विज्ञान वैज्ञानिक उपकरणे
वैज्ञानिक उपकरणे – ३० सेकंदात झटपट पुनरावलोकन
(RRB CBT-1 आणि CBT-2 विज्ञान विभागासाठी)
🧪 सर्वाधिक वारंवार विचारलेली उपकरणे (RRB ची आवडती)
| उपकरण | मापन / शोध | एकक / वापर | १-ओळीचा हुक |
|---|---|---|---|
| बारोमीटर | वातावरणीय दाब | mm किंवा hPa | “BARO = BARometric pressure” |
| अल्टीमीटर | समुद्रसपाटीपासून उंची | feet / m | “ALTitude-meter” |
| अॅमीटर | वीजप्रवाह | Ampere | “AMpere-meter” |
| व्होल्टमीटर | विभवभेद | Volt | समांतर जोडले जाते |
| ओडोमीटर | वाहनाने केलेले अंतर | km | “ODO = road kilo-meters” |
| हायग्रोमीटर | आर्द्रता | % RH | “HYGRO = HygROscopic water vapour” |
| सिस्मोग्राफ | भूकंपाच्या लहरी | Richter scale | “SEISMO = earthquake graph” |
| गॅल्व्हनोमीटर | लहान वीजप्रवाह | μA | शंट वापरून अॅमीटरमध्ये रूपांतरित |
| लॅक्टोमीटर | दुधाची शुद्धता | degree L | LACTose तपासणी |
| स्फिग्मोमॅनोमीटर | रक्तदाब | mmHg | “SPHYGMO = pulse manometer” |
🔬 प्रयोगशाळा-टॉप १० (RRB २०२०-२३ पेपर्स)
| उपकरण | कार्य / मुख्य तथ्य | स्मरण सूत्र |
|---|---|---|
| स्पेक्ट्रोमीटर | प्रकाश तरंगलांबी | “SPECtrum-meter” |
| कॅलोरीमीटर | उष्णता विनिमय | CALORie count |
| कलरिमीटर | रंगीत द्रावणाची सांद्रता | COLOR intensity |
| pH-मीटर | H⁺ आयन क्रियाशीलता | 0-14 स्केल, ७ = तटस्थ |
| अल्ट्रासोनोस्कोप | अल्ट्रासाऊंड प्रतिमा | २-१५ MHz वारंवारता |
| इलेक्ट्रोस्कोप | वीज आवेश शोधणे | सुवर्णपर्ण विचलन |
| मॅनोमीटर | वायू दाब | U-नळी द्रव उंची |
| डायनॅमो | यांत्रिक → वीज ऊर्जा रूपांतर | फॅराडेचे तत्त्व |
| सूक्ष्मदर्शक | १५००× कमाल (प्रकाश) | रिझोल्यूशन ∝ १/λ |
| दूरदर्शक | परावर्तक प्रकार → न्यूटोनियन | उद्दिष्ट दर्पण |
🎯 लक्षात ठेवण्यासाठी संख्या
- सामान्य रक्तदाब: १२०/८० mmHg
- आर्द्रता आराम क्षेत्र: ४०-६० % RH
- भूकंप > ७: मोठे नुकसान
- रक्त pH: ७.३५-७.४५ (थोडे क्षारीय)
- सॉफ्ट टिश्यूमध्ये अल्ट्रासाऊंडचा वेग: ≈ १५४० m/s
🧠 ३०-सेकंद स्मृतिसूत्रे
- B.A.V.O.D.H.S.G.L.S.
(Baro, Alti, Volt, Odo, Dynamometer, Hygro, Seismo, Galvano, Sphygmo) – प्रत्येक RRB आवडते उपकरणाचे पहिले अक्षर. - “Volt-Parallel, Amp-Series” – व्होल्टमीटर समांतर, अँपीअरमीटर मालिका.
- “डावा गाल्वॅनो-उजवा डायनॅमो” – मोटरसाठी डावा हात नियम, डायनॅमोसाठी उजवा हात.
🔍 १० शक्य RRB MCQs (क्लिक करा विस्तारण्यासाठी)
-
कोणते उपकरण वातावरणातील दाब मोजते?
A) हायग्रोमीटर B) बॅरोमीटर C) अल्टीमीटर D) मॅनोमीटर
उत्तर: B -
स्फिग्मोमॅनोमीटरचा वापर कशाच्या मोजणीसाठी होतो:
A) रक्तातील साखर B) रक्तदाब C) हृदयाचे ठोके D) फुफ्फुसांचे घनफळ
उत्तर: B -
मेकॅनिकल ऊर्जा इलेक्ट्रिकल ऊर्जेत रूपांतरित करणारे उपकरण आहे:
A) मोटर B) डायनॅमो C) गॅल्व्हनोमीटर D) ट्रान्सफॉर्मर
उत्तर: B -
लॅक्टोमीटर कोणत्या द्रव्याची शुद्धता तपासते:
A) पाणी B) पेट्रोल C) दूध D) मध
उत्तर: C -
रिश्टर स्केल कोणाशी संबंधित आहे:
A) पाऊस B) भूकंप C) वारा D) तापमान
उत्तर: B -
परिपथात समांतर जोडलेले कोणते उपकरण असते?
A) अॅमीटर B) वॉटमीटर C) व्होल्टमीटर D) गॅल्व्हनोमीटर
उत्तर: C -
मानवी रक्ताचा सामान्य pH असतो:
A) 6.8 B) 7.0 C) 7.4 D) 8.0
उत्तर: C -
अल्ट्रासोनोस्कोप कोणत्या वारंवारतेच्या ध्वनी तरंगांचा वापर करतो:
A) 20-200 Hz B) 2-15 MHz C) 20 kHz D) 1 GHz
उत्तर: B -
गोल्ड-लीफ इलेक्ट्रोस्कोप शोधते:
A) करंट B) चार्ज C) व्होल्टेज D) रेझिस्टन्स
उत्तर: B -
लाइट मायक्रोस्कोपची जास्तीत जास्त आवर्धन क्षमता जवळपास आहे:
A) 100× B) 500× C) 1500× D) 10 000×
उत्तर: C
🚀 शेवटचा दिवसाचा हॅक
सारणी एकदा नजरेतून टाका → स्मृतीसूत्रे मोठ्याने वाचा → 10 MCQ <5 मिनिटांत सोडवा.
सर्व शुभेच्छा – तुमचा स्कोर बॅरोमीटर वरच जाईल!
BETA
