चित्रपट पुरस्कार – रेल्वे परीक्षांसाठी संपूर्ण सामान्य ज्ञान कॅप्सूल

“चित्रपट हे समाजाचे आरसे आहेत; पुरस्कार हे त्यातील उत्कृष्टतेचे प्रतिबिंब आहेत.”
– अपेक्षित बहुपर्यायी प्रश्न रचना शैली

1. राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार (भारत) – अधिकृत सन्मान

• स्थापना: १९५४ (१९५३ मध्ये प्रदर्शित झालेल्या चित्रपटांसाठी पहिले पुरस्कार)
• प्रशासक: चित्रपट महोत्सव संचालनालय (डीएफएफ), माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय, भारत सरकार
• पहिला राष्ट्रपतींचा सुवर्णपदक (आता सर्वोत्कृष्ट फीचर फिल्म): श्यामची आई (मराठी, १९५४)
• रोख घटक (२०२३): बहुतेक श्रेणींसाठी प्रत्येकी ₹३ लाख; सर्वोत्कृष्ट बालचित्रपटासाठी ₹२ लाख
• समाविष्ट भाषा: सर्व २२ आठव्या अनुसूचीतील भाषा + इंग्रजी आणि परदेशी चित्रपट पॅन-इंडिया पुरस्कारांसाठी पात्र
• स्थायी ठिकाण: विज्ञान भवन, नवी दिल्ली (१९७३ पासून)
• विशेष ज्युरी पुरस्कार / उल्लेख सुरू: १९७८
• कोणत्याही चित्रपटाचे सर्वाधिक पुरस्कार: रुदाली (१९९३) – ६ पुरस्कार (लगान, कन्नथिल मुत्तमित्तल इत्यादींसोबत बरोबरी)
• सर्वाधिक सर्वोत्कृष्ट फीचर फिल्म विजय: कन्नड चित्रपट (७०व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांनुसार १२ वेळा)
• आजीवन साधने (दादासाहेब फाळके): ₹१० लाख + स्वर्ण कमल + शॉल (१९६९ मध्ये स्थापना)

तक्ता-१: राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार – मुख्य श्रेणी आणि नवीनतम (७०वे, २०२२) विजेते

2. दादासाहेब फाळके पुरस्कार – चित्रपटसृष्टीचा भारतरत्न

• पहिला प्राप्तकर्ता (१९६९): देविका राणी (अभिनेत्री, “भारतीय चित्रपटसृष्टीची प्रथम महिला”)
• सर्वात तरुण विजेता: श्याम बेनेगल (२००५, वय ७१)
• सर्वात वयस्कर विजेता: अडूर गोपालकृष्णन (२००४, वय ८२)
• एकमेव संगीत जोडी: लक्ष्मीकांत-शांताराम (संगीतकार) आणि शांताराम (निर्माता-दिग्दर्शक) – वेगवेगळी वर्षे
• २०२२ दादासाहेब फाळके: वहीदा रहमान (सप्टेंबर-२०२३ मध्ये जाहीर, ऑक्टोबर-२०२३ मध्ये प्रदान)

3. आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सव (आयएफएफआय) – गोवा

• स्थापना: १९५२ (मुंबई); २००४ पासून स्थायी ठिकाण: गोवा (पणजी)
• गोल्डन पीकॉक (सर्वोत्कृष्ट चित्रपट) रोख: ₹४० लाख (२०१९ पासून)
• पहिला गोल्डन पीकॉक (१९५२): मिर्झा गालिब (हिंदी)
• २०२३ गोल्डन पीकॉक: आयम स्टिल हिअर (ब्राझील)

4. फिल्मफेर पुरस्कार – लोकप्रिय “ब्लॅक लेडी”

• पहिली आवृत्ती: २१ मार्च १९५४ (मुंबई, दो बीघा जमीन आणि बैजू बावरा यांचे वर्चस्व)
• ट्रॉफी डिझाइनर: एन.जी. पानसरे – १९२८ च्या जर्मन पुतळ्यापासून प्रेरित
• सर्वाधिक फिल्मफेर सर्वोत्कृष्ट अभिनेता: शाहरुख खान (८)
• सर्वाधिक फिल्मफेर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री: नूतन आणि काजोल (प्रत्येकी ५)
• सर्वोत्कृष्ट अभिनेता पुरस्कारांमधील सर्वात मोठे अंतर: अमिताभ बच्चन – २१ वर्षे (१९७८→१९९९)
• पहिले दक्षिण आवृत्ती: फिल्मफेर अवॉर्ड्स साऊथ (१९७२)

तक्ता-२: फिल्मफेर vs राष्ट्रीय – द्रुत फरक

5. राज्य चित्रपट पुरस्कार (निवडक)

6. आंतरराष्ट्रीय सन्मान – भारतीय संबंध

7. एक-ओळीची पुनरावृत्ती बुलेट्स

• १९५४: पहिले राष्ट्रीय आणि फिल्मफेर पुरस्कारांचे वर्ष.
• श्यामची आई: पहिला राष्ट्रपतींचा सुवर्णपदक मिळालेला चित्रपट.
• दादासाहेब फाळके: भारतीय चित्रपटसृष्टीचे जनक; पुरस्काराची स्थापना १९६९.
• लगान: सर्वोत्कृष्ट परदेशी भाषेच्या चित्रपटाच्या श्रेणीत ऑस्कर नामांकन मिळवणारा पहिला भारतीय चित्रपट (२००२).
• आरआरआर चे नाटू नाटू: ९५वे ऑस्कर (२०२३) – सर्वोत्कृष्ट मूळ गाणे.
• विज्ञान भवन: १९७३ पासून राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांचे निश्चित ठिकाण.
• ₹३ लाख: बहुतेक राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार श्रेणींसाठी मानक रोख रक्कम (२०२३).
• कन्नड चित्रपट: सर्वोत्कृष्ट फीचर फिल्मसाठी सर्वाधिक स्वर्ण कमल (१२).
• गोवा: २००४ पासून आयएफएफआयचे स्थायी यजमान.
• ब्लॅक लेडी: फिल्मफेरची ४६ सेमी उंच कांस्य ट्रॉफी.
• शाहरुख खान: ८ फिल्मफेर सर्वोत्कृष्ट अभिनेता ट्रॉफी – विक्रम.
• अल्लू अर्जुन: राष्ट्रीय सर्वोत्कृष्ट अभिनेता जिंकणारा पहिला तेलुगू अभिनेता (पुष्पा, ७०वे राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार).

8. सराव बहुपर्यायी प्रश्न (रेल्वे पॅटर्न)

पुनरावृत्ती करा → आठवा → गुण परत मिळवा.