इतिहास मास्टर - जलद पुनरावृत्ती
इतिहास मास्टर - झटपट पुनरावलोकन
एक-ओळींमध्ये
- हडप्पा सभ्यता ⇒ “नगर-नियोजन व नालव्यवस्था” = सिंधू खोऱ्याची भेट.
- ऋग्वेद ⇒ सर्वात जुना ग्रंथ, १०२८ ऋचा, इ.स.पू. १५०० च्या सुमारास संकलित.
- इ.स.पू. ६वे शतक ⇒ बौद्ध धर्म, जैन धर्म व १६ महाजनपदांचा उदय.
- मौर्य साम्राज्य ⇒ पहिले सर्वभारतीय साम्राज्य; कौटिल्याने अर्थशास्त्र लिहिले.
- अशोकाचा १३वा शिलालेख ⇒ “धम्म-विजय” या शब्दाचा पहिला राजाश्रयित संदर्भ.
- गुप्तकाल ⇒ “सुवर्णयुग” – नालंदा, कालिदास, आर्यभट्टाचा शून्य.
- हर्षवर्धन ⇒ राजधानी कान्यकुब्ज (कन्नौज) येथे हलवली; चिनी प्रवासी ह्वेनसांग.
- त्रिपक्षीय संघर्ष ⇒ गुर्जर-प्रतिहार, राष्ट्रकूट, पाल यांच्यात कन्नौजसाठी लढत.
- राजपूत युग ⇒ पृथ्वीराज चौहानने ११९२ मधील दुसऱ्या तराईच्या लढाईत मोहम्मद गोरीकडून पराभव स्वीकारला.
- कुतुब मिनार ⇒ सुरुवात कुतुबुद्दीन ऐबकने केली, पूर्णता इल्तुतमिशने.
- रजिया सुलतान ⇒ दिल्ली सल्तनतची एकमेव महिला शासिका.
- दीवान-इ-रियासत व शहना-इ-मंडी ⇒ अलाउद्दीन खिलजीचे बाजार नियंत्रण.
- अमीर खुसरो ⇒ “भारताचा पोपट”, तराना व खयाल यांचा अग्रदूत.
- मोहम्मद-बिन-तुगलक ⇒ टोकन चलन व राजधानीचे स्थलांतर (दिल्ली-दौलताबाद).
- प्लासीची लढाई (१७५७) ⇒ भारतात ब्रिटिश राजकीय सत्तेची सुरुवात.
- रेग्युलेटिंग अॅक्ट १७७३ ⇒ कंपनीवर पहिले संसदीय नियंत्रण.
- १८५७ चे उठाव ⇒ २९ मे रोजी मेरठमध्ये सुरुवात; १८५८ मध्ये ग्वाल्हेरमध्ये समारोप.
- दादाभाई नौरोजी ⇒ “Drain Theory” ग्रंथात “Poverty & Un-British Rule”.
- गांधी ⇒ रॉलेट सत्याग्रह १९१९, असहकार १९२०, डांडी १९३०, भारत छोडो १९४२.
- १५ ऑगस्ट १९४७ ⇒ भारत स्वतंत्र; २६ जानेवारी १९५० प्रजासत्ताक.
सूत्रे/नियम
| सूत्र |
वापर |
| “M.G.R.S.V.D.M.” |
मुघल क्रम—M.बाबर, हुमायू, शेर शाह, अकबर, जहांगीर, शाहजहाँ, औरंगजेब |
| “V-P-S” दिल्ली सल्तनत घराण्यांसाठी |
मामलुक (गुलाम), खिलजी, तुगलक, सैय्यद, लोदी |
| “1858-1905-1919-1935” |
प्रमुख सरकारी कायदे—क्राऊन ताबा (1858), विभाजन (1905), मॉंट-फोर्ड सुधारणा (1919), प्रांतीय स्वायत्तता (1935) |
| “Quit-1942, Mount-1946, Freedom-1947” |
क्रिप्स → क्विट इंडिया → कॅबिनेट मिशन → स्वातंत्र्य |
| “G-B-N-P-T” गव्हर्नर-जनरल्ससाठी |
हेस्टिंग्ज → वेलेझली → बेंटिक → डलहौजी → कॅनिंग |
| “V-I-T-T-J-S-N” |
प्राचीन परदेशी प्रवाशी—मेगास्थेनीज, फा-हियेन, ह्युएन-त्सांग, इत्सिंग, अल-बिरुनी, इब्न बतुता, निकोलो काँटी |
| “3-6-9-12” |
बौद्ध परिषदा—राजगृह 3c BC, वैशाली 4c BC, पाटलिपुत्र 3c BC, काश्मीर/कुंडलवन 1c AD |
| “L-D-D-L-D” |
पंचवार्षिक योजना—1st Light (1951), 2nd Heavy (56), 3rd Agriculture (61), 3-yr holiday, 4th Growth (69) |
| “CRIPPS-QUIT-CABINET” |
1942 क्रिप्स ऑफर → नाकारली → ऑग 42 क्विट इंडिया → 46 कॅबिनेट मिशन |
स्मरणयुक्त ट्रिक्स
- सुलतनात ⇒ S-lave, K-hilji, T-ughlaq, S-ayyid, L-odi राजवंशे (प्रथम अक्षरे).
- “अकबराचे नवरत्न” ⇒ तोडल-तानसेन-बिरबल-मानसिंग-अबुल फजल इत्यादी (बोटांवर 9 मोजा).
- “G-2-B-3” ⇒ ग्रेट ब्रिटनला मिळाले 3 प्रेसिडेन्सी—बॉम्बे, बंगाल, मद्रास.
- “VSC” 1930-34 च्या चळवळींसाठी—V: सविनय अवज्ञा, S: मीठ, C: गोलमेज परिषदा.
- “RIP-PNS” RBI, नियोजन आयोग, अर्थ आयोगाच्या आधुनिक गव्हर्नर्ससाठी—राव-अय्यंगर-पटेल-नेहरू-सुकुमार.
सामान्य चुका
| चूक |
योग्य |
| महावीर हे जैन धर्माचे संस्थापक होते |
२४ वे तीर्थंकर; पहिले ऋषभदेव |
| अशोकाने कलिंग युद्ध २६१ ई.स. मध्ये केले |
२६१ इ.स.पू. |
| पहिली पानिपतची लढाई १५२६ – बाबर विरुद्ध हेमू |
बाबर विरुद्ध इब्राहिम लोदी |
| सायमन आयोग १९२७ मध्ये आला; काँग्रेसने समर्थन केले |
काँग्रेसने बहिष्कार केला |
| भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसची स्थापना गांधींनी केली |
ए.ओ. ह्यूम, १८८५ |
५ झटपट बहुपर्यायी प्रश्न
1. खालीलपैकी ‘आइन-ए-अकबरी’ कोणी लिहिले?
अबुल फजल2. जौनपूर शहर कोणत्या सुलतानाने स्थापन केले?
फिरोजशाह तुघलक3. मुस्लिमांसाठी पहिल्यांदा स्वतंत्र मतदारसंघ परवानगी देणारा कोणता कायदा?
इंडियन कौन्सिल्स अॅक्ट १९०९ (मॉर्ले-मिंटो)4. डांडी मार्चने किती मैल अंतर कापले?
२४० मैल (३९० किमी)5. जालियनवाला बाग हत्याकांडाच्या वेळी व्हाइसरॉय कोण होते?
लॉर्ड चेम्सफोर्ड
BETA
