B.8] ಭಾರತದ ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿಗಳು

1. ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿಗಳ (SDGs) ಒವರ್‌ವ್ಯೂ

1.1 ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭ

• ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿಗಳು (SDGs): 17 ಜಾಗತಿಕ ಗುರಿಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು2015 ರಲ್ಲಿ2030 ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಜೆಂಡಾ ಭಾಗವಾಗಿ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು.
• ಉದ್ದೇಶ: 2030ರೊಳಗೆ ಬಡತನವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು, ಗ್ರಹವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲು.
• ಭಾರತದ ಪಾತ್ರ: ಭಾರತವು SDG ಗಳನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿದ193 UN ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.

1.2 SDG ಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಬದ್ಧತೆ

• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ SDG ತಂತ್ರ: ಭಾರತವು2016 ರಲ್ಲಿNITI ಆಯೋಗ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನರಾಷ್ಟ್ರೀಯ SDG ತಂತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.
• SDG ಭಾರತ ಸೂಚ್ಯಂಕ: SDG ಗಳ ಕಡೆಗಿನ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು2017 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.
• SDG ಭಾರತ ಡ್ಯಾಶ್‌ಬೋರ್ಡ್:2018 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ನೈಜ-ಸಮಯದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಸಾಧನ.

1.3 ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ SDG ಗುರಿಗಳು

1.4 ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳು

• ಬಡತನ ನಿರ್ಮೂಲನೆ: ಭಾರತವುತೀವ್ರ ಬಡತನವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಪ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ,ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಮೂನಾ ಸಮೀಕ್ಷೆ (NSS) 2011-12ರಲ್ಲಿ22% ಇದ್ದದ್ದನ್ನು 2019-20ರಲ್ಲಿ**14.4%**ಕ್ಕೆ ಇಳಿಕೆಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.
• ಆರೋಗ್ಯ:ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ ಯೋಜನೆಯು10 ಕೋಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮಾ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.
• ಶಿಕ್ಷಣ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ (NEP) 2020 ಶಿಕ್ಷಣದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು SDG 4ಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ.
• ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಶಕ್ತಿ: ಭಾರತವುಸೌರ ಶಕ್ತಿಯ ಜಗತ್ತಿನ ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕ ಆಗಿದೆ ಮತ್ತು2030ರ ವೇಳೆಗೆ 450 GW ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಶಕ್ತಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಬದ್ಧತೆ ಹೊಂದಿದೆ.
• ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ:ಬೇಟಿ ಬಚಾವೋ ಬೇಟಿ ಪಡಾವೋ ಅಭಿಯಾನವುಹುಡುಗಿಯರ ಸಾಕ್ಷರತೆ ದರವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ.
• ಹವಾಮಾನ ಕ್ರಿಯೆ: ಭಾರತವುನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಶಕ್ತಿ ಗುರಿಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧತೆ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಡು ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ (NAP) ನಂತಹಕಾಡು ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಪುನಃ ಕಾಡು ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ.

1.5 ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತರಗಳು

• ಅಸಮಾನತೆ: ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆಗಳು ಮುಂದುವರೆದಿವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿಉತ್ತರ-ಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಆದಿವಾಸಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ.
• ಆರೋಗ್ಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ: ಪ್ರಗತಿಯಾದರೂ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರವೇಶ ಸವಾಲಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ.
• ಶಿಕ್ಷಣದ ಗುಣಮಟ್ಟ: ದಾಖಲಾತಿ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೂ,ಕಲಿಕೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಮತ್ತುಶಿಕ್ಷಕರ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.
• ನೀರು ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛತೆ: ಪ್ರಗತಿಯಾದರೂ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಸ್ವಚ್ಛತೆ ಆವರಣ ಇನ್ನೂ SDG ಗುರಿಯಿಂದ ಕೆಳಗಿದೆ.
• ಹವಾಮಾನ ಸಂವೇದನಶೀಲತೆ: ಭಾರತಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಂವೇದನಶೀಲ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಆಗಾಗ್ಗೆಪ್ರವಾಹ, ಬರಗಾಲ ಮತ್ತು ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸುತ್ತವೆ.

1.6 ಪ್ರಮುಖ ಪದಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು

• SDGs (ಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿಗಳು): 2015ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ 17 ಜಾಗತಿಕ ಗುರಿಗಳ ಸಮೂಹ.
• ನೀತಿ ಆಯೋಗ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ SDG ತಂತ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಜವಾಬ್ದಾರವಿರುವ ಭಾರತದ ಚಿಂತನಾ ಸಂಸ್ಥೆ.
• SDG ಭಾರತ ಸೂಚ್ಯಂಕ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ SDGಗಳ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಸಮಗ್ರ ಸೂಚ್ಯಂಕ.
• SDG ಭಾರತ ಡ್ಯಾಶ್‌ಬೋರ್ಡ್: SDG ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಲು ನೈಜ-ಸಮಯದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಸಾಧನ.
• ಆಯುಷ್ಮಾನ ಭಾರತ: 2018ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮಾ ಯೋಜನೆ.
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ (NEP) 2020: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ ನೀತಿ.
• ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಡು ಸಸ್ಯಮಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ (NAP): ಕಾಡು ಆವರಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಾಡು ನಾಶವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ.

1.7 ಪ್ರಮುಖ ದಿನಾಂಕಗಳು

• 2015: 2030 ಸಮಗ್ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿ ಮತ್ತು SDGಗಳ ಅಂಗೀಕಾರ.
• 2016: ನಿತಿ ಆಯೋಗದಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ SDG ತಂತ್ರದ ಬಿಡುಗಡೆ.
• 2017: SDG ಭಾರತ ಸೂಚ್ಯಂಕದ ಬಿಡುಗಡೆ.
• 2018: SDG ಭಾರತ ಡ್ಯಾಶ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ನ ಬಿಡುಗಡೆ.
• 2020: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ (NEP) 2020 ರ ಬಿಡುಗಡೆ.
• 2023: ಭಾರತದ ನವೀಕರಿಸಿದ SDG ಪ್ರಗತಿ ವರದಿ.

1.8 ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಉಪಯುಕ್ತ ಸಂಗತಿಗಳು

• ಭಾರತದ SDG ಪ್ರಗತಿ: ಭಾರತವು SDG ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿಮೊದಲ 10 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
• SDG ಭಾರತ ಸೂಚ್ಯಂಕ: ಭಾರತವು SDG ಭಾರತ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ (2021)193 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 148ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.
• SDG ಭಾರತ ಡ್ಯಾಶ್‌ಬೋರ್ಡ್: 17 SDGಗಳು ಮತ್ತು 169 ಗುರಿಗಳತಕ್ಷಣದ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
• ಆಯುಷ್ಮಾನ ಭಾರತ:500 ರೋಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ಪ್ರತಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ**₹5 ಲಕ್ಷ** ವಿಮೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
• NEP 2020:100% ಸಾಕ್ಷರತೆವನ್ನು 2030ರೊಳಗೆ ಸಾಧಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ.
• ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ: ಭಾರತವುಜಗತ್ತಿನ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸೌರ ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದಕ ಮತ್ತುಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗಾಳಿ ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದಕ ದೇಶವಾಗಿದೆ.
• ಜಲವಾಯು ಕ್ರಿಯೆ: ಭಾರತವುನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಇಂಧನ ಗುರಿಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧವಾಗಿದೆ ಮತ್ತುಕಾಡು ನೆಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪುನಃ ಕಾಡು ನೆಡುವಿಕೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ.

1.9 frequently asked questions (ಅಕ್ಸರ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು)

• ಪ್ರಶ್ನೆ: SDGಗಳ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವೇನು?
  ಉತ್ತರ: 2030ರೊಳಗೆ ಬಡತನವನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡಲು, ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲು.

• ಪ್ರಶ್ನೆ: SDGಗಳು ಯಾವಾಗ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾದವು?
  ಉತ್ತರ: SDGಗಳನ್ನು 2015ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.

• ಪ್ರ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ SDG ತಂತ್ರವೇನು?
  ಉ: ಇದು ನೀತಿ ಆಯೋಗವು****2016 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಸಮಗ್ರ ತಂತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತದ SDG ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತದೆ.

• ಪ್ರ: SDG ಭಾರತ ಸೂಚ್ಯಂಕವೇನು?
  ಉ: ಇದು 2017 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಸಂಯುಕ್ತ ಸೂಚ್ಯಂಕವಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತದಲ್ಲಿ SDG ಗಳ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

• ಪ್ರ: SDG ಭಾರತ ಡ್ಯಾಶ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ವೇನು?
  ಉ: ಇದು 2018 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ನೈಜ-ಸಮಯದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಸಾಧನವಾಗಿದ್ದು, SDG ಗಳ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

• ಪ್ರ: ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತವೇನು?
  ಉ: ಇದು 2018 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮಾ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು,100 ದಶಲಕ್ಷ ಬಡ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಕವರೇಜ್ ನೀಡುತ್ತದೆ.

• ಪ್ರ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ (NEP) 2020 ವೇನು?
  ಉ: ಇದು 2020 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ನೀತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ.

• ಪ್ರ: 2030 ರೊಳಗೆ ಭಾರತದ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಊರ್ಜೆಯ ಗುರಿಯೇನು?
  ಉ: ಭಾರತವು 2030 ರೊಳಗೆ450 GW ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಊರ್ಜಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ.