बुद्धिबळ भारत
बुद्धिबळ भारत - रेल्वे परीक्षांसाठी सामान्य जागरूकता कॅप्सूल
1. ऐतिहासिक वळणवेळ
| वर्ष | घटना |
|---|---|
| 1952 | एलुरू (आंध्र प्रदेश) येथे पहिली भारतीय बुद्धिबळ स्पर्धा आयोजित |
| 1961 | मॅन्युएल आरोन भारताचे पहिले आंतरराष्ट्रीय मास्टर (IM) बनले |
| 1988 | विश्वनाथन आनंद भारताचे पहिले ग्रँडमास्टर (GM) बनले |
| 1990 | दिब्येंदू बरुआ – भारताचे दुसरे GM |
| 1997 | विश्वनाथन आनंदने कॅंडिडेट्स जिंकले, कास्पारोव्ह विरुद्ध जागतिक विजेतेपदासाठी पात्र |
| 2000 | आनंदने FIDE जागतिक बुद्धिबळ विजेतेपद (तेहरान) जिंकले – पहिले आशियाई आणि पहिले भारतीय जागतिक विजेता |
| 2007 | आनंद “निर्विवाद” जागतिक विजेता बनले (मेक्सिको सिटी) |
| 2012 | पाच-वेळा जागतिक विजेता आनंद (2000, 2007, 2008, 2010, 2012) |
| 2013 | अखिल भारतीय बुद्धिबळ महासंघाने (AICF) “शाळांमध्ये बुद्धिबळ” कार्यक्रम सुरू केला |
| 2016 | भारताने GM च्या संख्येत पहिल्यांदाच रशियाला मागे टाकले (43 vs 42) |
| 2018 | प्रग्नानंधा (12 वर्ष) जगातील दुसरे सर्वात तरुण GM बनले |
| 2020 | भारताने FIDE ऑनलाइन बुद्धिबळ ऑलिम्पियाड जिंकला (रशियासोबत संयुक्त सुवर्ण) |
| 2022 | भारताने चेन्नई येथे 44वा बुद्धिबळ ऑलिम्पियाड आयोजित केला – आतापर्यंतचा सर्वात मोठा (188 संघ) |
| 2023 | भारताने एकाच वेळी U-20, U-18, U-16, U-14 श्रेणींमध्ये FIDE रेटिंग यादीत अव्वल स्थान पटकावले |
2. ग्रँडमास्टर आकडेवारी (31 डिसेंबर 2023 पर्यंत)
| पॅरामीटर | आकडा |
|---|---|
| भारतातील एकूण GM | 84 |
| सर्वात तरुण भारतीय GM | गुकेश डी (12 वर्ष 7 महिने 17 दिवस) – जून 2019 |
| पहिली महिला GM | सुब्बरमण विजयलक्ष्मी (2001) |
| महिला GM | 10 |
| सर्वाधिक GM असलेला राज्य | तमिळनाडू (28) |
| सरासरी रेटिंग (अव्वल 10 भारतीय) | 2683 एलो |
3. बुद्धिबळ महासंघ आणि प्रशासकीय तथ्ये
- मूळ संस्था: अखिल भारतीय बुद्धिबळ महासंघ (AICF) – स्थापना 1951, मुख्यालय: नवी दिल्ली
- वर्तमान अध्यक्ष (2023): संजय कपूर
- संलग्नता: FIDE (Fédération Internationale des Échecs) 1928 पासून (ब्रिटिश भारताचा भाग म्हणून; स्वतंत्र संलग्नता 1952)
- राष्ट्रीय स्पर्धा: पहिली 1955 मध्ये; महिला स्पर्धा 1974 मध्ये सुरू
- अधिकृत मासिक: “चेस मेट”
4. अर्जुन आणि पद्म पुरस्कार विजेते (बुद्धिबळ)
| वर्ष | खेळाडू | पुरस्कार |
|---|---|---|
| 1961 | मॅन्युएल आरोन | अर्जुन |
| 1985 | विश्वनाथन आनंद | अर्जुन |
| 1987 | दिब्येंदू बरुआ | अर्जुन |
| 1990 | आनंद | पद्मश्री |
| 2000 | आनंद | पद्मभूषण |
| 2007 | आनंद | पद्मविभूषण |
| 2018 | कोनेरु हंपी | पद्मश्री |
| 2019 | हरिका द्रोणवल्ली | पद्मश्री |
5. भारताचे सर्वोच्च रेट केलेले खेळाडू (लाईव्ह डिसें-23)
| क्रमांक | खेळाडू | रेटिंग | राज्य |
|---|---|---|---|
| 1 | विश्वनाथन आनंद | 2754 | तमिळनाडू |
| 2 | गुकेश डी | 2743 | तमिळनाडू |
| 3 | अर्जुन एरिगेसी | 2742 | तेलंगणा |
| 4 | प्रग्नानंधा आर | 2741 | तमिळनाडू |
| 5 | विदित गुजराथी | 2727 | महाराष्ट्र |
6. महिला सामर्थ्य
- पहिली भारतीय महिला IM: भाग्यश्री थिप्से (1985)
- पहिली भारतीय महिला GM: सुब्बरमण विजयलक्ष्मी (2001)
- सर्वात तरुण महिला GM: आर वैशाली (2018) – प्रग्नाची मोठी बहीण
- सर्वोच्च रेट केलेली भारतीय महिला: कोनेरु हंपी (2586)
- जागतिक रॅपिड विजेता: कोनेरु हंपी (2019)
7. एक-ओळीत पुनरावलोकन बुलेट्स
- विश्वनाथन आनंद यांना “मद्रासचा वाघ” असे टोपणनाव आहे.
