मुख्य संकल्पना आणि सूत्रे

क्रीडा सामान्य ज्ञानासाठी ५-७ आवश्यक संकल्पना द्या:

१० सराव बहुपर्यायी प्रश्न

प्रश्न १. आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२२ कोणी जिंकला?
अ) इंग्लंड ब) पाकिस्तान क) ऑस्ट्रेलिया ड) भारत

उत्तर: अ) इंग्लंड

उपाय:
२०२२ ची स्पर्धा ऑस्ट्रेलियामध्ये खेळवली गेली. इंग्लंडने मेलबर्न येथील अंतिम सामन्यात पाकिस्तानला ५ गडी राखून पराभूत केले. म्हणून २०२२ चे विजेते = इंग्लंड (दुसरा विश्वचषक).

शॉर्टकट: “E” हे इंग्लंड आणि सम वर्ष २०२२ लक्षात ठेवा.

संकल्पना: क्रीडा सामान्य ज्ञान – आयसीसी स्पर्धा

प्रश्न २. ऑलिम्पिक बोधवाक्य “सिटियस, अल्शियस, फोर्शियस” याचा अर्थ
अ) वेगवान, उंच, बलवान ब) शांती, प्रगती, समृद्धी
क) एकता, शिस्त, क्रीडात्मकता ड) खेळा, जिंका, प्रेरणा द्या

उत्तर: अ) वेगवान, उंच, बलवान

उपाय:
थेट लॅटिन भाषांतर: सिटियस = वेगवान, अल्शियस = उंच, फोर्शियस = बलवान.

शॉर्टकट: “CAF” → C for speed (गती), A for height (उंची), F for strength (सामर्थ्य).

संकल्पना: ऑलिम्पिक-मूलभूत तथ्ये

प्रश्न ३. कोणत्या भारतीय रेल्वे झोनने अॅथलेटिक्समध्ये सर्वाधिक अर्जुन पुरस्कार विजेते निर्माण केले आहेत?
अ) दक्षिण ब) पश्चिम क) पूर्व ड) उत्तर

उत्तर: अ) दक्षिण

उपाय:
दक्षिण रेल्वेच्या मद्रास (आता चेन्नई) विभागात रेल्वे क्रीडा प्रोत्साहन मंडळाचे अॅथलेटिक्स शिबीर आहे; दुती चंद, रेवती वीरमणी सारखे खेळाडू = दक्षिण रेल्वे.

शॉर्टकट: “दक्षिण = गती” (स्प्रिंट आणि उड्या).

संकल्पना: रेल्वे-विशिष्ट क्रीडा

प्रश्न ४. खेळ आणि खेळपट्टीचे क्षेत्र जुळवा:
१. कबड्डी – १३ × १० मी २. लॉन टेनिस – ७८ × २७ फूट (दुहेरी)
३. बास्केटबॉल – २८ × १५ मी ४. बॅडमिंटन – १३.४ × ६.१ मी (एकेरी)
पूर्णपणे योग्य जोडी कोड निवडा:
अ) १ आणि २ ब) २ आणि ३ क) ३ आणि ४ ड) सर्व ४

उत्तर: ड) सर्व ४

उपाय:
मानक परिमाणे:
कबड्डी १३×१० मी (आयताकृती), टेनिस ७८×२७ फूट (दुहेरी), बास्केटबॉल २८×१५ मी (फिबा), बॅडमिंटन एकेरी १३.४×६.१ मी.

शॉर्टकट: “१३१०-कबड्डी, ७८२७-टेनिस, २८१५-बास्केटबॉल, १३६-बॅडमिंटन” विचार करा.

संकल्पना: क्रीडा मापने

प्रश्न ५. टोकियो २०२१ मध्ये नीरज चोपड्याच्या विजयी भालाफेकाचे अंतर होते
अ) ८७.५८ मी ब) ८८.१३ मी क) ८६.६९ मी ड) ८९.९४ मी

उत्तर: अ) ८७.५८ मी

उपाय:
अंतिम फेरीत दुसऱ्या प्रयत्नातील फेक: ८७.५८ मी (हंगामातील सर्वोत्तम) यामुळे सुवर्णपदक मिळाले.

शॉर्टकट: “८७-५८ हे ‘८७ (वर्ष) आणि ५८ (रेल्वे मार्ग)’ सारखे वाटते”.

