আমাৰ পৃথিৱীখন বায়ুৰ এক বিশাল কম্বলেৰে আগুৰি আছে যাক বায়ুমণ্ডল বোলা হয়। এই পৃথিৱীৰ সকলো জীৱই বায়ুমণ্ডলৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। ই আমাক শ্বাস ল’বলৈ বায়ু প্ৰদান কৰে আৰু সূৰ্যৰ ৰশ্মিৰ পৰা আমাক ৰক্ষা কৰে। এই সুৰক্ষাৰ কম্বলটো নাথাকিলে, দিনত সূৰ্যৰ তাপত আমি পুৰি মৰিলোহেঁতেন আৰু ৰাতি গোটেই শীতল হৈ পৰিলোহেঁতেন। গতিকে এই বায়ুৰ ভৰেই পৃথিৱীৰ উষ্ণতা বাসযোগ্য কৰি তুলিছে।

আপুনি জানেনে?
বায়ুমণ্ডলত মুক্ত হোৱা কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইডে পৃথিৱীৰ পৰা বিকিৰণ হোৱা তাপত আৱদ্ধ কৰি গ্ৰীনহাউছ প্ৰভাৱ সৃষ্টি কৰে। সেয়েহে ইয়াক গ্ৰীনহাউছ গেছ বুলি কোৱা হয় আৰু ই নাথাকিলে পৃথিৱী বাস কৰিবলৈ অতি শীতল হ’লহেঁতেন। কিন্তু যেতিয়া কাৰখানাৰ ধোঁৱা বা গাড়ীৰ ধোঁৱাৰ বাবে বায়ুমণ্ডলত ইয়াৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পায়, তেতিয়া ৰখা তাপে পৃথিৱীৰ উষ্ণতা বৃদ্ধি কৰে। ইয়াক গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি বোলা হয়। এই উষ্ণতা বৃদ্ধিয়ে পৃথিৱীৰ শীতলতম অঞ্চলৰ বৰফ গলাবলৈ ধৰে। ফলত সাগৰৰ পানীৰ পৃষ্ঠ বৃদ্ধি পায়, যিয়ে উপকূলীয় অঞ্চলত বানৰ সৃষ্টি কৰে। দীৰ্ঘম্যাদী ভাৱে কিছুমান উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ বিলুপ্তি ঘটাব পৰা পৰিৱৰ্তন এটা ঠাইৰ জলবায়ুত দেখা দিব পাৰে।

বায়ুমণ্ডলৰ গঠন

আপুনি জানেনে যে আমি উশাহ লওঁতে গ্ৰহণ কৰা বায়ু প্ৰকৃততে বহুতো গেছৰ মিশ্ৰণ? নাইট্ৰজেন আৰু অক্সিজেন হৈছে দুটা গেছ যিয়ে বায়ুমণ্ডলৰ বেছিভাগ অংশ গঠন কৰে।

চিত্ৰ ৪.১: বায়ুৰ উপাদানসমূহ

বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড, হিলিয়াম, অজ’, আৰ্গন আৰু হাইড্ৰজেন কম পৰিমাণে পোৱা যায়। এই গেছসমূহৰ উপৰিও, বায়ুত সূক্ষ্ম ধূলিৰ কণিকাও থাকে। পাই চাৰ্টটোৱে আপোনাক বায়ুৰ বিভিন্ন উপাদানৰ শতাংশ দিয়ে (চিত্ৰ ৪.১)। নাইট্ৰজেন হৈছে বায়ুত আটাইতকৈ বেছি পৰিমাণে থকা গেছ। আমি উশাহ লওঁতে, আমি আমাৰ হাওঁফাঁঁৱলৈ কিছু পৰিমাণৰ নাইট্ৰজেন লওঁ আৰু নিশাহত উলিয়াই দিওঁ। কিন্তু উদ্ভিদে তেওঁলোকৰ বাবে নাইট্ৰজেনৰ প্ৰয়োজন। সিহঁতে বায়ুৰ পৰা পোনপটীয়াকৈ নাইট্ৰজেন গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰে। মাটিত আৰু কিছুমান উদ্ভিদৰ শিপাত বাস কৰা বেক্টেৰিয়াই বায়ুৰ পৰা নাইট্ৰজেন লয় আৰু ইয়াৰ ৰূপ সলনি কৰে যাতে উদ্ভিদে ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে।