- चेन्नईला “भारताची बुद्धिबळ राजधानी” म्हटले जाते.
- भारताचा पहिला GM नॉर्म प्रवीण थिप्से (1987) यांनी केला पण आनंद प्रथम 2500 ओलांडले.
- निहाल सरीन (2018) – 2600 एलो ओलांडणारे सर्वात तरुण भारतीय (14 वर्ष 10 महिने).
- FIDE मुख्यालय: लॉझेन, स्वित्झर्लंड; स्थापना 1924.
- बुद्धिबळ ऑलिम्पियाड 2022 चे शुभंकर: “थंबी” (चष्मा घातलेला घोडा).
- भारताचा पहिला बुद्धिबळ ऑलिम्पियाड पदक: कांस्य (1980, माल्टा).
- सर्वोत्तम संघ परिणाम: द्वितीय स्थान (2014, ट्रॉम्सो).
- 2022 चेन्नई ऑलिम्पियाड: भारत अ संघाने (गुकेश, अर्जुन, विदित, प्रग्न, एरिगेसी) ओपन विभागात संघ सुवर्ण पदक जिंकले.
- भारत 2023 जागतिक ज्युनियर (कालिकत) आणि 2024 जागतिक रॅपिड/ब्लिट्ज (कोलकाता) चे देखील आयोजक.
द्रुत-संदर्भ सारण्या
सारणी 1: भारतीय ग्रँडमास्टर्सची कालक्रमानुसार यादी
| क्र. | खेळाडू | वर्ष | वय |
|---|---|---|---|
| 1 | विश्वनाथन आनंद | 1988 | 18 वर्ष 11 महिने |
| 2 | दिब्येंदू बरुआ | 1991 | 24 वर्ष |
| 3 | प्रवीण थिप्से | 1997 | 38 वर्ष |
| 4 | अभिजीत कुंटे | 2000 | 23 वर्ष |
| 5 | कृष्णन शशिकिरण | 2000 | 19 वर्ष |
| 10 | पेंटाला हरिकृष्ण | 2001 | 15 वर्ष 3 महिने |
| 20 | परिमार्जन नेगी | 2006 | 13 वर्ष 4 महिने (त्यावेळी जगातील दुसरे सर्वात तरुण) |
| 84 | गुकेश डी | 2019 | 12 वर्ष 7 महिने |
सारणी 2: जागतिक विजेतेपदाचे स्पर्धक
| खेळाडू | वर्ष | प्रतिस्पर्धी | निकाल |
|---|---|---|---|
| आनंद | 1995 | कास्पारोव्ह | पराभव 10½–7½ |
| आनंद | 1998 | कार्पोव्ह | रॅपिड प्लेऑफमध्ये पराभव |
| आनंद | 2000 | शिरोव्ह | विजय (FIDE) |
| आनंद | 2007 | स्पर्धा | विजय |
| आनंद | 2008 | क्रॅमनिक | विजय 6½–4½ |
| आनंद | 2010 | टोपालोव्ह | विजय 6½–5½ |
| आनंद | 2012 | गेल्फांड | रॅपिड टायब्रेकमध्ये विजय |
| आनंद | 2013 | कार्लसन | पराभव 6½–3½ |
| आनंद | 2014 | कार्लसन | पराभव 6½–4½ |
15+ वस्तुनिष्ठ प्रश्न (MCQ)
उत्तरांसह MCQ पाहण्यासाठी क्लिक करा
प्रश्न 1. भारताचे पहिले ग्रँडमास्टर कोण होते?
A. मॅन्युएल आरोन
B. विश्वनाथन आनंद
C. दिब्येंदू बरुआ
D. प्रवीण थिप्से
उत्तर: B. विश्वनाथन आनंद (1988)
प्रश्न 2. भारताने पहिल्यांदाच बुद्धिबळ ऑलिम्पियाड पदक कोणत्या वर्षी जिंकले?
A. 1974
B. 1980
C. 1986
D. 1992
उत्तर: B. 1980 (कांस्य, माल्टा)
प्रश्न 3. 44वा बुद्धिबळ ऑलिम्पियाड 2022 कोणत्या भारतीय शहरात आयोजित करण्यात आला?