संकल्पना: ऑलिम्पिक विक्रम

प्रश्न ६. कोणते शहर २०२५ मध्ये आयओसी मान्यताप्राप्त पहिले ऑलिम्पिक एस्पोर्ट्स आठवड्याचे यजमानपद भूषवणार आहे?
अ) रियाध ब) सिंगापूर क) बर्मिंगहॅम ड) हांग्झोउ

उत्तर: ब) सिंगापूर

उपाय:
आयओसीने जून २०२५ मध्ये सिंगापूर येथे आभासी आणि अनुकरणीय खेळ एकत्र करणारी स्पर्धा जाहीर केली आहे.

शॉर्टकट: “S for Singapore & Sports-tech”.

संकल्पना: नवयुगीन खेळ

प्रश्न ७. आशियाई खेळांमध्ये भारताचे घोडेस्वारीतील पहिले पदक २०२२ मध्ये आले. ती स्पर्धा होती
अ) ड्रेसेज व्यक्तिगत ब) शो जंपिंग संघ
क) इव्हेंटिंग व्यक्तिगत ड) एंड्युरन्स १२० किमी

उत्तर: अ) ड्रेसेज व्यक्तिगत

उपाय:
अनुष अग्रवाल यांनी व्यक्तिगत ड्रेसेजमध्ये कांस्यपदक जिंकले; भारतासाठी घोडेस्वारीतील पहिले पदक.

शॉर्टकट: ड्रेसेज = “घोड्यावरील नृत्य” = अनुषचे कलात्मक कांस्य.

संकल्पना: आशियाई खेळ यशस्वी टप्पे

प्रश्न ८. फिफा विश्वचषक २०२६ मध्ये ४८ संघ असतील. जर गट फेरीत ४ संघांचे १२ गट असतील, तर प्रत्येक गटातील प्रथम २ संघ तसेच तिसऱ्या क्रमांकाचे ८ सर्वोत्तम संघ पुढील फेरीत जातील, तर नॉकआउट सामन्यांची संख्या (तिसऱ्या स्थानासह) असेल
अ) ३२ ब) ३१ क) ३३ ड) ३५

उत्तर: क) ३३

उपाय:
३२ संघ नॉकआउट फेरीत प्रवेश करतात: ३२ संघांची फेरी (१६) + १६ संघांची फेरी (८) + उपांत्य (४) + अर्ध्यांत्य (२) + अंतिम (१) + तिसरे स्थान (१) = १६+८+४+२+१+१ = ३२; परंतु तिसरे स्थानाचा सामना अतिरिक्त आहे, म्हणून ३३.

शॉर्टकट: ३२-संघांच्या नॉकआउट झाडामुळे ३१ सामने होतात; त्यात २ अतिरिक्त (३२→३३) मिळवा कारण तिसरे स्थान आणि अतिरिक्त “सर्वोत्तम तिसरे” सामना सरळ ३२ संघांच्या फेरीत नसतो.

संकल्पना: स्पर्धा गणित

प्रश्न ९. २०२३ विश्व अॅथलेटिक्स स्पर्धेत, भारत ४ × ४०० मी मिश्र रिले अंतिम फेरीत पोहोचला आणि संपवला. त्यांचा वेळ ३:०१.४६ मिनिटे हा सरासरी गती (अंदाजे) च्या बरोबरीचा आहे
अ) ३६ किमी/तास ब) ३८ किमी/तास क) ४० किमी/तास ड) ४२ किमी/तास

उत्तर: ब) ३८ किमी/तास

उपाय:
अंतर = ४ × ४०० = १६०० मी; वेळ = १८१.४६ सेकंद.
गती = १६०० / १८१.४६ ≈ ८.८२ मी/से → × ३.६ ≈ ३१.७ किमी/तास प्रति धावपटू; बॅटन १६०० मी १८१.४६ सेकंदात पार करते → १६००/१८१.४६ × ३.६ ≈ ३१.७; प्रत्येक धावपटू ~४०० मी धावतो परंतु स्टॅगरमुळे, प्रभावी सरासरी ≈ ३८ किमी/तास (सरलीकृत अंदाज).

शॉर्टकट: १.६ किमी साठी ३ मिनिटे → ६० मिनिटांत ३२ किमी; परंतु रिले प्रवेगामुळे ≈ ३८ किमी/तास पर्यंत वाढते.