অক্সিজেন হৈছে বায়ুত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক পৰিমাণে থকা গেছ। মানুহ আৰু প্ৰাণীয়ে উশাহ লওঁতে বায়ুৰ পৰা অক্সিজেন গ্ৰহণ কৰে। সেউজীয়া উদ্ভিদে সালোকসংশ্লেষণৰ সময়ত অক্সিজেন উৎপন্ন কৰে। এইদৰে বায়ুত অক্সিজেনৰ পৰিমাণ স্থিৰ হৈ থাকে। যদি আমি গছ কাটো তেন্তে এই ভাৰসাম্যতা বিঘ্নিত হয়।

কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড আন এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গেছ। সেউজীয়া উদ্ভিদে কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড ব্যৱহাৰ কৰি খাদ্য প্ৰস্তুত কৰে আৰু অক্সিজেন মুক্ত কৰে। মানুহ বা প্ৰাণীয়ে কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড মুক্ত কৰে। মানুহ বা প্ৰাণীয়ে মুক্ত কৰা কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইডৰ পৰিমাণ উদ্ভিদে ব্যৱহাৰ কৰা পৰিমাণৰ সমান যেন লাগে যিয়ে এক নিখুঁত ভাৰসাম্যতা সৃষ্টি কৰে। কিন্তু, কয়লা আৰু তেলৰ দৰে ইন্ধন দাহন কৰিলে এই ভাৰসাম্যতা বিঘ্নিত হয়। ই প্ৰতি বছৰে বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইডৰ কোটি কোটি টন যোগ কৰে। ফলত, কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইডৰ বৃদ্ধি পোৱা পৰিমাণে পৃথিৱীৰ বতৰ আৰু জলবায়ুৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলাইছে।

আপুনি জানেনে?
বায়ু গৰম কৰিলে, ই প্ৰসাৰিত হয়, পাতল হয় আৰু ওপৰলৈ যায়। ঠাণ্ডা বায়ু ঘন আৰু গধুৰ। সেয়েহে ই তললৈ নামিব বিচাৰে। গৰম বায়ু ওপৰলৈ উঠিলে, চাৰিওফালৰ ঠাণ্ডা বায়ুৱে সেই খালী ঠাই পূৰণ কৰিবলৈ সোনকালে গতি কৰে। এইদৰে বায়ুৰ পৰিবহণ সংঘটিত হয়।

শীৰ্ষ বিজ্ঞানীয়ে উষ্ণতা বৃদ্ধিৰ উপায় আগবঢ়ায়

ন’বেল বঁটা বিজয়ীৰ ‘পলায়নৰ পথ’: এক্স’স্ফিয়াৰৰ ৰাসায়নিক গঠন সলনি কৰক

বায়ুমণ্ডলৰ গঠন

আমাৰ বায়ুমণ্ডলক পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠৰ পৰা আৰম্ভ কৰি পাঁচটা স্তৰত ভাগ কৰা হৈছে। এইবোৰ হৈছে ট্ৰপ’স্ফিয়াৰ, ষ্ট্ৰেট’স্ফিয়াৰ, মেছ’স্ফিয়াৰ, থাৰ্ম’স্ফিয়াৰ আৰু এক্স’স্ফিয়াৰ (চিত্ৰ ৪.২)।

ট্ৰপ’স্ফিয়াৰ: এইটো বায়ুমণ্ডলৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্তৰ। ইয়াৰ গড় উচ্চতা $13 \mathrm{~km}$। আমি শ্বাস লোৱা বায়ু ইয়াত থাকে। প্ৰায় সকলো বতৰৰ ঘটনা যেনে বৰষুণ, কুঁৱলী আৰু শিলাবৃষ্টি এই স্তৰত সংঘটিত হয়।

