉଦ୍ଭିଦ ପ୍ରକାଶ ସଂଶ୍ଲେଷଣ ହାର 15 mg CO₂/dm²/hour। ଯଦି ତାପମାତ୍ରା ୨୦°C କୁ ଖସେ, ନୂତନ ହାର କେତେ? (ପ୍ରକାଶ ସଂଶ୍ଲେଷଣ ପାଇଁ Q10 = 2) A) 3.75 mg B) 7.5 mg C) 30 mg D) 60 mg

ଉତ୍ତର: B) 7.5 mg

ସମାଧାନ:

• ତାପମାତ୍ରା ଗୁଣାଙ୍କ Q10 = 2 ଅର୍ଥ ପ୍ରତି ୧୦°C ପତନରେ ହାର ଅଧା ହୁଏ
• ୩୦°C → ୨୦°C = ୧୦°C ପତନ
• ନୂତନ ହାର = ୧୫ ÷ ୨ = 7.5 mg CO₂/dm²/ଘଣ୍ଟା

ଶର୍ଟକଟ୍: “Q10=2: ପ୍ରତି ୧୦°C ପତନ = ଅଧା ହାର”

ଧାରଣା: ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭିଦ ଜୀବବିଜ୍ଞାନ - ପ୍ରକାଶ ସଂଶ୍ଲେଷଣ ଉପରେ ତାପମାତ୍ରାର ପ୍ରଭାବ

Q10. ଏକ ଟ୍ରେନ୍ ୧୦୦୦ କୁଇଣ୍ଟାଲ୍ ଗହମ ବୋହିନେଇଛି। ଯଦି ୩୫°C ତାପମାତ୍ରାରେ ୧୦-ଦିନିଆ ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଶ୍ୱସନ ଯୋଗୁଁ ଓଜନର 2% ହରାଏ, ସମୁଦାୟ CO₂ ଉତ୍ପାଦନ ଗଣନା କରନ୍ତୁ। (ଶ୍ୱସନ ଭାଗଫଳ = 1, ଗହମର CHO ସଂରଚନା) A) 2 କୁଇଣ୍ଟାଲ୍ B) 20 କୁଇଣ୍ଟାଲ୍ C) 200 kg D) 2000 kg

ଉତ୍ତର: A) 2 କୁଇଣ୍ଟାଲ୍

ସମାଧାନ:

• ୧୦୦୦ କୁଇଣ୍ଟାଲ୍ର 2% = 0.02 × ୧୦୦୦ = 20 କୁଇଣ୍ଟାଲ୍ ଗହମ ହରାଇଛି
• RQ = 1: 1g CHO → 1g CO₂ ଉତ୍ପାଦିତ
• CO₂ ଉତ୍ପାଦିତ = 20 କୁଇଣ୍ଟାଲ୍ = 2 ମେଟ୍ରିକ୍ ଟନ୍

ଶର୍ଟକଟ୍: “2% କ୍ଷୟ = ମୂଳରୁ ଉତ୍ପାଦିତ CO₂ ର 2%”

ଧାରଣା: ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭିଦ ଜୀବବିଜ୍ଞାନ - ଶ୍ୱସନ କ୍ଷୟ ଗଣନା

୫ଟି ପୂର୍ବତନ ବର୍ଷ ପ୍ରଶ୍ନ

PYQ 1. ପ୍ରକାଶ ସଂଶ୍ଲେଷଣ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସବୁଜ ରଙ୍ଗକୁ କହନ୍ତି: [RRB NTPC 2021 CBT-1]

ଉତ୍ତର: କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍

ସମାଧାନ:

• କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ a: C₅₅H₇₂MgN₄O₅ (ପ୍ରାଥମିକ ରଙ୍ଗକ)
• ରକ୍ତ (660nm) ଏବଂ ନୀଳ-ବାଇଗଣୀ (430nm) ଆଲୋକ ଶୋଷଣ କରେ
• ଉତ୍ତମ ଅବସ୍ଥାରେ 1g କ୍ଲୋରୋଫିଲ୍ ପ୍ରତି ଘଣ୍ଟାରେ 100g CO₂ ସ୍ଥିର କରିପାରେ

ପରୀକ୍ଷା ଟିପ୍: “କ୍ଲୋରୋ” = ସବୁଜ, “ଫିଲ୍” = ପତ୍ର; ସର୍ବଦା ଆଲୋକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧିତ

PYQ 2. କେଉଁ ତନ୍ତୁ ପତ୍ରରୁ ମୂଳକୁ ଖାଦ୍ୟ ପରିବହନ କରେ? [RRB Group D 2022]

ଉତ୍ତର: ଫ୍ଲୋଏମ୍

ସମାଧାନ:

• ଫ୍ଲୋଏମ୍ ରସ ବେଗ: 0.3-1.5 ମି./ଘଣ୍ଟା
• ସୁକ୍ରୋଜ୍ (10-30% ସାନ୍ଦ୍ରତା) ପରିବହନ କରେ
• ସାଥୀ କୋଷ ସକ୍ରିୟ ପରିବହନ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଏ
• ଦିଗ: ଉତ୍ସ (ପତ୍ର) → ଗନ୍ତା (ମୂଳ/ସଂରକ୍ଷଣ)

ପରୀକ୍ଷା ଟିପ୍: “ଫ୍ଲୋଏମ୍ = ଖାଦ୍ୟ ପରିବହନ; ‘ନିମ୍ନ’ ଆଡ଼କୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ କିନ୍ତୁ ଫଳ ଆଡ଼କୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱମୁଖୀ ମଧ୍ୟ ଯାଇପାରେ”

PYQ 3. ଯଦି ଦ୍ରବ୍ୟ ବିଭବ = -8 ବାର୍ ଏବଂ ଚାପ ବିଭବ = +3 ବାର୍ ହୁଏ, ଜଳ ବିଭବ ଗଣନା କରନ୍ତୁ। [RRB ALP 2018]

ଉତ୍ତର: -5 ବାର୍

ସମାଧାନ:

• ଜଳ ବିଭବ (Ψ) = ଦ୍ରବ୍ୟ ବିଭବ (Ψs) + ଚାପ ବିଭବ (Ψp)
• Ψ = -8 ବାର୍ + 3 ବାର୍ = -5 ବାର୍
• ନକାରାତ୍ମକ ସୂଚାଏ ଜଳ ଭିତରକୁ ଗତି କରିବ (ଉଚ୍ଚରୁ ନିମ୍ନ ବିଭବ ଆଡ଼କୁ)

ପରୀକ୍ଷା ଟିପ୍: ସର୍ବଦା ଯୋଗ କରନ୍ତୁ: ଦ୍ରବ୍ୟ (ସାଧାରଣତଃ ନକାରାତ୍ମକ) + ଚାପ (ସାଧାରଣତଃ ଧନାତ୍ମକ)

PYQ 4. ଏକ ଷ୍ଟେସନ୍ ନର୍ସରିରେ ୨୦୦ଟି ଉଦ୍ଭିଦ ଅଛି। ଯଦି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉଦ୍ଭିଦ ଦୈନିକ 500ml ବାଷ୍ପୋତ୍ସର୍ଜନ କରେ, ପ୍ରତି ସପ୍ତାହରେ ସମୁଦାୟ ଜଳ କ୍ଷୟ ଗଣନା କରନ୍ତୁ। [RRB JE 2019]

ଉତ୍ତର: 700 ଲିଟର୍

ସମାଧାନ:

• ଦୈନିକ କ୍ଷୟ = ୨୦୦ × 500ml = ୧,୦୦,୦୦୦ml = ୧୦୦ ଲିଟର୍
• ସାପ୍ତାହିକ କ୍ଷୟ = ୧୦୦ × ୭ = ୭୦୦ ଲିଟର୍
• ହାରାହାରି ପରିପକ୍ୱ ଉଦ୍ଭିଦ: ପ୍ରଜାତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ୨୦୦-୧୦୦୦ml/ଦିନ

ପରୀକ୍ଷା ଟିପ୍: ଶେଷରେ ml କୁ ଲିଟର୍ ରେ ପରିଣତ କରନ୍ତୁ: ୧୦୦୦ml = ୧ ଲିଟର୍

PYQ 5. କେଉଁ ଖଣିଜ ଅଭାବ ପତ୍ର ଶିରା ମଧ୍ୟରେ ହଳଦିଆ ହେବା ଘଟାଏ? [RPF SI 2019]

ଉତ୍ତର: ଲୌହ

ସମାଧାନ:

• ଲୌହ ଅଭାବ: ଅନ୍ତଃଶିରା କ୍ଲୋରୋସିସ୍ (ସବୁଜ ଶିରା, ହଳଦିଆ ତନ୍ତୁ)
• କ୍ଲୋରୋଫିଲ