ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ
ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೂತ್ರಗಳು
ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ 5-7 ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿ:
| # | ಪರಿಕಲ್ಪನೆ | ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರಣೆ |
|---|---|---|
| 1 | ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ | ಒಂದು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಘಟಕ, ಇಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳು ನಿರ್ಜೀವ ಘಟಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸುತ್ತವೆ (ಶಕ್ತಿ ಹರಿವು: 10% ನಿಯಮ - ಮುಂದಿನ ಪೋಷಣಾ ಹಂತಕ್ಕೆ ಕೇವಲ 10% ಶಕ್ತಿ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ) |
| 2 | ಆಹಾರ ಸರಪಳಿ | ಶಕ್ತಿಯ ಅನುಕ್ರಮ ಹರಿವು: ಉತ್ಪಾದಕ → ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಗ್ರಾಹಕ → ದ್ವಿತೀಯಕ ಗ್ರಾಹಕ → ತೃತೀಯಕ ಗ್ರಾಹಕ (ಶಕ್ತಿ ನಷ್ಟದಿಂದ ಗರಿಷ್ಠ 4-5 ಹಂತಗಳು) |
| 3 | ಜೀವರಾಸಾಯನಿಕ ಚಕ್ರಗಳು | ಪೋಷಕಾಂಶ ಮರುಚಕ್ರೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ: ಇಂಗಾಲ ಚಕ್ರ (ಸಸ್ಯಗಳಿಂದ CO₂ ಸ್ಥಿರೀಕರಣ: 6CO₂ + 6H₂O → C₆H₁₂O₆ + 6O₂), ಸಾರಜನಕ ಚಕ್ರ (N₂ → NH₃ → NO₂⁻ → NO₃⁻) |
| 4 | ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ | ಘಾತೀಯ: dN/dt = rN; ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್: dN/dt = rN(K-N)/K (K = ಸಾಗಣೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ) |
| 5 | ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪಿರಮಿಡ್ಗಳು | ಶಕ್ತಿ ಪಿರಮಿಡ್ ಯಾವಾಗಲೂ ನೇರ; ಜೈವಿಕ ರಾಶಿ ಪಿರಮಿಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೇರ (ಜಲಚರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ: ಫೈಟೋಪ್ಲಾಂಕ್ಟನ್ < ಝೂಪ್ಲಾಂಕ್ಟನ್ ಜೈವಿಕ ರಾಶಿ) |
| 6 | ಮಾಲಿನ್ಯ ಸೂಚಕಗಳು | BOD (ಜೈವರಾಸಾಯನಿಕ ಆಮ್ಲಜನಕ ಬೇಡಿಕೆ): ಶುದ್ಧ ನೀರು < 5 ppm, ಮಾಲಿನ್ಯಗೊಂಡ ನೀರು > 17 ppm; E.coli ಎಣಿಕೆ: ಸುರಕ್ಷಿತ < 10/100ml |
| 7 | ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಹಾಟ್ಸ್ಪಾಟ್ಗಳು | ಭಾರತದಲ್ಲಿ 4 ಇವೆ: ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು, ಹಿಮಾಲಯ, ಇಂಡೋ-ಬರ್ಮಾ, ಸುಂಡಾಲ್ಯಾಂಡ್ (ಪ್ರಭೇದಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿ > ಜಾಗತಿಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ 0.5%) |
10 ಅಭ್ಯಾಸ ಬಹುಯಾಕಲ್ಪಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
Q1. ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲವಲ್ಲ? A) CO₂ B) CH₄ C) N₂ D) N₂O
ಉತ್ತರ: C) N₂
ಪರಿಹಾರ:
- ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲಗಳು ಉಷ್ಣವನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ: CO₂ (ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್), CH₄ (ಮೀಥೇನ್), N₂O (ನೈಟ್ರಸ್ ಆಕ್ಸೈಡ್)