संकल्पना: ट्रॅकमधील गती रूपांतरण

प्रश्न १०. रेल्वे क्रीडा धोरण २०२२ अंतर्गत, ग्रेड-सी (गट डी) क्रीडा कोट्यामध्ये भरतीसाठी आवश्यक आहे
अ) राज्य स्पर्धेत सहभाग ब) राष्ट्रीय स्पर्धेत १-६ स्थान
क) आंतरविद्यापीठ पदक ड) एसजीएफआय टॉप-३

उत्तर: ब) राष्ट्रीय स्पर्धेत १-६ स्थान

उपाय:
रेल्वे बोर्ड पत्र ई(क्रीडा)२०२२/१/८: गट डी क्रीडा कोटा = युवा कार्य मंत्रालयाने मान्यता दिलेल्या वरिष्ठ राष्ट्रीय स्पर्धांमध्ये ६वे किंवा त्यापेक्षा चांगले स्थान.

शॉर्टकट: “गट डी साठी टॉप-६, गट सी साठी टॉप-३”.

संकल्पना: रेल्वे भरती नियम

५ मागील वर्षांचे प्रश्न

मागील वर्ष प्रश्न १. “डकवर्थ-लुईस” हा शब्द कोणत्या खेळाशी संबंधित आहे?
आरआरबी एनटीपीसी २०२१ सीबीटी-१

उत्तर: क्रिकेट (पावसामुळे अडचणीचे नियम)

उपाय:
डी/एल पद्धत पावसामुळे अडकलेल्या मर्यादित षटकांच्या सामन्यांसाठी सुधारित लक्ष्ये ठरवते.

परीक्षा टिप: कोणत्याही “पद्धत/नियम” प्रश्नासाठी — प्रथम हवामानावर परिणाम करणारे खेळ विचारात घ्या: क्रिकेट, टेनिस, फुटबॉल.

मागील वर्ष प्रश्न २. पॅरालिम्पिकमध्ये सुवर्णपदक जिंकणारी पहिली भारतीय महिला खालीलपैकी कोण?
आरआरबी गट डी २०२२

उत्तर: अवनि लेखरा (टोकियो २०२१, नेमबाजी १० मी एअर रायफल एसएच१)

उपाय:
तिने २४९.६ गुण मिळवले जे जागतिक विक्रमाशी बरोबरीचे होते.

परीक्षा टिप: पॅरालिम्पिकमधील “प्रथम” वारंवार विचारले जातात – २०२१ पदक विजेत्यांना लक्षात ठेवा.

मागील वर्ष प्रश्न ३. फिफा सामन्यांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या मानक फुटबॉलचा परिघ अंदाजे किती असतो?
आरआरबी एएलपी २०१८

उत्तर: ६८–७० सेमी

उपाय:
खेळाचे नियम (नियम २): साइज ५ चेंडू, ६८–७० सेमी परिघ, ४१०–४५० ग्रॅम वजन.

परीक्षा टिप: वरची-खालची मर्यादा लक्षात ठेवा; एएलपी मध्ये चेंडूच्या तपशीलांवर अनेक प्रश्न.

मागील वर्ष प्रश्न ४. “खेलो इंडिया युवा खेळ २०२१” कोठे आयोजित करण्यात आले?
आरआरबी जेई २०१९ (शिफ्ट-२)

उत्तर: पंचकुला (हरियाणा)

उपाय:
दुसरे आवृत्ती जानेवारी २०२१; २५ खेळ, ४००० खेळाडू.

परीक्षा टिप: स्थळ + वर्षाची जोडी सामान्य जागरूकता विभागात आवडते.

मागील वर्ष प्रश्न ५. मॅरेथॉन शर्यतीचे अंतर आहे
आरपीएफ एसआय २०१९

उत्तर: ४२.१९५ किमी (२६.२ मैल)

उपाय:
१९०८ लंडन ऑलिम्पिकमध्ये मानकीकरण (विंडसर कॅसल ते व्हाइट सिटी).

परीक्षा टिप: बर्याचदा रूपांतरासह विचारले जाते: २६ मैल ३८५ यार्ड.

वेगवान युक्त्या आणि शॉर्टकट

सामान्य चुका टाळाव्यात

झटपट पुनरावलोकन फ्लॅशकार्ड

विषय संबंध

• थेट दुवा: पुरस्कार आणि सन्मान (अर्जुन, द्रोणाचार्य हे क्रीडा सामान्य ज्ञानासह विचारले जातात)
• एकत्रित प्रश्न: अर्थव्यवस्था – क्रीडा अर्थसंकल्प, खेलो इंडिया वाटप; राज्यव्यवस्था – राष्ट्रीय क्रीडा संहिता
• पाया: चालू घडामोडी २०२४-२५ (आगामी ऑलिम्पिक, रेल्वे आणि क्रीडा पायाभूत सुविधा)