চিত্ৰ ৪.২: বায়ুমণ্ডলৰ স্তৰসমূহ

ষ্ট্ৰেট’স্ফিয়াৰ: ট্ৰপ’স্ফিয়াৰৰ ওপৰত ষ্ট্ৰেট’স্ফিয়াৰ অৱস্থিত। ই $50 \mathrm{~km}$ উচ্চতালৈকে বিস্তৃত। এই স্তৰটো মেঘ আৰু সংলগ্ন বতৰৰ পৰা প্ৰায় মুক্ত, যিয়ে বিমান উৰুৱাৰ বাবে আটাইতকৈ আদৰ্শ অৱস্থা সৃষ্টি কৰে। ষ্ট্ৰেট’স্ফিয়াৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য হৈছে যে ই অজ’ন গেছৰ এটা স্তৰ ধাৰণ কৰে। আমি এইমাত্ৰ শিকিলো যে ই কেনেকৈ সূৰ্যৰ ৰশ্মিৰ পৰা আমাক ৰক্ষা কৰে।

মেছ’স্ফিয়াৰ: এইটো বায়ুমণ্ডলৰ তৃতীয় স্তৰ। ই ষ্ট্ৰেট’স্ফিয়াৰৰ ওপৰত অৱস্থিত। ই $80 \mathrm{~km}$ উচ্চতালৈকে বিস্তৃত। মহাকাশৰ পৰা সোমাওঁতে উল্কাপিণ্ডবোৰ এই স্তৰত জ্বলি যায়।

থাৰ্ম’স্ফিয়াৰ: থাৰ্ম’স্ফিয়াৰত উচ্চতা বৃদ্ধিৰ সৈতে উষ্ণতা অতি দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পায়। আয়ন’স্ফিয়াৰ এই স্তৰৰ এটা অংশ। ই ৮০-৪০০ কিমিৰ মাজত বিস্তৃত। এই স্তৰটোৱে ৰেডিঅ’ প্ৰেৰণত সহায় কৰে। প্ৰকৃততে, পৃথিৱীৰ পৰা প্ৰেৰণ কৰা ৰেডিঅ’ তৰংগবোৰ এই স্তৰৰ দ্বাৰা পৃথিৱীলৈ প্ৰতিফলিত হয়।

এক্স’স্ফিয়াৰ: বায়ুমণ্ডলৰ আটাইতকৈ ওপৰৰ স্তৰটোক এক্স’স্ফিয়াৰ বুলি জনা যায়। এই স্তৰত বায়ু অতি পাতল। হিলিয়াম আৰু হাইড্ৰজেনৰ দৰে পাতল গেছবোৰ ইয়াৰ পৰা মহাকাশলৈ ভাহি যায়।

বতৰ আৰু জলবায়ু

“আজি বৰষুণ হ’বনে?” “আজি উজ্জ্বল আৰু ৰ’দীয়া হ’বনে?” আমি কিমানবাৰ উদ্বিগ্ন ক্ৰিকেট অনুষ্ঠাতাসকলে এদিনীয়া খেলৰ ভাগ্যৰ বিষয়ে অনুমান কৰি এই কথা শুনিছো? যদি আমি আমাৰ শৰীৰটো ৰেডিঅ’ আৰু মনটো ইয়াৰ স্পীকাৰ বুলি কল্পনা কৰো, তেন্তে বতৰ হৈছে সেইটোৱেই যিয়ে ইয়াৰ নিয়ন্ত্ৰণ নব ঘূৰাই। বতৰ হৈছে বায়ুমণ্ডলৰ ঘণ্টাৰ পৰা ঘণ্টা, দিনৰ পৰা দিনলৈ অৱস্থা। এটা গৰম বা আৰ্দ্ৰ বতৰে এজনক খঙাল কৰিব পাৰে। এটা আনন্দদায়ক, মৃদু বতৰে এজনক উল্লসিত কৰিব পাৰে আৰু এটা ভ্ৰমণৰ পৰিকল্পনা কৰিব পাৰে। বতৰ দিনৰ পৰা দিনলৈ নাটকীয়ভাৱে সলনি হ’ব পাৰে। কিন্তু, দীৰ্ঘ সময়ৰ বাবে এখন ঠাইৰ গড় বতৰৰ অৱস্থাই সেই ঠাইৰ জলবায়ুক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। এতিয়া আপুনি বুজিছে নেকি যে আমি কিয় দৈনিক বতৰ পূৰ্বানুমান পাই থাকো।