- N₂ (ಸಾರಜನಕ ಅನಿಲ) ವಾತಾವರಣದ 78% ರಷ್ಟಿದೆ ಆದರೆ ಉಷ್ಣವನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ
- ನೀರಿನ ಆವಿ (H₂O) ಕೂಡ ಒಂದು ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲ ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿಲ್ಲ
ಶಾರ್ಟ್ಕಟ್: ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲಗಳಿಗಾಗಿ “CON-M” ನೆನಪಿಡಿ: CO₂, O₃, N₂O, CH₄
ಪರಿಕಲ್ಪನೆ: ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ - ಪರಿಸರ ಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ಹಸಿರುಮನೆ ಪರಿಣಾಮ
Q2. ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, 10,000 ಕೆಜಿ ಹುಲ್ಲು (ಉತ್ಪಾದಕರು) ಇದ್ದರೆ, ತೃತೀಯಕ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಶಕ್ತಿ ತಲುಪುತ್ತದೆ? A) 10 ಕೆಜಿ B) 100 ಕೆಜಿ C) 1,000 ಕೆಜಿ D) 10,000 ಕೆಜಿ
ಉತ್ತರ: A) 10 ಕೆಜಿ
ಪರಿಹಾರ:
- ಶಕ್ತಿ ವರ್ಗಾವಣೆ ದಕ್ಷತೆ: ಪ್ರತಿ ಪೋಷಣಾ ಹಂತದಲ್ಲಿ 10%
- ಹುಲ್ಲು (ಉತ್ಪಾದಕರು) → ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಗ್ರಾಹಕರು: 10,000 × 0.1 = 1,000 ಕೆಜಿ
- ಪ್ರಾಥಮಿಕ → ದ್ವಿತೀಯಕ ಗ್ರಾಹಕರು: 1,000 × 0.1 = 100 ಕೆಜಿ
- ದ್ವಿತೀಯಕ → ತೃತೀಯಕ ಗ್ರಾಹಕರು: 100 × 0.1 = 10 ಕೆಜಿ
ಶಾರ್ಟ್ಕಟ್: 10% ನಿಯಮಕ್ಕಾಗಿ: ಮೂಲವನ್ನು 10^(ವರ್ಗಾವಣೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ) ರಿಂದ ಭಾಗಿಸಿ. ಇಲ್ಲಿ: 10,000 ÷ 10³ = 10 ಕೆಜಿ
ಪರಿಕಲ್ಪನೆ: ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ - ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ಹರಿವು ಮತ್ತು 10% ನಿಯಮ
Q3. ಯಾವ ಜೀವಾವರಣವು ಅತ್ಯಧಿಕ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಿಂದ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿದೆ? A) ಟುಂಡ್ರಾ B) ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಳೆಕಾಡು C) ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಕಾಡು D) ಮರುಭೂಮಿ
ಉತ್ತರ: B) ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಳೆಕಾಡು
ಪರಿಹಾರ:
- ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಳೆಕಾಡುಗಳು: ಭೂಮಿಯ 6% ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಆವರಿಸಿದರೂ ಪ್ರಪಂಚದ >50% ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ
- ತಾಪಮಾನ: 25-30°C, ಮಳೆ: ವಾರ್ಷಿಕ 200-450 ಸೆಂ.ಮೀ.
- 3 ಲಂಬ ಪದರಗಳು: ಎಮರ್ಜೆಂಟ್, ಕ್ಯಾನೊಪಿ, ಅಂಡರ್ಸ್ಟೋರಿ
- ಅಮೆಜಾನ್ ಮಳೆಕಾಡು: ~40,000 ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು, 3,000 ಮೀನು ಪ್ರಭೇದಗಳು
ಶಾರ್ಟ್ಕಟ್: “TRF = ಟನ್ಗಟ್ಟಲೆ ಮಳೆಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಸಂಪತ್ತು” - ಅತ್ಯಧಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ
ಪರಿಕಲ್ಪನೆ: ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ - ಜೀವಾವರಣಗಳು ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ವಿತರಣೆ
Q4. ಒಂದು ಸರೋವರದ BOD 20 ppm ಇದೆ. ಅದರ ಮಾಲಿನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿ ಏನು? A) ಶುದ್ಧ B) ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾಲಿನ್ಯಗೊಂಡ C) ಹೆಚ್ಚು ಮಾಲಿನ್ಯಗೊಂಡ D) ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಲಿನ್ಯಗೊಂಡ
ಉತ್ತರ: C) ಹೆಚ್ಚು ಮಾಲಿನ್ಯಗೊಂಡ
ಪರಿಹಾರ:
- BOD ವರ್ಗೀಕರಣ: <5 ppm (ಶುದ್ಧ), 5-17 ppm (ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾಲಿನ್ಯಗೊಂಡ), >17 ppm (ಹೆಚ್ಚು ಮಾಲಿನ್ಯಗೊಂಡ)
- 20 ppm ಗಂಭೀರ ಸಾವಯವ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ
- ಕಾರಣಗಳು: ಚರಂಡಿ ನೀರು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ತ್ಯಾಜ್ಯ, ಕೃಷಿ ಹರಿವು
- ಯೂಟ್ರೋಫಿಕೇಶನ್ ಮತ್ತು ಮೀನು ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ
ಶಾರ್ಟ್ಕಟ್: “BOD 17 = ಮಾಲಿನ್ಯದ ಸ್ವರ್ಗ” - >17 ppm ಹೆಚ್ಚು ಮಾಲಿನ್ಯಗೊಂಡದ್ದು
ಪರಿಕಲ್ಪನೆ: ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ - ನೀರಿನ ಮಾಲಿನ್ಯ ಸೂಚಕಗಳು
Q5. ಸಾರಜನಕ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ, ಯಾವ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ NH₃ ಅನ್ನು NO₂⁻ ಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ? A) ರೈಜೋಬಿಯಮ್ B) ನೈಟ್ರೋಸೋಮೋನಾಸ್ C) ನೈಟ್ರೋಬ್ಯಾಕ್ಟರ್ D) ಅಜೋಟೋಬ್ಯಾಕ್ಟರ್
ಉತ್ತರ: B) ನೈಟ್ರೋಸೋಮೋನಾಸ್
ಪರಿಹಾರ:
- ಸಾರಜನಕ ಚಕ್ರದ ಹಂತಗಳು: N₂ → NH₃ (ನೈಟ್ರೋಜಿನೇಸ್) → NO₂⁻ (ನೈಟ್ರೋಸೋಮೋನಾಸ್) → NO₃⁻ (ನೈಟ್ರೋಬ್ಯಾಕ್ಟರ್)
- ರೈಜೋಬಿಯಮ್: ಲೆಗ್ಯೂಮ್ ಬೇರು ಗಂಟುಗಳಲ್ಲಿ N₂ ಸ್ಥಿರೀಕರಣ
- ಅಜೋಟೋಬ್ಯಾಕ್ಟರ್: ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತ-ಜೀವಿ N₂ ಸ್ಥಿರಕಾರಕ
- ಡಿನೈಟ್ರಿಫಿಕೇಶನ್: ಸೂಡೋಮೋನಾಸ್ (NO₃⁻ → N₂)
ಶಾರ್ಟ್ಕಟ್: “ಮೊನೊ” “ಮೋನಾಸ್” ಗಾಗಿ - NH₃ ನಿಂದ NO₂⁻ (ಒಂದೇ ಹಂತ)
ಪರಿಕಲ್ಪನೆ: ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ - ಸಾರಜನಕ ಚಕ್ರ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಪಾತ್ರಗಳು
Q6. ಒಂದು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 2 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 100 ರಿಂದ 400 ಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಆಂತರಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರ (r) ಎಷ್ಟು? A) 0.346 B) 0.693 C) 1.386 D) 2.772
ಉತ್ತರ: B) 0.693
ಪರಿಹಾರ:
- ಘಾತೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ: Nₜ = N₀e^(rt)
- 400 = 100e^(2r) → 4 = e^(2r)
- ln(4) = 2r → r = ln(4)/2 = 1.386/2 = 0.693
ಶಾರ್ಟ್ಕಟ್: ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸಲು: r = ln(2)/t = 0.693/2 = 0.346 ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ, ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ 2 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕರಷ್ಟು
ಪರಿಕಲ್ಪನೆ: ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ - ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸಮೀಕರಣಗಳು
Q7. ಯಾವ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪಿರಮಿಡ್ ಎಂದಿಗೂ ತಲೆಕೆಳಗಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ? A) ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಪಿರಮಿಡ್ B) ಜೈವಿಕ ರಾಶಿಯ ಪಿರಮಿಡ್ C) ಶಕ್ತಿಯ ಪಿರಮಿಡ್ D) ಎಲ್ಲವೂ ತಲೆಕೆಳಗಾಗಬಹುದು
ಉತ್ತರ: C) ಶಕ್ತಿಯ ಪಿರಮಿಡ್
ಪರಿಹಾರ:
- ಶಕ್ತಿ ಪಿರಮಿಡ್: ಯಾವಾಗಲೂ ನೇರ (ಶಕ್ತಿ ಪ್ರತಿ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ)
- ಜೈವಿಕ ರಾಶಿ ಪಿರಮಿಡ್: ತಲೆಕೆಳಗಾಗಬಹುದು (ಉದಾ: ಜಲಚರ: ಫೈಟೋಪ್ಲಾಂಕ್ಟನ್ < ಝೂಪ್ಲಾಂಕ್ಟನ್)
- ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಪಿರಮಿಡ್: ತಲೆಕೆಳಗಾಗಬಹುದು (ಉದಾ: ಒಂದೇ ಮರ ಅನೇಕ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ)
- ಶಕ್ತಿ ನಷ್ಟ: ಉಸಿರಾಟ, ಉಷ್ಣದಿಂದ ಪ್ರತಿ ಪೋಷಣಾ ಹಂತದಲ್ಲಿ 90%
ಶಾರ್ಟ್ಕಟ್: “ಶಕ್ತಿ ಎಂದಿಗೂ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ” - ಯಾವಾಗಲೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಪಿರಮಿಡ್ ಯಾವಾಗಲೂ ನೇರ
ಪರಿಕಲ್ಪನೆ: ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ - ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪಿರಮಿಡ್ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಅಪವಾದಗಳು
Q8. ಕಾಡಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, GPP 10,000 kcal/m²/ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಟ ನಷ್ಟ 60% ಇದೆ. NPP ಎಷ್ಟು? A) 4,000 B) 6,000 C) 16,000 D) 4,000
ಉತ್ತರ: A) 4,000 kcal/m²/ವರ್ಷ
ಪರಿಹಾರ:
- GPP (ಒಟ್ಟು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉತ್ಪಾದಕತೆ) = 10,000 kcal
- ಉಸಿರಾಟ ನಷ್ಟ = GPP ಯ 60% = 0.6 × 10,000 = 6,000 kcal
- NPP (ನಿವ್ವಳ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉತ್ಪಾದಕತೆ) = GPP - ಉಸಿರಾಟ = 10,000 - 6,000 = 4,000 kcal
ಶಾರ್ಟ್ಕಟ್: NPP = GPP × (1 - ಉಸಿರಾಟ %). ಇಲ್ಲಿ: 10,000 × 0.4 = 4,000
ಪರಿಕಲ್ಪನೆ: ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ - ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು
Q9. ಒಂದು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕದ ಜೈವಿಕ ಅರ್ಧಾಯುಷ್ಯ 5 ವರ್ಷಗಳು. 15 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಜೀವಿಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು % ಉಳಿದಿರುತ್ತದೆ? A) 12.5% B) 25% C) 50% D) 75%
ಉತ್ತರ: A) 12.5%
ಪರಿಹಾರ:
- ಅರ್ಧಾಯುಷ್ಯ ಸೂತ್ರ: ಉಳಿದದ್ದು = ಆರಂಭಿಕ × (1/2)^(t/t½)
- 5-ವರ್ಷ ಅರ್ಧಾಯುಷ್ಯದೊಂದಿಗೆ 15 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ: 3 ಅರ್ಧಾಯುಷ್ಯಗಳು
- ಉಳಿದದ್ದು = 100% × (1/2)³ = 100% × 1/8 = 12.5%
ಶಾರ್ಟ್ಕಟ್: ಅರ್ಧಾಯುಷ್ಯಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಿ: 15/5 = 3 → 1/2³ = 1/8 = 12.5%
ಪರಿಕಲ್ಪನೆ: ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ - ಜೈವಿಕ ವರ್ಧನೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಧಾಯುಷ್ಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು
Q10. ಒಂದು ಪಾರ್ಕ್ ಸರ್ವೇಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಭೇದಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿ 50 ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ಜೀವಿಗಳು 500 ಇವೆ. ಷ್ಯಾನನ್ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸೂತ್ರ H = -Σ(pi × ln pi) ಬಳಸಿ, ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಗರಿಷ್ಠವಾಗಿರುವಾಗ, H ಮೌಲ್ಯ ಎಷ್ಟು? (ನೀಡಲಾಗಿದೆ: ln 0.02 = -3.91) A) 1.95 B) 2.30 C) 3.91 D) 4.60
ಉತ್ತರ: C) 3.91
ಪರಿಹಾರ:
- ಗರಿಷ್ಠ ವೈವಿಧ್ಯತೆ: ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಸಮಾನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿವೆ
- pi = 1/50 = 0.02 ಪ್ರತಿ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ
- H = -Σ(50 × 0.02 × ln 0.02) = -50 × 0.02 × (-3.91) = 3.91
ಶಾರ್ಟ್ಕಟ್: ಸಮಾನ ಸಂಖ್ಯೆಗಾಗಿ: H = ln(S) = ln(50) ≈ 3.91
ಪರಿಕಲ್ಪನೆ: ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ - ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಸೂಚ್ಯಂಕಗಳು ಮತ್ತು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು
5 ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
PYQ 1. ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ದ್ವಿತೀಯಕ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ? A) SO₂ B) CO C) O₃ D) NO₂ [RRB NTPC 2021 CBT-1]
ಉತ್ತರ: C) O₃
ಪರಿಹಾರ:
- ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳು: ನೇರವಾಗಿ ಹೊರಸೂಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ (SO₂, CO, NO₂)
- ದ್ವಿತೀಯಕ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳು: ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ (ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ NOx + VOCs ನಿಂದ O₃)
- ಓಝೋನ್ (O₃) ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ: NO₂ + hv → NO + O; O + O₂ → O₃
ಪರೀಕ್ಷಾ ಸಲಹೆ: “PO” ನೆನಪಿಡಿ - ಪ್ರಾಥಮಿಕ = ಮೂಲ, ದ್ವಿತೀಯಕ = ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ
PYQ 2. 10% ಶಕ್ತಿ ವರ್ಗಾವಣೆ ನಿಯಮವನ್ನು ನೀಡಿದವರು: A) ಲಿಂಡೆಮನ್ B) ಎಲ್ಟನ್ C) ಟ್ಯಾನ್ಸ್ಲಿ D) ಒಡಮ್ [RRB Group D 2022]
ಉತ್ತರ: A) ಲಿಂಡೆಮನ್
ಪರಿಹಾರ:
- ಲಿಂಡೆಮನ್ (1942): ಶಕ್ತಿ ವರ್ಗಾವಣೆಯ 10% ನಿಯಮ
- ಎಲ್ಟನ್: ಪಿರಮಿಡ್ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ
- ಟ್ಯಾನ್ಸ್ಲಿ: “ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ” ಪದ ಸೃಷ್ಟಿ
- ಒಡಮ್: ಆಧುನಿಕ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪಿತಾಮಹ
ಪರೀಕ್ಷಾ ಸಲಹೆ: “ಲಿಂಡೆಮನ್ಸ್ ಟೆನ್ ಪರ್ಸೆಂಟ್” - ಶಕ್ತಿ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ನೇರ ಸಂಬಂಧ
PYQ 3. ಯಾವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಏಕಕೊಂಬಿನ ಖಡ್ಗಮೃಗಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ? A) ಜಿಮ್ ಕಾರ್ಬೆಟ್ B) ಕಾಜಿರಂಗಾ C) ಬಂಡೀಪುರ D) ರಾಣ್ಥಂಬೋರ್ [RRB ALP 2018]
ಉತ್ತರ: B) ಕಾಜಿರಂಗಾ
ಪರಿಹಾರ:
- ಕಾಜಿರಂಗಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ: ಅಸ್ಸಾಂ, 2,400+ ಏಕಕೊಂಬಿನ ಖಡ್ಗಮೃಗಗಳು (ವಿಶ್ವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 80%)
- ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ (1985)
- ವಿಸ್ತೀರ್ಣ: 430 km², ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ
ಪರೀಕ್ಷಾ ಸಲಹೆ: “ಕಾಜಿರಂಗಾ = ಕೆ” “ಕೆ"ರಾ (ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಖಡ್ಗಮೃಗ) ಸಂಬಂಧಕ್ಕಾಗಿ
PYQ 4. BOD ಯು ಯಾವುದರ ಅಳತೆ? A) ಸಾವಯವ ಮಾಲಿನ್ಯ B) ಭಾರಿ ಲೋಹಗಳು C) ಆಮ್ಲೀಯತೆ D) ತಾಪಮಾನ [RRB JE 2019]
ಉತ್ತರ: A) ಸಾವಯವ ಮಾಲಿನ್ಯ
ಪರಿಹಾರ:
- BOD: ಜೈವರಾಸಾಯನಿಕ ಆಮ್ಲಜನಕ ಬೇಡಿಕೆ
- ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು ಸಾವಯವ ವಸ್ತುವನ್ನು ವಿಘಟಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತದೆ
- ಹೆಚ್ಚಿನ BOD = ಹೆಚ್ಚು ಸಾವಯವ ಮಾಲಿನ್ಯ
ಪರೀಕ್ಷಾ ಸಲಹೆ: “BOD = ಬಯೋಕೆಮಿಕಲ್” → ಜೈವಿಕ → ಸಾವಯವ ವಸ್ತು
PYQ 5. ಯಾವುದು ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲವಲ್ಲ? A) ನೀರಿನ ಆವಿ B) CO₂ C) O₂ D) CH₄ [RPF SI 2019]
ಉತ್ತರ: C) O₂
ಪರಿಹಾರ:
- ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲಗಳು: H₂O, CO₂, CH₄, N₂O, O₃
- O₂ (ಆಮ್ಲಜನಕ) ಅತಿಗೆಂಪು ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹೀರುವುದಿಲ್ಲ
- ವಾತಾವರಣದ 21% ರಷ್ಟಿದೆ ಆದರೆ ಹಸಿರುಮನೆ ಪರಿಣಾಮವಿಲ್ಲ
ಪರೀಕ್ಷಾ ಸಲಹೆ: “CON-M” ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಡಿ, O₂ ಜೀವನದ ಅನಿಲ, ಉಷ್ಣ ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವುದಲ್ಲ
ವೇಗದ ತಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಶಾರ್ಟ್ಕಟ್ಗಳು
ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ, ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶಾರ್ಟ್ಕಟ್ಗಳನ್ನು ನೀಡಿ:
| ಸನ್ನಿವೇಶ | ಶಾರ್ಟ್ಕಟ್ | ಉದಾಹರಣೆ |
|---|---|---|
| ಶಕ್ತಿ ವರ್ಗಾವಣೆ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ | 10^(ಹಂತಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ) ರಿಂದ ಭಾಗಿಸಿ | ಹುಲ್ಲು → ಜಿಂಕೆ → ಸಿಂಹ: 1000 kcal → 10 kcal (1000/10²) |
| ಅರ್ಧಾಯುಷ್ಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು | 2 ರ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಿ | 3 ಅರ್ಧಾಯುಷ್ಯಗಳು = 1/8 ಉಳಿದದ್ದು (12.5%) |
| BOD ಮೌಲ್ಯಗಳು | “5-17-17” ನಿಯಮ | <5 ಶುದ್ಧ, 5-17 ಸ್ವಲ್ಪ, >17 ಗಂಭೀರ ಮಾಲಿನ್ಯ |
| ಸಾರಜನಕ ಚಕ್ರ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ | “A-Ni-Ni-De” ಅನುಕ್ರಮ | ಅಜೋಟೋಬ್ಯಾಕ್ಟರ್ → ನೈಟ್ರೋಸೋಮೋನಾಸ್ → ನೈಟ್ರೋಬ್ಯಾಕ್ಟರ್ → ಡಿನೈಟ್ರಿಫೈಯರ್ |
| ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪಿರಮಿಡ್ಗಳು | “ಶಕ್ತಿ ಎಂದಿಗೂ ತಲೆಕೆಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ” | ಕೇವಲ ಶಕ್ತಿ ಪಿರಮಿಡ್ ಯಾವಾಗಲೂ ನೇರ |
ಸಾಮಾನ್ಯ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು
| ತಪ್ಪು | ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅದನ್ನು ಏಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ | ಸರಿಯಾದ ವಿಧಾನ |
|---|---|---|
| GPP ಮತ್ತು NPP ಗಳನ್ನು ಗೊಂದಲಗೊಳಿಸುವುದು | ಅವು ಸಮಾನ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವುದು | ನೆನಪಿಡಿ: NPP = GPP - ಉಸಿರಾಟ (ಯಾವಾಗಲೂ GPP > NPP) |
| ಜೈವಿಕ ರಾಶಿ ಪಿರಮಿಡ್ ಅಪವಾದಗಳನ್ನು ತಲೆಕೆಳಗು ಮಾಡುವುದು | ಎಲ್ಲಾ ನೇರ ಎಂದು ಊಹಿಸುವುದು | ಜಲಚರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ತಲೆಕೆಳಗಾಗುತ್ತವೆ: ಫೈಟೋಪ್ಲಾಂಕ್ಟನ್ < ಝೂಪ್ಲಾಂಕ್ಟನ್ ಜೈವಿಕ ರಾಶಿ |
| ಸಾರಜನಕ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಬೆರೆಸುವುದು | ಹೋಲುವ ಹೆಸರುಗಳು | ಬಳಸಿ: “ನೈ-ಟ್ರೋ-ಸೋ” = NH₃ ನಿಂದ NO₂⁻, “ನೈ-ಟ್ರೋ” = NO₂⁻ ನಿಂದ NO₃⁻ |
| ತಪ್ಪು ಪೋಷಣಾ ಹಂತ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ | ತಪ್ಪು ತುದಿಯಿಂದ ಎಣಿಸುವುದು | ಉತ್ಪಾದಕ = ಹಂತ 1, ಹಂತ 0 ಅಲ್ಲ |
| 10% ಅಂದಾಜು ಎಂದು ಮರೆಯುವುದು | ನಿಖರವಾಗಿ 10% ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು | ವ್ಯಾಪ್ತಿ: 5-20% ದಕ್ಷತೆ, ಆದರೆ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳಿಗೆ 10% ಬಳಸಿ |
ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್ ಕಾರ್ಡ್ಗಳು
| ಮುಂಭಾಗ (ಪ್ರಶ್ನೆ/ಪದ) | ಹಿಂಭಾಗ (ಉತ್ತರ) |
|---|---|
| ಶಕ್ತಿಯ 10% ನಿಯಮ | ಲಿಂಡೆಮನ್ ನಿಯಮ: ಪೋಷಣಾ ಹಂತಗಳ ನಡುವೆ ಕೇವಲ 10% ಶಕ್ತಿ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ |
| BOD ಸುರಕ್ಷಿತ ಮಿತಿ | ಶುದ್ಧ ನೀರಿಗೆ <5 ppm, >17 ppm ಗಂಭೀರ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ |
| ಭಾರತದ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಹಾಟ್ಸ್ಪಾಟ್ಗಳು | 4: ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು, ಹಿಮಾಲಯ, ಇಂಡೋ-ಬರ್ಮಾ, ಸುಂಡಾಲ್ಯಾಂಡ್ |
| GPP vs NPP ಸೂತ್ರ | NPP = GPP - ಉಸಿರಾಟ ನಷ್ಟ |
| ಜೈವಿಕ ವರ್ಧನೆ | DDT ಸಾಂದ್ರತೆ ಪ್ರತಿ ಪೋಷಣಾ ಹಂತದಲ್ಲಿ 10× ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ |
| ಇಂಗಾಲ ಸ್ಥಿರೀಕರಣ ಸಮೀಕರಣ | 6CO₂ + 6H₂O → C₆H₁₂O₆ + 6O₂ (ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ) |
| ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಘಟಕಗಳು | ಜೈವಿಕ (ಜೀವಂತ) + ನಿರ್ಜೀವ (ಜಡ) ಅಂಶಗಳು |
| ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಪ್ರಕಾರಗಳು | ಘಾತೀಯ (J-ಆಕಾರದ) vs ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ (S-ಆಕಾರದ) |
| ಮಾಲಿನ್ಯ ಸೂಚಕಗಳು | ಸಾವಯವಕ್ಕೆ BOD, ಮಲದಕ್ಕೆ E.coli, ಗಾಳಿಗೆ ಲೈಕನ್ಗಳು |
| ಕೀಸ್ಟೋನ್ ಪ್ರಭೇದ | ಅದರ ತೆಗೆದುಹಾಕುವಿಕೆ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕುಸಿಯಿಸುವ ಪ್ರಭೇದ (ಉದಾ: ಹುಲಿ) |
ವಿಷಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನವು ಇತರ ಆರ್.ಆರ್.ಬಿ ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಷಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ:
- ನೇರ ಸಂಪರ್ಕ: ಪರಿಸರ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ (ಮಾಲಿನ್ಯ