ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ತು - ತ್ವರಿತ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ
ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ - ತ್ವರಿತ ಪುನರಾವಲೋಕನ
ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು (ಒಂದೇ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ)
- ಅನುಚ್ಛೇದ 79: ಸಂಸತ್ = ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ + ಲೋಕಸಭಾ + ರಾಜ್ಯಸಭಾ
- ಲೋಕಸಭಾ: ಗರಿಷ್ಠ 552 ಸದಸ್ಯರು (530 ರಾಜ್ಯಗಳು + 20 ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ + 2 ಆಂಗ್ಲೋ-ಇಂಡಿಯನ್*); ಅವಧಿ 5 ವರ್ಷ
- ರಾಜ್ಯಸಭಾ: ಗರಿಷ್ಠ 250 ಸದಸ್ಯರು (238 ಆಯ್ಕೆ + 12 ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ); ಎಂದಿಗೂ ವಿಸರ್ಜನೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಪ್ರತಿ 2 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ 1/3 ಸದಸ್ಯರು ನಿವೃತ್ತಿ
- ಹಣಕಾಸು ವಿಧೇಯಕ: ಲೋಕಸಭಾ ಮಾತ್ರ ಪರಿಚಯಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದು (ಅನು. 110)
- ಶೂನ್ಯ ಅವಧಿ: ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ಅವಧಿಯ ನಂತರ ತಕ್ಷಣ ಆರಂಭ; ಮುಂಚಿತ ನೋಟಿಸ್ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ
- ವಿರಾಮ ನಿರ್ಣಯ: ತಕ್ಷಣದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮಹತ್ವದ ವಿಷಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಖಂಡನೆ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ
- ಲೋಕಸಭಾ ಸ್ಪೀಕರ್: ಸರಳ ಬಹುಮತದಿಂದ ಆಯ್ಕೆ; ಲೋಕಸಭಾ ಮಾತ್ರ ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದಾದ ಏಕೈಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷಾಧಿಕಾರಿ
- ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ: ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಆಯ್ಕೆ; ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಮಾತ್ರ ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದು
- ಸಂಸದೀಯ ಅಧಿವೇಶನಗಳು: ಬಜೆಟ್ (ದೀರ್ಘತಮ), ಮಳೆಗಾಲದ, ಚಳಿಗಾಲದ; ಅಂತರ ≤ 6 ತಿಂಗಳು (ಅನು. 85)
- ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ಭಾಷಣ: ಪ್ರತಿ ವರ್ಷದ ಮೊದಲ ಅಧಿವೇಶನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಭೆ
- ಸಂಯುಕ್ತ ಸಭೆ: ಲೋಕಸಭಾ ಸ್ಪೀಕರ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ; ಒಟ್ಟು ಸದಸ್ಯರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಹುಮತ ಅಗತ್ಯ
- ಕೋರಂ: ಪ್ರತಿ ಸದನದ ಒಟ್ಟು ಸದಸ್ಯರ 1/10 ಭಾಗ ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸಲು
- ನಕ್ಷತ್ರ ಪ್ರಶ್ನೆ: ಮೌಖಿಕ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರಕ; ನಕ್ಷತ್ರರಹಿತ: ಬರಹದ ಉತ್ತರ ಮಾತ್ರ
- ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವ ನೋಟಿಸ್: ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಲೋಕಸಭೆಯ ವಿರಾಮ ನಿರ್ಣಯದಂತೆಯೇ ಆದರೆ ಖಂಡನೆ ಇಲ್ಲ)
- ಅವಿಶ್ವಾಸ ನಿರ್ಣಯ: ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ; ಅಂಗೀಕಾರವಾದರೆ ಸರ್ಕಾರ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಬೇಕು
- ಸಂಸದೀಯ ಸಮಿತಿಗಳು: 3 ರೀತಿ—ಹಣಕಾಸು (ಅಂದಾಜು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ, PAC), ಇಲಾಖಾ ಸಂಬಂಧಿತ ಸ್ಥಾಯಿ, ತಾತ್ಕಾಲಿಕ
- ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗ ≠ ಸಂಸದೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ: ಅನುಚ್ಛೇದ 280 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ
- ಪಕ್ಷಾಂತರ ನಿರೋಧ: 10ನೇ ಪರಿಚ್ಛೇದ (52ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ); ಸ್ಪೀಕರ್/ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಅಂತಿಮ ಅಧಿಕಾರ
- ಸಂಸತ್ ವಿಶೇಷಾಧಿಕಾರ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ನೀಡಬಹುದು: ಅನುಚ್ಛೇದ 105 ಮತ್ತು ಅನುಚ್ಛೇದ 194 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ
ಮಹತ್ವದ ಸೂತ್ರಗಳು/ನಿಯಮಗಳು
| ಸೂತ್ರ/ನಿಯಮ |
ಅನ್ವಯ |
| ಸರಳ ಬಹುಮತ = ಉಪಸ್ಥಿತರಾಗಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ >50 % |
ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧೇಯಕಗಳು, ಧನ್ಯವಾದ ನಿರ್ಣಯ, ಮುಂದೂಡುವ ಚಳುವಳಿ, ಸ್ಪೀಕರ್/ಉಪಸ್ಪೀಕರ್ ತೆರವು |
| ವಿಶೇಷ ಬಹುಮತ (ಕಲಂ 368) = ಉಪಸ್ಥಿತರಾಗಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವವರಲ್ಲಿ 2/3 + ಒಟ್ಟು ಸದಸ್ಯಬಲದ ಬಹುಮತ |
ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ವಿಧೇಯಕಗಳು |
| ಹಣ ವಿಧೇಯಕ vs. ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧೇಯಕ |
ಕೇವಲ ಲೋಕಸಭೆ ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ; ರಾಜ್ಯಸಭೆ ≤ 14 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಬೇಕು; ಲೋಕಸಭೆ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ತಿರಸ್ಕರಿಸಬಹುದು |
| ಸಂಯುಕ್ತ ಅಧಿವೇಶನ ಬಹುಮತ (ಕಲಂ 108) |
ಉಭಯ ಸದನಗಳ ಒಟ್ಟು ಸದಸ್ಯಬಲದ ನೈಜ ಬಹುಮತ ಉಪಸ್ಥಿತರಾಗಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವವರಲ್ಲಿ |
| ಪಕ್ಷಾಂತರ ನಿಷೇಧಕ್ಕೆ ಕಟ್-ಆಫ್ = ಶಾಸಕ ಪಕ್ಷದ ಬಲದ 2/3 |
ವಿಲೀನಕ್ಕೆ ≥ 2/3 ಸದಸ್ಯರು ಒಪ್ಪಿದರೆ ಅನುಮತಿ |
| ಶೂನ್ಯ ಗಂಟೆ ಸಮಯ |
ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ಗಂಟೆಯ ನಂತರ ತಕ್ಷಣ (≈ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 12) |
| ಕನಿಷ್ಠ ವಯಸ್ಸು ರಾಜ್ಯಸಭೆ/ಲೋಕಸಭೆ |
ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ 30 ವರ್ಷ, ಲೋಕಸಭೆಗೆ 25 ವರ್ಷ |
| ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ಗರಿಷ್ಠ ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಸದಸ್ಯರು |
12—ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು |
| ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ಪೂರ್ವ ಶಿಫಾರಸು |
ಹಣ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ವಿಧೇಯಕಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯ |
| ಕೋರಂ ವೈಫಲ್ಯದ ಪರಿಣಾಮ |
ಸದನವನ್ನು ಮುಂದೂಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾದರೆ, ವಿಶೇಷಾಧಿಕಾರ ಉಲ್ಲಂಘನೆ |
ಸ್ಮರಣಾ ಟ್ರಿಕ್ಗಳು
- “ಲೋಕ್-25, ರಾಜ್-30” → ಲೋಕಸಭೆ 25 ವರ್ಷ, ರಾಜ್ಯಸಭೆ 30 ವರ್ಷ ವಯೋಮಿತಿ
- “ಹಣ ಲೋಕವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತದೆ” → ಹಣ ವಿಧೇಯಕವು ಕೇವಲ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ
- “ಶೂನ್ಯಕ್ಕೆ ನಾಯಕನ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ” → ಶೂನ್ಯ ಗಂಟೆಗೆ ಪೂರ್ವ ಸೂಚನೆ ಬೇಕಿಲ್ಲ
- “250 ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಎಂದಿಗೂ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ” → ರಾಜ್ಯಸಭೆ 250 ಗರಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತ ಸಂಸ್ಥೆ
- “ಒಂದು ಮೂರನೇ ಎರಡು ರಾಜ್ಯಸಭೆ ನಿವೃತ್ತ” → ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ತ್ರೈಮಾಸಿಕಗಳನ್ನು (ಜನವರಿ–ಏಪ್ರಿಲ್–ಜುಲೈ–ಅಕ್ಟೋಬರ್) ಯೋಚಿಸಿ; ಪ್ರತಿ 2 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ 1/3 ನಿವೃತ್ತ
ಸಾಮಾನ್ಯ ತಪ್ಪುಗಳು
| ತಪ್ಪು |
ಸರಿಯಾದ ವಿಧಾನ |
| ಸಂಯುಕ್ತ ಅಧಿವೇಶನದ ಬಹುಮತವನ್ನು ಸರಳ ಬಹುಮತದೊಂದಿಗೆ ಗೊಂದಲ ಮಾಡುವುದು |
ಉಪಸ್ಥಿತರಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಹುಮತ ಅಗತ್ಯ |
| ಸ್ಪೀಕರ್ ಅವರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯು ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದು ಎಂದು ಭಾವಿಸುವುದು |
ಕೇವಲ ಲೋಕಸಭೆಯು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಬಹುಮತದ ಮೂಲಕ ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದು |
| ಹಣಕಾಸು ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಹಣ ಮಸೂದೆಯಂತೆಯೇ ಪರಿಗಣಿಸುವುದು |
ಹಣಕಾಸು ಮಸೂದೆ (ಕಲಂ 117(1)) ≠ ಹಣ ಮಸೂದೆ (ಕಲಂ 110) |
| ರಾಜ್ಯಸಭೆಯು ಹಣ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ನಂಬುವುದು |
ರಾಜ್ಯಸಭೆಯು ಕೇವಲ ಸಲಹೆ ನೀಡಬಹುದು; ಲೋಕಸಭೆ ಅಂಗೀಕಾರ ಅಥವಾ ತಿರಸ್ಕಾರ ಮಾಡಬಹುದು |
| (104ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ನಂತರ) ಲೋಕಸಭೆಯ ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಎಣಿಸುವುದು |
ಆಂಗ್ಲೋ-ಇಂಡಿಯನ್ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನವು 2020ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು; ಪ್ರಸ್ತುತ ಲೋಕಸಭೆ = ಗರಿಷ್ಠ 543 ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಸದಸ್ಯರು |
ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣದ ಸಲಹೆಗಳು
- ಕಲಂ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ನೋಡಿ—79 (ಸಂಸತ್), 85 (ಅಧಿವೇಶನಗಳು), 108 (ಸಂಯುಕ್ತ ಅಧಿವೇಶನ), 110 (ಹಣ ಮಸೂದೆ), 368 (ತಿದ್ದುಪಡಿ)
- ಸ್ಪೀಕರ್ ತೆಗೆದುಹಾಕುವಿಕೆಗೆ “ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಬಹುಮತ” (>50 % ಒಟ್ಟು ಸದಸ್ಯಬಲ) ಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಡಿ
- ನಕ್ಷತ್ರ ಯುಕ್ತ, ನಕ್ಷತ್ರ ರಹಿತ ಮತ್ತು ಕ್ಷಣಿಕ ಸೂಚನೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ—ಒಂದು ಸಾಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು 1 ಅಂಕ ಗಳಿಸಬಹುದು
- ಶೂನ್ಯ ಗಂಟೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಶ್ನಾ ಗಂಟೆ ಕ್ರಮ: ಮೊದಲು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು, ನಂತರ ಶೂನ್ಯ—ಅದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬೇಡಿ
- ವಿಶೇಷಾಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ವಿರೋಧಿ ದ್ರೋಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ—“ಸ್ವಯಂ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೆ” ಎಂಬ ಪದಬಳಕೆಯನ್ನು ನುಣ್ಣಾಗಿ ಓದಿ
ತ್ವರಿತ ಅಭ್ಯಾಸ (5 ಎಂಸಿಕ್ಯೂಗಳು)
1. ಯಾವುದನ್ನು ಕೇವಲ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮಂಡಿಸಬಹುದು?
a) ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆ
b) ಹಣ ಮಸೂದೆ
c) ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಸೂದೆ
d) ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ನಿರ್ಣಯ
ಉತ್ತರ: b) ಹಣ ಮಸೂದೆ
2. ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ಗರಿಷ್ಠ ಸದಸ್ಯಬಲವು ನಾಮಕರಣಗೊಂಡ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ
ಎ) 238
ಬಿ) 245
ಸಿ) 250
ಡಿ) 275
ಉತ್ತರ: ಸಿ) 250
3. ಲೋಕಸಭೆಯ ಸ್ಪೀಕರ್ ಅವರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದು
ಎ) ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯು ಮಂತ್ರಿಮಂಡಳ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ
ಬಿ) ಲೋಕಸಭೆಯು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಬಹುಮತದಿಂದ
ಸಿ) ರಾಜ್ಯಸಭೆಯು ವಿಶೇಷ ಬಹುಮತದಿಂದ
ಡಿ) ಸಂಸತ್ ಇಂಪೀಚ್ಮೆಂಟ್ ಮೂಲಕ
ಉತ್ತರ: ಬಿ) ಲೋಕಸಭೆಯು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಬಹುಮತದಿಂದ
4. ಎರಡು ಸದನಗಳ ನಡುವೆ ತಡೆ ಉಂಟಾದರೆ, ಸಂಯುಕ್ತ ಸಭೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ವಹಿಸುವವರು
ಎ) ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ
ಬಿ) ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ
ಸಿ) ಲೋಕಸಭೆಯ ಸ್ಪೀಕರ್
ಡಿ) ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು
ಉತ್ತರ: ಸಿ) ಲೋಕಸಭೆಯ ಸ್ಪೀಕರ್
5. ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ಪರಿಚ್ಛೇದವು ಪಕ್ಷಾಂತರ ನಿಷೇಧ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ?
ಎ) 7ನೇ
ಬಿ) 9ನೇ
ಸಿ) 10ನೇ
ಡಿ) 11ನೇ
ಉತ್ತರ: ಸಿ) 10ನೇ
BETA