A. नवी दिल्ली
B. कोलकाता
C. चेन्नई
D. मुंबई
उत्तर: C. चेन्नई
प्रश्न 4. पुढीलपैकी कोण भारताचे सर्वात तरुण GM बनले?
A. प्रग्नानंधा
B. निहाल सरीन
C. गुकेश डी
D. अर्जुन एरिगेसी
उत्तर: C. गुकेश डी (12 वर्ष 7 महिने)
प्रश्न 5. GM किताब मिळवणारी पहिली भारतीय महिला आहे:
A. कोनेरु हंपी
B. हरिका द्रोणवल्ली
C. सुब्बरमण विजयलक्ष्मी
D. आर वैशाली
उत्तर: C. सुब्बरमण विजयलक्ष्मी (2001)
प्रश्न 6. विश्वनाथन आनंद यांनी त्यांचे पहिले (निर्विवाद) जागतिक विजेतेपद कोणत्या वर्षी जिंकले?
A. 1995
B. 2000
C. 2007
D. 2008
उत्तर: C. 2007 (मेक्सिको सिटी स्पर्धा)
प्रश्न 7. अखिल भारतीय बुद्धिबळ महासंघाची स्थापना कोणत्या वर्षी झाली?
A. 1947
B. 1951
C. 1955
D. 1960
उत्तर: B. 1951
प्रश्न 8. भारताने FIDE ऑनलाइन बुद्धिबळ ऑलिम्पियाड 2020 कोणत्या देशासोबत संयुक्तपणे जिंकला?
A. चीन
B. अमेरिका
C. रशिया
D. अझरबैजान
उत्तर: C. रशिया (सर्व्हर अपयशामुळे संयुक्त विजेते जाहीर)
प्रश्न 9. भारतात सर्वाधिक GM कोणत्या राज्यातून निर्माण झाले आहेत?
A. महाराष्ट्र
B. पश्चिम बंगाल
C. तमिळनाडू
D. तेलंगणा
उत्तर: C. तमिळनाडू (28 GM)
प्रश्न 10. 44व्या बुद्धिबळ ऑलिम्पियाडचे शुभंकर होते:
A. वीरा
B. थंबी
C. वीरू
D. शक्ती
उत्तर: B. थंबी
प्रश्न 11. बुद्धिबळासाठी अर्जुन पुरस्कार मिळवणारे पहिले भारतीय कोण होते?
A. विश्वनाथन आनंद
B. मॅन्युएल आरोन
C. दिब्येंदू बरुआ
D. प्रवीण थिप्से
उत्तर: B. मॅन्युएल आरोन (1961)
प्रश्न 12. कोनेरु हंपी यांनी जागतिक रॅपिड स्पर्धा कोणत्या वर्षी जिंकली?
A. 2017
B. 2018
C. 2019
D. 2020
उत्तर: C. 2019 (मॉस्को)
प्रश्न 13. FIDE चे मुख्यालय कोठे आहे?
A. झ्युरिच
B. जिनिव्हा
C. लॉझेन
D. पॅरिस
उत्तर: C. लॉझेन, स्वित्झर्लंड
प्रश्न 14. भारताने GM च्या संख्येत पहिल्यांदाच रशियाला कोणत्या वर्षी मागे टाकले?
A. 2014
B. 2016
C. 2018
D. 2020
उत्तर: B. 2016
प्रश्न 15. AICF चे अधिकृत मासिक आहे:
A. चेस बेस
B. चेस मेट
C. चेस एक्सप्रेस
D. इंडियन चेस
उत्तर: B. चेस मेट
प्रश्न 16. कोणते भारतीय GM 2006 मध्ये जगातील दुसरे सर्वात तरुण झाले?
A. परिमार्जन नेगी
B. प्रग्नानंधा
C. गुकेश डी
D. निहाल सरीन
उत्तर: A. परिमार्जन नेगी (13 वर्ष 4 महिने)
प्रश्न 17. 2022 पूर्वी बुद्धिबळ ऑलिम्पियाड (ओपन) मध्ये भारताचा सर्वोत्तम संघ परिणाम होता:
A. सुवर्ण
B. रौप्य
C. कांस्य
D. चौथे स्थान
उत्तर: B. रौप्य (2014 ट्रॉम्सो)
प्रश्न 18. AICF द्वारे शाळांमध्ये बुद्धिबळ कार्यक्रम कोणत्या वर्षी सुरू करण्यात आला?
A. 2008
B. 2010
C. 2013
D. 2015
उत्तर: C. 2013
शेवटच्या क्षणाची तयारी:
आनंद-1988-GM, गुकेश-सर्वात-तरुण, चेन्नई-2022-ऑलिम्पियाड, हंपी-रॅपिड राणी, तमिळनाडू-GM फॅक्टरी!
BETA
