વિજ્ઞાન રસાયણશાસ્ત્ર પ્રતિક્રિયાઓ
ઝડપી પુનરાવર્તન શીટ: રસાયણવિજ્ઞાન પ્રતિક્રિયાઓ (RRB)
“આજે પુનરાવર્તન કરો, કાલે યાદ કરો.”
1. પ્રતિક્રિયાના પ્રકારો – 60 સેકન્ડનો નકશો
| પ્રકાર | ઝડપી ઓળખ | એક વાક્ય નિયમ | પરીક્ષા ફાંસો |
|---|---|---|---|
| સંયોજન | A + B → AB | “લગ્ન” – બે એક બની જાય | હંમેશા ઉષ્માવહ |
| વિઘટન | AB → A + B | “તલાક” – તાપ/પ્રકાશ જોઈએ | ઉષ્માગ્રાહી |
| વિસ્થાપન | A + BC → AC + B | “ધમકી” – વધુ સક્રિય બહાર કાઢે | સક્રિયતા શ્રેણી નક્કી કરે |
| દ્વિવિસ્થાપન | AB + CD → AD + CB | “સાથી બદલાવ” | અવક્ષેપ/ગેસ/પાણી બનવું જોઈએ |
| રિડોક્સ | ઓક્સિડેશન = +O/–H; રિડક્શન = –O/+H | OIL RIG | ઓક્સિડાઇઝિંગ એજન્ટ પોતે ઘટાય છે અને વાઈસ-વર્સા |
2. જાણવા જેવી સમીકરણો (લખો → 3 વખત)
| પ્રતિક્રિયા | સંતુલિત રૂપ | રંગ/નોંધ |
|---|---|---|
| જંગ લાગવું | 4Fe + 3O₂ + 6H₂O → 4Fe(OH)₃ → Fe₂O₃·xH₂O | લાલ-ભૂરો ખંડિત |
| પ્રકાશસંશ્લેષણ | 6CO₂ + 6H₂O → C₆H₁₂O₆ + 6O₂ | ક્લોરોફિલ, સૂર્યપ્રકાશ |
| સેપોનિફિકેશન | ચરબી + NaOH → સાબુ + ગ્લિસરોલ | ઉષ્માવહ, સાબુ આપે |
| થર્માઇટ | 2Al + Fe₂O₃ → 2Fe + Al₂O₃ + તાપ | રેલ્વે વેલ્ડિંગ |
3. રિડોક્સ શોર્ટકટ્સ
- OIL RIG: Oxidation Is Loss (e⁻), Reduction Is Gain (e⁻)
- LEO the lion says GER: Loss Electrons Oxidation, Gain Electrons Reduction
- ઓક્સિડાઇઝિંગ એજન્ટ્સ: O₂, KMnO₄, K₂Cr₂O₇ (યાદ રાખો “OCK” – Oxidisers Come with K)
- રિડ્યુસિંગ એજન્ટ્સ: H₂, C, CO, SO₂ (યાદ રાખો “HCCS” – Help Carbon Cut Stuff)
4. ક્રિયાત્મક શ્રેણી (ટોચની 6 માત્ર)
K > Na > Ca > Mg > Al > Zn
સ્મૃતિ-સૂત્ર: Kings Never Carry Many Adorable Zebras
(કોઈપણ ધાતુ નીચેની ધાતુને તેના લવણ વિઘટનમાંથી બહાર કાઢી શકે છે.)
5. અવક્ષેપના રંગો – ફ્લેશ કોષ્ટક
| સંયોજન | રંગ | સ્મૃતિ-સંકેત |
|---|---|---|
| BaSO₄ | સફેદ | “Barium Snow” |
| PbI₂ | તેજ પીળો | “Lead Iodide = Yellow Paint” |
| Cu(OH)₂ | ફિક્કો વાદળી | “Copper Sky” |
| Fe(OH)₃ | લાલ-ભૂરો | “Rusty iron” |
6. સામાન્ય પરીક્ષા પ્રશ્નો-જવાબો
પ્ર1: કઈ વાયુ ચૂનાના પાણીને દૂધિયું બનાવે છે?
CO₂ (કાર્બન ડાયોક્સાઇડ)પ્ર2: થર્માઇટ પ્રક્રિયામાં કઈ ધાતુ ઘટક તરીકે કાર્ય કરે છે?
એલ્યુમિનિયમપ્ર3: KMnO₄ માં Mn ની ઓક્સિડેશન સ્થિતિ શું છે?
+7પ્ર4: હેબર પ્રક્રિયામાં વપરાતો ઉત્પ્રેરક શું છે?
સૂક્ષ્મ રૂપે વિભાજિત આયર્ન (Fe)પ્ર5: નીચે આપેલી પ્રક્રિયા કયા પ્રકારની છે: 2H₂O₂ → 2H₂O + O₂?
વિઘટન (અને રિડોક્સ પણ)7. 2-ગુણના ચીટ તથ્યો
- ઝડપી સંતુલન ટ્રિક: “O” છેલ્લે, “H” બીજા છેલ્લે, ધાતુઓ પહેલા સંતુલિત કરો.
- જ્વાલા રંગો: Na-પીળો, K-લાઇલેક, Cu-લીલો, Ca-ઇંટ જેવો લાલ.
- એસિડ + ધાતુ → લવણ + H₂ (જો ધાતુ ક્રિયાત્મક શ્રેણીમાં H થી ઉપર હોય તો જ).
- બધી ન્યુટ્રલાઇઝેશન એક્સોથર્મિક હોય છે; ∆H ≈ –57 kJ mol⁻¹ (MCQ માટે “–57” યાદ રાખો).
8. Last-Night Mnemonics
- “SOAP” – સાપોનિફિકેશન = સાબણ + ગ્લિસરોલ
- “O-C-B” – ઓક્સિડેશન-કોમ્બિનેશન-બર્નિંગ (બધામાં ઓક્સિજન ઉમેરાય છે).
- “C-B-G” – કોપર-બ્લ્યુ-ગ્રીન (ફ્લેમ અને હાઈડ્રોક્સાઈડનો રંગ).
9. 30-Second Self-Test
- કોઈ એક ડિસ્પ્લેસમેન્ટ રિએક્શન લખો.
- સાપોનિફિકેશન મિશ્રણને ફીણ કરતો ઉત્પાદન નામ આપો.
- Na₂SO₄ + BaCl₂ મિશ્રિત થાય ત્યારે થતા અવક્ષેપનો રંગ જણાવો.
(જવાબો: 1. Zn + CuSO₄ → ZnSO₄ + Cu, 2. Soap, 3. White BaSO₄)
Revise → Sleep → Recall → Rule the exam!
BETA
