বিশ্লেষণাত্মক যুক্তি (Logical Reasoning বা “Syllogism & Arrangement”) এ আপোনাৰ জটিল পৰিস্থিতিক সৰল, নিয়ম-ভিত্তিক ভাগত ভাগ কৰি সুনিশ্চিত সিদ্ধান্ত লোৱাৰ ক্ষমতা পৰীক্ষা কৰে। ৰেলৱে পৰীক্ষাত আপুনি তিনিটা মূল প্ৰকাৰৰ সন্মুখীন হ’ব:

1. আসন বিন্যাস / বৃত্তাকাৰ / ৰৈখিক বিন্যাস – কোনে ক’ত বহে, কোন দিশলৈ মুখ কৰি;
2. ৰক্তৰ সম্পৰ্ক আৰু দিশৰ জ্ঞান – পৰিয়াল বৃক্ষ, সংকেতায়িত সম্পৰ্ক, ছাঁ / সূৰ্যাস্তৰ সমস্যা;
3. সিলজিজম আৰু তথ্য-পৰ্যাপ্ততা – দুটা বা তিনিটা উক্তিৰ পিছত সিদ্ধান্ত দিয়া থাকে; আপুনি কোনটো সিদ্ধান্ত “নিশ্চিতভাৱে সত্য” সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰিব।

মুখ্য দক্ষতা হ’ল প্ৰতীকী অনুবাদ: প্ৰতিটো বাক্যক এশাৰী নিয়মলৈ ৰূপান্তৰিত কৰক (A > B, C @ D, E + F, আদি) আৰু এটা খৰধৰ চিত্ৰ বা তালিকা আপডেট কৰি ৰাখক। কেতিয়াও প্ৰশ্নটো দুবাৰ নপঢ়িব—এবাৰ পঢ়ক, এবাৰ আঁকক, চিৰদিনৰ বাবে উত্তৰ দিয়ক। নেতিবাচক শব্দ (not, neither, never) আৰু বৃত্তাকাৰ মূলশব্দ (immediate left, third to the right, shorter than) বোৰ ফাঁদ; অনুবাদ কৰোঁতে সেইবোৰক এটা বৃত্ত বা কাঁড়েৰে চিহ্নিত কৰক। শেষত, ৰেলৱে প্ৰশ্নকাকতবোৰে গতিক পুৰস্কৃত কৰে, গতিকে যদি কোনো ধেমালি >90 ছেকেণ্ড লয়, তেন্তে ইয়াক পুনৰীক্ষণৰ বাবে চিহ্নিত কৰি আগবাঢ়ি যাওক; 80 % প্ৰশ্ন প্ৰকৃততে 30 ছেকেণ্ডত সমাধান কৰিব পাৰি যদি আৰম্ভণিৰ চিত্ৰটো শুদ্ধ হয়।

অনুশীলন সংহতি – 25 MCQs

1. সহজ – A, B তকৈ ওখ কিন্তু C তকৈ চুটি। D, C তকৈ ওখ। কোনটো আটাইতকৈ চুটি?
   A. A
   B. B
   C. C
   D. D
   AnswerCorrect: B. Explanation: D > C > A > B ⇒ B আটাইতকৈ চুটি।

2. সহজ – উত্তৰলৈ মুখ কৰি থকা 40 জন ল’ৰাৰ এটা শাৰীত, ৰাজেশ বাওঁফালৰ পৰা 15 সংখ্যক। সোঁফালৰ পৰা তেওঁৰ স্থান কিমান?
   A. 25
   B. 26
   C. 24
   D. 27
   AnswerCorrect: B. Explanation: সোঁফালৰ স্থান = 40 – 15 + 1 = 26।

3. সহজ – যদি ‘P × Q’ ৰ অৰ্থ P হ’ল Q ৰ ভাই, ‘P – Q’ ৰ অৰ্থ P হ’ল Q ৰ ভনী, তেন্তে কোনটোৱে P হ’ল Q ৰ মাতৃককা বুজায়?
   A. P × M – Q
   B. P – M × Q
   C. P + M – Q
   D. P × M × Q
   AnswerCorrect: A. Explanation: P হ’ল M ৰ ভাই, M হ’ল Q ৰ ভনী ⇒ P হ’ল মাতৃককা।

4. সহজ – সুনিলে 10 মি দক্ষিণলৈ খোজ কাঢ়ে, বাঁওফালে ঘূৰি 20 মি খোজ কাঢ়ে, আকৌ বাঁওফালে ঘূৰি 10 মি খোজ কাঢ়ে। আৰম্ভণিৰ পৰা তেওঁ কিমান দূৰত আছে?
   A. 10 মি
   B. 20 মি
   C. 30 মি
   D. 40 মি
   AnswerCorrect: B. Explanation: এটা আয়ত গঠন কৰে; নিট স্থানান্তৰ = 20 মি পূৱ।

5. সহজ – 3:40 বজাত মিনিট আৰু ঘণ্টাৰ কাঁটাৰ মাজৰ কোণ উলিওৱা।
   A. 130°
   B. 120°
   C. 140°
   D. 150°
   AnswerCorrect: A. Explanation: 30×3 – 11/2×40 = 90 – 220 = –130 ⇒ 130°।

6. সহজ – উক্তি: সকলো কলম হ’ল পেঞ্চিল। কিছুমান পেঞ্চিল হ’ল কেপ। সিদ্ধান্ত I: কিছুমান কেপ হ’ল কলম। II: সকলো কেপ হ’ল কলম।
   A. কেৱল I সত্য
   B. কেৱল II সত্য
   C. দুয়োটা সত্য
   D. দুয়োটা অসত্য
   AnswerCorrect: D. Explanation: সুনিশ্চিত ওভৰলেপ নাই; দুয়োটা সম্ভৱ, সুনিশ্চিত নহয়।

7. সহজ – এটা নিৰ্দিষ্ট সংকেতত ROAD হ’ল 35, তেন্তে RAIL হ’ল কি?
   A. 38
   B. 37
   C. 36
   D. 39
   AnswerCorrect: B. Explanation: বৰ্ণমালাৰ স্থানৰ যোগফল: R(18)+O(15)+A(1)+D(4)=38; RAIL=18+1+9+12=40? ৰৈ যাওক—পাৰ্থক্য –1 ⇒ 38–1=37 (নমুনা –1 প্ৰতিটো)। গতিকে 37।

8. সহজ – যদি ১ জানুৱাৰী ২০২৩ দেওবাৰ, তেন্তে ১ জানুৱাৰী ২০২৫ কি দিন?
   A. দেওবাৰ
   B. সোমবাৰ
   C. মঙ্গলবাৰ
   D. বুধবাৰ
   AnswerCorrect: D. Explanation: ২০২৩ অযুগ্ম +1, ২০২৪ অধিবৰ্ষ +2 ⇒ মুঠ +3 ⇒ দেওবাৰ+3=বুধবাৰ।

9. সহজ – এটা ঘড়ীয়ে ৪ বজাত ৯ ছেকেণ্ডত ঘণ্টা পিটে। ৮ বজাত পিটিবলৈ কিমান সময় লাগিব?
   A. 15 ছে
   B. 18 ছে
   C. 21 ছে
   D. 24 ছে
   AnswerCorrect: C. Explanation: ৪টা পিটত ৩টা অন্তৰাল ⇒ ১টা অন্তৰাল = ৩ ছে; ৮টা পিট ⇒ ৭টা অন্তৰাল ⇒ ২১ ছে।

10. সহজ – অযুগ্ম যোৰটো বিচাৰা: (8-15), (11-22), (12-24), (5-10)
    A. 8-15
    B. 11-22
    C. 12-24
    D. 5-10
    AnswerCorrect: A. Explanation: বাকীবোৰ 1:2 অনুপাত; 8-15 নহয়।

11. মধ্যম – ছয়জন ব্যক্তি A, B, C, D, E, F এটা বৃত্তাকাৰ মেজৰ চাৰিওফালে কেন্দ্ৰলৈ মুখ কৰি বহে। A, B ৰ বাওঁফালৰ তৃতীয়। C, A ৰ সোঁফালৰ ততালিকে। D, B ৰ চুবুৰীয়া নহয়। B ৰ সোঁফালৰ দ্বিতীয় কোন?
    A. E
    B. F
    C. C
    D. A
    AnswerCorrect: A. Explanation: ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত স্থান নিৰ্ধাৰণ: B _ _ A C _ ; D, B ৰ ওচৰত নহ’ব পাৰে ⇒ কেৱল E, B ৰ সোঁফালৰ দ্বিতীয়ত বহিব পাৰে।

12. মধ্যম – P, Q, R, S, T পাঁচজন বন্ধু। P, Q তকৈ ডাঙৰ কিন্তু T তকৈ সৰু। R, S তকৈ ডাঙৰ কিন্তু Q তকৈ সৰু। তৃতীয় ডাঙৰ কোন?
    A. P
    B. Q
    C. R
    D. S
    AnswerCorrect: A. Explanation: T > P > Q > R > S ⇒ ৩য় হ’ল P।

13. মধ্যম – এটা নিৰ্দিষ্ট সংকেতত ‘253’ ৰ অৰ্থ ‘books are new’, ‘546’ ৰ অৰ্থ ‘new pens here’, ‘178’ ৰ অৰ্থ ‘read good books’। ‘pens’ ৰ বাবে কোনটো অংক আছে?
    A. 4
    B. 5
    C. 6
    D. 7
    AnswerCorrect: A. Explanation: ‘new’=5; দ্বিতীয় বাক্য তুলনা কৰি, ‘pens’ নিশ্চয় 4।

14. মধ্যম – ৰঙা ৰং কৰা এটা ঘনক ৬৪টা সমান সৰু ঘনকলৈ কাটিলে। কিমানটা ঘনকৰ ঠিক দুটা পৃষ্ঠ ৰং কৰা হৈছে?
    A. 8
    B. 16
    C. 24
    D. 32
    AnswerCorrect: C. Explanation: 4×4×4 ঘনক ⇒ কাষ (4–2)×12 = 24।

15. মধ্যম – উক্তি: কিছুমান কুকুৰ হ’ল মেকুৰী। সকলো মেকুৰী হ’ল নিগনি। কোনো নিগনি হ’ল গৰু নহয়। সিদ্ধান্ত I: কিছুমান কুকুৰ হ’ল গৰু নহয়। II: কোনো গৰু হ’ল কুকুৰ নহয়।
    A. কেৱল I
    B. কেৱল II
    C. দুয়োটা
    D. দুয়োটা নহয়
    AnswerCorrect: A. Explanation: I সুনিশ্চিত; II অতি চৰম।

16. মধ্যম – এটা ৰেল ৪:২০ pm ত ষ্টেচন এৰি পৰৱৰ্তী ষ্টেচন ৬:০৮ pm ত ৪৫ km/h বেগত উপস্থিত হয়। দূৰত্ব?
    A. 72 km
    B. 81 km
    C. 90 km
    D. 99 km
    AnswerCorrect: B. Explanation: 1 h 48 m = 1.8 h ⇒ 45×1.8 = 81 km।

17. মধ্যম – আঠজন লোক P-Q-R-S-T-U-V-W দুটা সমান্তৰাল শাৰীত (প্ৰতিটোত ৪জন) ইজনে সিজনলৈ মুখ কৰি বহে। P, R লৈ মুখ কৰি আছে। S, R ৰ ততালিকে বাওঁফালে। T, P ৰ ততালিকে সোঁফালৰ ব্যক্তিলৈ মুখ কৰি আছে। কোনে S লৈ মুখ কৰি আছে?
    A. T
    B. U
    C. V
    D. W
    AnswerCorrect: B. Explanation: শাৰী-1: _ P _ _ ; শাৰী-2: R S _ _ ; T নিশ্চয় P ৰ সোঁফালৰ স্থানলৈ মুখ কৰিব ⇒ U তাত বহে ⇒ U, S লৈ মুখ কৰি আছে।

18. মধ্যম – বিন্দু A, B ৰ পূৱে 8 মি। C, B ৰ দক্ষিণে 5 মি। D, C ৰ পশ্চিমে 3 মি। E, D ৰ উত্তৰে 6 মি। AE দূৰত্ব উলিওৱা।
    A. 13 মি
    B. 10 মি
    C. 11 মি
    D. 12 মি
    AnswerCorrect: A. Explanation: স্থানাংক: B(0,0), A(8,0), C(0,-5), D(-3,-5), E(-3,1); AE=√[(8+3)²+(0-1)²]=√121+1≈11.04≈11 মি; ওচৰৰ 11।

19. মধ্যম – ৬০ জন ছাত্ৰৰ এটা শাৰীত, A বাওঁফালৰ পৰা ১২ সংখ্যক, B সোঁফালৰ পৰা ১৫ সংখ্যক। A আৰু B ৰ মাজত কিমানজন আছে?
    A. 31
    B. 32
    C. 33
    D. 34
    AnswerCorrect: C. Explanation: বাওঁফালৰ পৰা B ৰ স্থান = 60–15+1=46; 12 আৰু 46 ৰ মাজত ⇒ 46–12–1=33।

20. মধ্যম – যদি ‘M @ N’ ৰ অৰ্থ M হ’ল N ৰ দেউতা, ‘M # N’ ৰ অৰ্থ N হ’ল M ৰ মাতৃ, ‘M $ N’ ৰ অৰ্থ M হ’ল N ৰ ভাই। কোনটোৱে P হ’ল S ৰ ককাদেউতা বুজায়?
    A. P @ Q $ R # S
    B. P # Q @ R $ S
    C. P $ Q @ R # S
    D. P @ Q # R $ S
    AnswerCorrect: A. Explanation: P, Q ৰ দেউতা, Q, R ৰ ভাই, R, S ৰ মাতৃ ⇒ P হ’ল S ৰ ককাদেউতা।

21. কঠিন – সাতজন ব্যক্তি সাতটা মহলাত (1-7) থাকে। T, P ৰ ততালিকে ওপৰত থাকে। Q, R আৰু S ৰ ঠিক মাজত থাকে। V, Q ৰ ওপৰত কিন্তু U ৰ তলত থাকে। R, 1 বা 7 নং মহলাত নাথাকে। 5 নং মহলাত কোন থাকে?
    A. Q
    B. S
    C. U
    D. V
    AnswerCorrect: A. Explanation: সকলো সন্তুষ্ট কৰা একমাত্ৰ বিন্যাস: 7-U, 6-V, 5-Q, 4-S, 3-R, 2-T, 1-P।

22. কঠিন – ছয়টা পৰীক্ষা (A-F) ছয়টা দিনত (সোম-শনি) এটা বিশ্ৰামৰ দিনৰ সৈতে অনুষ্ঠিত হয়। A, C ৰ আগত যাৰ আগত E। B, D ৰ ততালিকে পিছত। F, প্ৰথম বা শেষত নহয়। বিশ্ৰামৰ দিনটো E ৰ ততালিকে পিছত। বিশ্ৰামৰ দিন কোন?
    A. বৃহস্পতিবাৰ
    B. শুক্ৰবাৰ
    C. শনিবাৰ
    D. বুধবাৰ
    AnswerCorrect: B. Explanation: ক্ৰম: সোম-D, মঙ্গল-B, বুধ-A, বৃহস্পতি-C, শুক্ৰ-E, শনি=বিশ্ৰাম।

23. কঠিন – ১২০ জন ছাত্ৰই তিনিবিধ পানীয় চাহ, কফি, গাখীৰৰ ভিতৰত অন্ততঃ এটা বাছি লয়। ৬০ জনে চাহ লয়, ৫০ জনে কফি লয়, ৪০ জনে গাখীৰ লয়। ১৮ জনে চাহ আৰু কফি দুয়োটাই লয়, ১৫ জনে কফি আৰু গাখীৰ লয়, ১২ জনে চাহ আৰু গাখীৰ লয়। কিমানজনে তিনিওটা লয়?
    A. 3
    B. 5
    C. 7
    D. 9
    AnswerCorrect: B. Explanation: 120 = 60+50+40 –18–15–12 +x ⇒ x=5।

24. কঠিন – A, B, C, D, E, F, G সাতজন লোক। A আৰু G দুয়োটা মূৰত আছে। C, A ৰ ততালিকে সোঁফালে। D, G ৰ বাওঁফালৰ দ্বিতীয়। B, D আৰু E ৰ মাজত আছে। বাওঁফালৰ পৰা চতুৰ্থ কোন?
    A. D
    B. E
    C. F
    D. B
    AnswerCorrect: A. Explanation: শাৰী: A C _ D B E G ⇒ ৪র্থ হ’ল D।

25. কঠিন – এটা নিৰ্দিষ্ট ভাষাত ‘pic nic tic’ = ‘I love India’, ‘nic raic vic’ = ‘love thy mother’, ‘vic pic’ = ‘mother India’। কোনটো শব্দৰ অৰ্থ ‘thy’?
    A. raic
    B. nic
    C. vic
    D. নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱাৰি
    AnswerCorrect: A. Explanation: ‘nic’=love, ‘pic’=India, ‘vic’=mother ⇒ ‘raic’=thy।

দ্ৰুত চুটি-পথ আৰু টিপছ

1. আসন/বৃত্তাকাৰ: সদায় সৰ্বাধিক প্ৰত্যক্ষ সূচনা থকা ব্যক্তিক ১২ বজাত স্থিৰ কৰক; মুখ কৰা দিশৰ বাবে কাঁড় আঁকক।
2. ৰক্তৰ সম্পৰ্ক: নামৰ ওপৰত প্ৰজন্মৰ মানচিত্ৰ (–1, 0, +1) লিখক; ককা/মোমায়ে পিতৃ-মাতৃৰ সৈতে 0 প্ৰজন্ম ভাগ কৰে।
3. সিলজিজম: ৫ ছেকেণ্ডত ভেন-চিত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰক: প্ৰথমে আটাইতকৈ ডাঙৰ সংহতি আঁকক, পিছত ওভৰলেপ কৰক; যি আঁকা হোৱা নাই তাক কেতিয়াও ধাৰণা নকৰিব।
4. দিশৰ জ্ঞান: প্ৰতিবাৰ ঘূৰাৰ পিছত, কাগজত আপোনাৰ খৰধৰ কম্পাছ ঘূৰাওক; নিট স্থানান্তৰ = পাইথাগোৰাছ।
5. কেলেণ্ডাৰ: অযুগ্ম-দিনৰ তালিকা: 1600-0, 1700-5, 1800-3, 1900-1, 2000-0; অধিবৰ্ষত ফেব্ৰুৱাৰীৰ পিছত +2 যোগ কৰক।
6. ঘনক ৰং কৰা: সূত্ৰবোৰ মনত ৰাখক: ৩-পৃষ্ঠ = ৮টা কোণ, ২-পৃষ্ঠ = ১২×(n–2), ১-পৃষ্ঠ = ৬×(n–2)², ০-পৃষ্ঠ = (n–2)³।
7. সংকেতায়ন: প্ৰথমে সাধাৰণ শব্দ বিচাৰক সকলো বাক্যত; ইয়াৰ সংকেত হ’ল সাধাৰণ প্ৰতীক—৩০ ছেকেণ্ড সাঁচি ৰাখে।
8. সময়-বেগ: যদি দূৰত্ব একে, সুৰেলা গড় গড় বেগৰ বাবে যেতিয়া দুটা বেগ দিয়া থাকে।
9. শাৰী স্থান: বাওঁ+সোঁ – 1 = মুঠ; ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰি এশাৰীত ওভৰলেপবোৰ স্থান নিৰ্ধাৰণ কৰক।
10. ৬০-ছেকেণ্ড নিয়ম: যদি কোনো ধেমালিয়ে ৯০ ছেকেণ্ড অতিক্ৰম কৰে, চিহ্নিত কৰি, আগবাঢ়ি যাওক; এটা সতেজ মনৰ সৈতে ঘূৰি আহক—ৰেলৱে বিভাগীয় কাট-অফ মিতব্যয়ী, চেষ্টাৰ সংখ্যা > নিখুঁততা।

এই ২৫টা দুবাৰ অনুশীলন কৰক, নিজকে ২০ মিনিট সময় দিয়ক, লক্ষ্য ২২+ শুদ্ধ।