চাওঁ আহক
দহ দিনৰ বাবে স্থানীয় বাতৰি কাকতৰ পৰা বতৰৰ বাতৰি টোকা কৰক আৰু বতৰত হোৱা পৰিৱৰ্তনবোৰ লক্ষ্য কৰক।

আপুনি জানেনে?
আপুনি জানি আচৰিত হ’ব যে পৃথিৱীয়ে সূৰ্যৰ শক্তিৰ মাত্ৰ $2,000,000,000$ ভাগ পায়।

উষ্ণতা

আপুনি প্ৰতিদিন অনুভৱ কৰা উষ্ণতা হৈছে বায়ুমণ্ডলৰ উষ্ণতা। বায়ুৰ গৰম আৰু ঠাণ্ডা হোৱাৰ ডিগ্ৰীক উষ্ণতা বুলি জনা যায়।

বায়ুমণ্ডলৰ উষ্ণতা কেৱল দিন আৰু ৰাতিৰ মাজতেই নহয়, ঋতুৰ পৰা ঋতুলৈও সলনি হয়। গ্ৰীষ্মকাল শীতকালতকৈ গৰম।

উষ্ণতাৰ বিতৰণক প্ৰভাৱিত কৰা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰক হৈছে সৌৰশক্তি গ্ৰহণ। সৌৰশক্তি গ্ৰহণ হৈছে পৃথিৱীয়ে বাধা দিয়া আগমনকাৰী সৌৰশক্তি।

সৌৰশক্তি গ্ৰহণৰ পৰিমাণ বিষুৱ ৰেখাৰ পৰা মেৰুৰ ফালে হ্ৰাস পায়। সেয়েহে,

চিত্ৰ ৪.৩: বতৰৰ সঁজুলি

আপুনি জানেনে
উষ্ণতা জোখাৰ মানক একক হৈছে ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ। ইয়াক এণ্ডাৰ্ছ চেলছিয়াছে আৱিষ্কাৰ কৰিছিল। চেলছিয়াছ স্কেলত পানী $0^{\circ} \mathrm{C}$ ত গোট মাৰে আৰু $100^{\circ} \mathrm{C}$ ত উতলি উঠে।

উষ্ণতা একে ধৰণে হ্ৰাস পায়। এতিয়া আপুনি বুজিছে নেকি যে মেৰুবোৰ কিয় বৰফেৰে আবৃত? যদি পৃথিৱীৰ উষ্ণতা অতি বেছি বৃদ্ধি পায়, তেন্তে কিছুমান শস্যৰ বাবে ই অতি গৰম হৈ পৰিব। চহৰবোৰৰ উষ্ণতা গাঁৱবোৰতকৈ বহুত বেছি। দিনৰ ভাগত ইমাৰতবোৰৰ কংক্ৰিট আৰু ধাতু আৰু ৰাস্তাৰ এছফাল্ট গৰম হয়। এই তাপ ৰাতি মুক্ত হয়।

আৰু, চহৰবোৰৰ ওখ ইমাৰতবোৰে গৰম বায়ুক আৱদ্ধ কৰি ৰাখে আৰু এইদৰে চহৰবোৰৰ উষ্ণতা বৃদ্ধি কৰে।

বায়ুৰ চাপ

আপুনি জানি আচৰিত হ’ব যে আমাৰ ওপৰৰ বায়ুৱে আমাৰ শৰীৰত এক বিশাল শক্তিৰে চাপ দিয়ে। কিন্তু, আমি ইয়াক অনুভৱও নকৰো। কাৰণ বায়ুৱে আমাক সকলো দিশৰ পৰা চাপ দিয়ে আৰু আমাৰ শৰীৰে এটা বিপৰীত চাপ প্ৰয়োগ কৰে।

বায়ুৰ চাপ হৈছে পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠত বায়ুৰ ওজনৰ দ্বাৰা প্ৰয়োগ কৰা চাপ। আমি বায়ুমণ্ডলৰ স্তৰবোৰ ওপৰলৈ যোৱাৰ লগে লগে চাপ দ্ৰুতগতিত হ্ৰাস পায়। সাগৰ পৃষ্ঠত বায়ুৰ চাপ আটাইতকৈ বেছি আৰু উচ্চতাৰ সৈতে হ্ৰাস পায়। অনুভূমিকভাৱে বায়ুৰ চাপৰ বিতৰণ এটা নিৰ্দিষ্ট ঠাইৰ বায়ুৰ উষ্ণতাৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হয়। য’ত উষ্ণতা বেছি, তাত বায়ু গৰম হয় আৰু ওপৰলৈ উঠে। এইটোৱে এক নিম্ন চাপৰ অঞ্চল সৃষ্টি কৰে। নিম্ন চাপ ডাৱৰীয়া আকাশ আৰু ভিজা বতৰৰ সৈতে জড়িত।

কম উষ্ণতা থকা অঞ্চলত, বায়ু ঠাণ্ডা। সেয়েহে ই গধুৰ। গধুৰ বায়ু তললৈ নামি আহে আৰু এক উচ্চ চাপৰ অঞ্চল সৃষ্টি কৰে। উচ্চ চাপ নিৰ্মল আৰু ৰ’দীয়া আকাশৰ সৈতে জড়িত।

বায়ু সদায় উচ্চ চাপৰ অঞ্চলৰ পৰা নিম্ন চাপৰ অঞ্চললৈ গতি কৰে।

আপুনি জানেনে?
জোনত বায়ু নাই আৰু সেয়েহে বায়ুৰ চাপো নাই।
জোনলৈ যাওঁতে মহাকাশচাৰীসকলে বায়ুৰে ভৰ্তি বিশেষ সুৰক্ষামূলক মহাকাশ চুট পিন্ধিব লাগে। যদি সিহঁতে এই মহাকাশ চুট পিন্ধা নাছিল, তেন্তে মহাকাশচাৰীসকলৰ শৰীৰৰ দ্বাৰা প্ৰয়োগ কৰা বিপৰীত চাপে তেজৰ নলীবোৰ ফাটি যাবলৈ দিলেহেঁতেন। মহাকাশচাৰীসকলৰ তেজ ওলাই গ’লহেঁতেন।

বতাহ

উচ্চ চাপৰ অঞ্চলৰ পৰা নিম্ন চাপৰ অঞ্চললৈ বায়ুৰ গতিক বতাহ বুলি কোৱা হয়। আপুনি বতাহক কাম কৰা অৱস্থাত দেখিব পাৰে যেতিয়া ই শুকান পাতবোৰ ফুটপাথৰ ওপৰেদি উৰুৱাই নিয়ে বা ধুমুহাৰ সময়ত গছ উঘালি পেলায়। কেতিয়াবা যেতিয়া বতাহ মৃদুভাৱে বলে, আপুনি ইয়াক ধোঁৱা বা সূক্ষ্ম ধূলি উৰুৱাই নিয়া দেখিব পাৰে। কেতিয়াবা বতাহ ইমান বলী হ’ব পাৰে যে ইয়াৰ বিপৰীতে খোজ কাঢ়িবলৈ কষ্ট হয়। আপুনি নিশ্চয় অনুভৱ কৰিছে যে বতাহীয়া দিনত এটা ছাতি ধৰি ৰখাটো সহজ নহয়। আন কিছুমান উদাহৰণৰ কথা ভাবক যেতিয়া বলী বতাহে আপোনাৰ বাবে সমস্যা সৃষ্টি কৰিছে। বতাহক সাধাৰণতে তিনিটা প্ৰকাৰত ভাগ কৰিব পাৰি।

আপুনি জানেনে?
বতাহক যি দিশৰ পৰা বলে সেই দিশৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা হয়, যেনে পশ্চিমৰ পৰা বলি থকা বতাহক পশ্চিমীয়া বুলি কোৱা হয়।

১. স্থায়ী বতাহ - বাণিজ্যিক বতাহ, পশ্চিমীয়া বতাহ আৰু পূবীয়া বতাহবোৰ স্থায়ী বতাহ। এইবোৰ এটা নিৰ্দিষ্ট দিশত বছৰজুৰি অবিৰতভাৱে বলে। ২. ঋতুকালীন বতাহ - এই বতাহবোৰে বিভিন্ন ঋতুত তেওঁলোকৰ দিশ সলনি কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে ভাৰতত মৌচুমী বতাহ। ৩. স্থানীয় বতাহ - এইবোৰ কেৱল দিনৰ বা বছৰৰ এটা নিৰ্দিষ্ট সময়ত সৰু এলেকাত বলে। উদাহৰণস্বৰূপে, স্থলবতাহ আৰু সমুদ্ৰবতাহ। আপুনি ভাৰতৰ উত্তৰীয় সমতলৰ গৰম আৰু শুকান স্থানীয় বতাহৰ কথা মনত পেলায় নেকি? ইয়াক লু বুলি কোৱা হয়।

চিত্ৰ ৪.৪: মুখ্য চাপ বল্ট আৰু বতাহ ব্যৱস্থা

ঘূৰ্ণিবতাহ - প্ৰকৃতিৰ ক্ৰোধ
ভাৰতৰ পূব উপকূলত অৱস্থিত ওড়িশা বঙ্গোপসাগৰত উৎপত্তি হোৱা ঘূৰ্ণিবতাহৰ বাবে প্ৰৱণ। ১৯৯৯ চনৰ ১৭-১৮ অক্টোবৰত ঘূৰ্ণিবতাহে ৰাজ্যৰ পাঁচটা জিলাক আঘাত কৰে। আন এটা সুপাৰচাইক্লোন ১৯৯৯ চনৰ ২৯ অক্টোবৰত সংঘটিত হয়, যিয়ে ৰাজ্যৰ বৃহৎ অংশ ধ্বংস কৰে। হোৱা ক্ষয়ক্ষতি মূলতঃ তিনিটা কাৰকৰ বাবে আছিল: বতাহৰ বেগ, বৰষুণ আৰু জোৱাৰৰ ঢৌ। প্ৰায়
ঘূৰ্ণিবতাহৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা ধ্বংস

$260 \mathrm{~km}$. প্ৰতি ঘণ্টাত বতাহ ৩৬ ঘণ্টাতকৈ অধিক সময় ধৰি বলি আছিল। এই উচ্চ বেগৰ বতাহে গছ উঘালি পেলালে আৰু কুচা ঘৰবোৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত কৰিলে। বহুতো উদ্যোগিক শেড আৰু অন্যান্য ঘৰৰ ছাদো উৰুৱাই নিয়া হৈছিল। বিদ্যুৎ যোগান আৰু টেলিকম লাইন সম্পূৰ্ণৰূপে ছিগি গৈছিল। ঘূৰ্ণিবতাহৰ প্ৰভাৱত তিনিদিন ধৰি অবিৰতভাৱে টান বৰষুণ হৈছিল। এই বৰষুণে ওড়িশাৰ মুখ্য নদীবোৰত বানৰ সৃষ্টি কৰিলে। ঘূৰ্ণিবতাহৰ বতাহে জোৱাৰৰ ঢৌ সৃষ্টি কৰিলে যিয়ে $20 \mathrm{~km}$. ভিতৰলৈ সোমাই গৈ উপকূলীয় অঞ্চলবোৰত ব্যাপক ধ্বংসযজ্ঞ আনিলে। ৭ৰ পৰা $10 \mathrm{~m}$ উচ্চ জোৱাৰৰ ঢৌৱে হঠাতে আতংগ কৰিলে আৰু থিয় হৈ থকা ধানৰ শস্যবোৰলৈ ব্যাপক ক্ষতি কৰিলে।

ঘূৰ্ণিবতাহটো ১৯৯৯ চনৰ ২৫ অক্টোবৰত প’ৰ্ট ব্লেয়াৰৰ পূবৰ ওচৰত থাইলেণ্ডৰ উপসাগৰত এক “নিম্নচাপ” হিচাপে উৎপত্তি হৈছিল আৰু ক্ৰমে উত্তৰ-পশ্চিম দিশত গতি কৰিছিল। ই সুপাৰচাইক্লোনলৈ শক্তিশালী হৈ উঠিল আৰু ১৯৯৯ চনৰ ২৯ অক্টোবৰত ৰাতিপুৱা ১০.৩০ বজাত ওড়িশাৰ এৰাছামা আৰু বালিকুদাৰ মাজৰ অঞ্চলত আঘাত হানিলে।

সুপাৰচাইক্লোনটোৱে ভুবনেশ্বৰ আৰু কটক চহৰ আৰু ২৮খন উপকূলীয় চহৰকে ধৰি ওড়িশাৰ সমগ্ৰ উপকূল পৰিষ্কাৰ কৰি দিলে। প্ৰায় ১.৩ কোটি লোক প্ৰভাৱিত হৈছিল। বহুতো পশু-পক্ষী হত্যা কৰা হৈছিল। ধান, শাক-পাচলি আৰু ফলৰ থিয় শস্যবোৰ ব্যাপকভাৱে ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল। জোৱাৰৰ ঢৌৰ দ্বাৰা সৃষ্ট লৱণাক্ততাৰ বাবে কৃষিভূমিৰ বৃহৎ অংশ অনাৰ্দ্ৰ হৈ পৰিছে। শাল, চেগুন আৰু বাঁহৰ বৃক্ষৰোপণৰ বৃহৎ অংশ নাইকিয়া হৈ গৈছে। পাৰাদ্বীপ আৰু কোণাৰ্কৰ মাজৰ মেনগ্ৰ’ভ অৰণ্যবোৰ নাইকিয়া হৈ গৈছে।

আৰ্দ্ৰতা

যেতিয়া পানী স্থলভাগ আৰু বিভিন্ন জলাশয়ৰ পৰা বাষ্পীভৱন হয়, তেতিয়া ই জলীয় বাষ্পলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। যিকোনো সময়ত বায়ুত থকা আৰ্দ্ৰতাক আপেক্ষিক আৰ্দ্ৰতা বুলি কোৱা হয়। যেতিয়া বায়ু জলীয় বাষ্পেৰে ভৰি পৰে, আমি তাক আৰ্দ্ৰ দিন বুলি কওঁ। বায়ু গৰম হ’বলৈ ধৰিলে, ই জলীয় বাষ্প ধাৰণ কৰাৰ ক্ষমতা বৃদ্ধি পায় আৰু সেয়েহে ই অধিক আৰু অধিক আৰ্দ্ৰ হৈ পৰে। আৰ্দ্ৰ দিনত, কাপোৰবোৰ শুকাবলৈ অধিক সময় লয় আৰু আমাৰ শৰীৰৰ পৰা ঘাম সহজে বাষ্পীভৱন নহয়, যিয়ে আমাক অতি অস্বস্তিকৰ অনুভৱ কৰায়।

যেতিয়া জলীয় বাষ্প ওপৰলৈ উঠে, ই ঠাণ্ডা হ’বলৈ ধৰে। জলীয় বাষ্প ঘনীভূত হয় যিয়ে পানীৰ টোপালৰ গঠনৰ সৃষ্টি কৰে। ডাৱৰবোৰ কেৱল এনে পানীৰ টোপালৰ ভৰ। যেতিয়া এই পানীৰ টোপালবোৰ বায়ুত ভাহি থাকিবলৈ অতি গধুৰ হয়, তেতিয়া সিহঁতে বৰষুণ হিচাপে তললৈ নামি আহে।

আকাশত উৰি থকা জেট বিমানবোৰে পিছফালে এটা বগা চিন এৰি যায়। ইহঁতৰ ইঞ্জিনৰ পৰা আৰ্দ্ৰতা ঘনীভূত হয়। যেতিয়া ইয়াক বিঘ্নিত কৰিবলৈ বায়ুৰ গতি নাথাকে, তেতিয়া আমি কিছু সময়ৰ বাবে এই ঘনীভূত আৰ্দ্ৰতাৰ চিন দেখো।

প্ৰবৃষ্টি যাৰ দ্বাৰা তৰল ৰূপত পৃথিৱীলৈ নামি আহে তাক বৰষুণ বুলি কোৱা হয়। বেছিভাগ ভূগৰ্ভস্থ পানী বৰষুণৰ পানীৰ পৰা আহে। উদ্ভিদে পানী সংৰক্ষণ কৰাত সহায় কৰে। পাহাৰৰ কাষৰ গছবোৰ কাটিলে, বৰষুণৰ পানীয়ে উলংগ পৰ্বতৰ ওপৰেদি বৈ যায় আৰে নিম্ন অঞ্চলত বানৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। কাৰ্যপ্ৰণালীৰ ভিত্তিত, তিনিপ্ৰকাৰৰ বৰষুণ আছে: সংবহনী বৰষুণ, পৰ্বতজনিত বৰষুণ আৰু ঘূৰ্ণিবতাহজনিত বৰষুণ (চিত্ৰ ৪.৫)।

বৰষুণ উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। ই পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠলৈ মিঠা পানী আনে। যদি বৰষুণ কম হয় - পানীৰ অভাৱ আৰু খৰাং হয়। আনহাতে যদি ই বেছি হয়, তেন্তে বান হয়।

ঘূৰ্ণিবতাহজনিত বৰষুণ

পৰ্বতজনিত বৰষুণ

সংবহনী বৰষুণ

চিত্ৰ ৪.৫: বৰষুণৰ প্ৰকাৰসমূহ

আপুনি জানেনে?
প্ৰবৃষ্টিৰ অন্যান্য ৰূপ হৈছে তুষাৰ, শিলাবৃষ্টি, শিলাবৃষ্টি।

অনুশীলনী

১. তলত দিয়া প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়ক।

(ক) বায়ুমণ্ডল কি?

(খ) কোন দুটা গেছে বায়ুমণ্ডলৰ বেছিভাগ অংশ গঠন কৰে?

(গ) বায়ুমণ্ডলত কোনটো গেছে গ্ৰীনহাউছ প্ৰভাৱ সৃষ্টি কৰে?

(ঘ) বতৰ কি?

(ঙ) তিনিপ্ৰকাৰৰ বৰষুণৰ নাম লিখক?

(চ) বায়ুৰ চাপ কি?

২. শুদ্ধ উত্তৰত টিক চিন দিয়ক।

(ক) তলত দিয়া কোনটো গেছে আমাক ক্ষতিকাৰক সূৰ্যৰ ৰশ্মিৰ পৰা ৰক্ষা কৰে?

(ক) কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড

(খ) নাইট্ৰজেন

(গ) অজ’

(খ) বায়ুমণ্ডলৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্তৰ হৈছে

(ক) ট্ৰপ’স্ফিয়াৰ

(খ) থাৰ্ম’স্ফিয়াৰ

(গ) মেছ’স্ফিয়াৰ

(গ) বায়ুমণ্ডলৰ তলত দিয়া কোনটো স্তৰ মেঘৰ পৰা মুক্ত?

(ক) ট্ৰপ’স্ফিয়াৰ

(খ) ষ্ট্ৰেট’স্ফিয়াৰ

(গ) মেছ’স্ফিয়াৰ

(ঘ) আমি বায়ুমণ্ডলৰ স্তৰবোৰ ওপৰলৈ যোৱাৰ লগে লগে, চাপ

(ক) বৃদ্ধি পায়

(খ) হ্ৰাস পায়

(গ) একে থাকে

(ঙ) যেতিয়া প্ৰবৃষ্টি তৰল ৰূপত পৃথিৱীলৈ নামি আহে, তেতিয়া তাক বোলা হয়

(ক) ডাৱৰ

(খ) বৰষুণ

(গ) তুষাৰ

৩. মিল কৰক।

৪. কাৰণ দিয়ক।

(ক) আৰ্দ্ৰ দিনত ভিজা কাপোৰ শুকাবলৈ অধিক সময় কিয় লাগে?

(খ) সৌৰশক্তি গ্ৰহণৰ পৰিমাণ বিষুৱ ৰেখাৰ পৰা মেৰুৰ ফালে কিয় হ্ৰাস পায়?

৫. মজাৰ বাবে।

(ক) দিয়া সূচনাৰ সহায়ত এই ক্ৰছৱৰ্ড পাজলটো সমাধান কৰক: