সূৰ্যাস্তৰ পিছত আকাশখন চাবলৈ কেনে সুন্দৰ! প্ৰথমে এটাই দুটাই উজ্জ্বল বিন্দু আকাশত জিলিকি থকা দেখা পাবা। অলপ সময়ৰ ভিতৰতে সেই সংখ্যা বাঢ়ি যোৱা দেখা পাবা। তুমি আৰু সেইবোৰ গণিব নোৱাৰা। গোটেই আকাশখন সৰু সৰু জিলিকি থকা বস্তুৰে ভৰি পৰে – কিছুমান উজ্জ্বল, আনবোৰ ম্লান। যেন আকাশখন হীৰাৰে খচিত হৈ আছে। সেইবোৰ সকলোৱে জিক্মিকাই থকা যেন লাগে। কিন্তু যদি তুমি সেইবোৰ ভালদৰে লক্ষ্য কৰা, তেন্তে দেখিবা যে কিছুমান আনবোৰৰ দৰে জিক্মিকোৱা নাই। সেইবোৰ যেনেকৈ জোনাকিয়ে পোহৰ দিয়ে, তেনেকৈয়ে কোনো জিক্মিকনি নোহোৱাকৈ কেৱল প্ৰকাশিত হৈ থাকে।

এই উজ্জ্বল বস্তুবোৰৰ লগতে, বেছিভাগ দিনত তুমি জোনটোকো দেখা পাবা। অৱশ্যে, ই বিভিন্ন সময়ত, বিভিন্ন আকাৰত আৰু বিভিন্ন স্থানত দেখা দিব পাৰে। প্ৰায় এক মাহৰ ভিতৰত মাত্ৰ এবাৰহে তুমি পূৰ্ণিমাৰ জোন দেখিব পাৰা। সেইটো পূৰ্ণিমা ৰাতি। দুসপ্তাহৰ পিছত, তুমি জোনটোক একেবাৰে দেখা নাপাবা। সেইটো অমাৱস্যা ৰাতি। এই দিনটোত, যদি আকাশ নিৰ্মল থাকে, তেন্তে তুমি ৰাতিৰ আকাশখন সবাতোকৈ ভালদৰে চাব পাৰা।

তুমি ভাবিছা নেকি যে দিনৰ বেলাত আমি কিয় জোন আৰু সেই উজ্জ্বল সৰু সৰু বস্তুবোৰ দেখা নাপাওঁ? ইয়াৰ কাৰণ হ’ল সূৰ্যৰ অতি উজ্জ্বল পোহৰে আমাক ৰাতিৰ আকাশৰ এই উজ্জ্বল বস্তুবোৰ দেখাত বাধা দিয়ে।

সূৰ্য, জোন আৰু ৰাতিৰ আকাশত জিলিকি থকা সেইবোৰ বস্তুক খগোলীয় বস্তু বোলে।

কিছুমান খগোলীয় বস্তু অতি ডাঙৰ আৰু গৰম। সেইবোৰ গেছৰে গঠিত। সেইবোৰৰ নিজা তাপ আৰু পোহৰ আছে, যিবোৰ সিহঁতে প্ৰচুৰ পৰিমাণে বিকিৰণ কৰে। এই খগোলীয় বস্তুবোৰক তৰা বোলে। সূৰ্যটো এটা তৰা।

ৰাতিৰ আকাশত অগণন জিক্মিকোৱা তৰাবোৰ সূৰ্যৰ দৰেই। কিন্তু আমি সিহঁতৰ তাপ বা পোহৰ অনুভৱ নকৰোঁ, আৰু সিহঁত ইমান সৰু যেন লাগে কাৰণ সিহঁত আমাৰ পৰা বহুত বহুত দূৰত অৱস্থিত।

চলক কৰোঁ আহা

তোমালোকৰ প্ৰয়োজন হ’ব: ১ টা টৰ্চ, ১ খন সাদা কাগজ, পেঞ্চিল আৰু এডাল চুই।

পদক্ষেপ:

১. টৰ্চটো কাগজখনৰ মাজভাগত ৰাখা, ইয়াৰ কাঁচৰ সন্মুখভাগ কাগজখনত স্পৰ্শ কৰি।

২. এতিয়া টৰ্চটোৰ চাৰিওফালে এটা বৃত্ত আঁকা।

৩. চুইডালেৰে বৃত্তটোৰ ভিতৰৰ ঠাইখিনিত কাগজখনত ফুটা কৰা।

৪. এতিয়া ফুটা কৰা বৃত্ত অংশটো কাঁচৰ সন্মুখভাগত ৰাখি কাগজখন টৰ্চটোৰ চাৰিওফালে ৰবৰ বেণ্ড এটাৰে মেৰিয়াই দিয়া।

৫. খবৰদাৰ কৰিবা যাতে টৰ্চটোৰ চুইচটো ঢাক নপৰে।

৬. এটা আন্ধাৰ কোঠাত, এখন সাদা দেৱালৰ সন্মুখত কিছু দূৰত থিয় হোৱা। আন সকলো পোহৰ নুমুৱাই দিয়া। এতিয়া টৰ্চৰ পোহৰ দেৱালত পেলোৱা। তুমি দেৱালত অসংখ্য পোহৰৰ বিন্দু দেখিবা, যেনে ৰাতিৰ আকাশত তৰাবোৰ জিলিকে।

৭. কোঠাটোৰ সকলো পোহৰ জ্বলাই দিয়া। পোহৰৰ বিন্দুবোৰ প্ৰায় অদৃশ্য হৈ যাব।

৮. তুমি এতিয়া এই পৰিস্থিতিটো ৰাতিৰ আকাশৰ উজ্জ্বল বস্তুবোৰৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰা যি পৰিস্থিতি পুৱা সূৰ্য উদয় হোৱাৰ পিছত হয়।

তুমি নিশ্চয় লক্ষ্য কৰিছা যে সকলো বস্তু দূৰৰ পৰা চালে সৰু যেন লাগে। বিমান এখনে বহু ওপৰত উৰি থাকোঁতে কেনে সৰু যেন লাগে!

ৰাতিৰ আকাশ চাওঁতে, তুমি বিভিন্ন গোটৰ তৰাবোৰে গঠন কৰা বিভিন্ন নক্সা লক্ষ্য কৰিব পাৰা। এইবোৰক নক্ষত্ৰপুঞ্জ বোলে। উৰ্সা মেজৰ বা ডাঙৰ ভালুক এনে এটা নক্ষত্ৰপুঞ্জ। সপ্তৰ্ষি (সপ্ত-সাত, ঋষি-মুনি) হৈছে সবাতোকৈ সহজে চিনিব পৰা নক্ষত্ৰপুঞ্জবোৰৰ ভিতৰত এটা। ই হৈছে সাতটা তৰাৰ এটা গোট (চিত্ৰ ১.১) যিয়ে উৰ্সা মেজৰ নক্ষত্ৰপুঞ্জৰ এটা অংশ গঠন কৰে। তোমাৰ পৰিয়ালৰ বা চুবুৰীৰ কোনো ডাঙৰ ব্যক্তিক সুধি আকাশত অধিক তৰা, গ্ৰহ আৰু নক্ষত্ৰপুঞ্জ দেখুৱাবলৈ ক’বা।

চিত্ৰ ১.১ : সপ্তৰ্ষি আৰু ধ্ৰুৱতৰা

প্ৰাচীন কালত, মানুহে ৰাতিৰ বেলাত তৰাৰ সহায়ত দিশ নিৰ্ণয় কৰিছিল। ধ্ৰুৱতৰাই উত্তৰ দিশ সূচায়। ইয়াক পোল তাৰাও বোলে। ই সদায় আকাশৰ একে স্থানতে থাকে। আমি সপ্তৰ্ষিৰ সহায়ত ধ্ৰুৱতৰাৰ স্থান চিনাক্ত কৰিব পাৰোঁ। চিত্ৰ ১.১ চোৱা। তুমি লক্ষ্য কৰিবা যে, যদি কল্পনাৰ ৰেখা এডালেৰে নিৰ্দেশক তৰা দুটা সংযোগ কৰি আগলৈকে বঢ়াই দিয়া হয়, তেন্তে ই ধ্ৰুৱতৰালৈ নিৰ্দেশ কৰিব।

মনোৰঞ্জক তথ্য

বৃহস্পতি, শনি আৰু ইউৰেনাছৰ চাৰিওফালে ৰিং আছে। এইবোৰ সৰু সৰু ভগ্নাংশৰ বেল্ট। এই ৰিংবোৰ শক্তিশালী দূৰবীনৰ সহায়ত পৃথিৱীৰ পৰা দেখা পোৱা যায়।

কিছুমান খগোলীয় বস্তুৰ নিজা তাপ আৰু পোহৰ নাথাকে। তৰাৰ পোহৰত সিহঁত প্ৰকাশিত হয়। এনে বস্তুবোৰক গ্ৰহ বোলে। ‘গ্ৰহ’ শব্দটো গ্ৰীক শব্দ “প্লানেটাই"ৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ ‘ভ্ৰমণকাৰী’। আমি যি পৃথিৱীত বাস কৰোঁ সেয়া এটা গ্ৰহ। ই সকলো তাপ আৰু পোহৰ সূৰ্যৰ পৰা পায়, যি আমাৰ আটাইতকৈ ওচৰৰ তৰা। যদি আমি পৃথিৱীক বহু দূৰৰ পৰা চাওঁ, যেনে জোনৰ পৰা, ই জোনটোৰ দৰেই জিলিকি থকা যেন লাগিব।

আকাশত আমি যি জোন দেখোঁ সেয়া এটা উপগ্ৰহ। ই আমাৰ পৃথিৱীৰ এটা সহচৰ আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালে ঘূৰে। আমাৰ পৃথিৱীৰ দৰেই, সূৰ্যৰ পৰা তাপ আৰু পোহৰ পোৱা আৰু সাতটা গ্ৰহ আছে। তাৰে কিছুমানৰ নিজা জোনো আছে।

সৌৰজগত

সূৰ্য, আঠটা গ্ৰহ, উপগ্ৰহ আৰু কিছুমান আন খগোলীয় বস্তু যাক অষ্টেৰয়ড আৰু উল্কাপিণ্ড বুলি জনা যায়, সেইবোৰে মিলি সৌৰজগত গঠন কৰে। আমি ইয়াক সঘনাই এটা সৌৰ পৰিয়াল বুলি কওঁ, য’ত সূৰ্য হৈছে ইয়াৰ মুৰব্বী।

তুমি জানানে?

ৰোমান পৌৰাণিক কাহিনীত ‘ছল’ হৈছে ‘সূৰ্য দেৱতা’। ‘ছোলাৰ’ৰ অৰ্থ ‘সূৰ্যৰ সৈতে জড়িত’। সূৰ্যৰ পৰিয়ালটোক সেয়েহে সৌৰজগত বোলে। ‘ছোলাৰ’ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰি যিমান পাৰা সিমান শব্দ নিজে লিখা।

সূৰ্য

সৌৰজগতৰ কেন্দ্ৰত সূৰ্য আছে। ই অতি বিশাল আৰু অতি গৰম গেছৰে গঠিত। ইয়ে সৌৰজগতক বান্ধি ৰখা টান বল প্ৰদান কৰে। সৌৰজগতৰ বাবে সূৰ্য হৈছে তাপ আৰু পোহৰৰ চৰম উৎস। কিন্তু সেই অসীম তাপ আমি তেনেকৈ অনুভৱ নকৰোঁ কাৰণ আমাৰ আটাইতকৈ ওচৰৰ তৰা হোৱা সত্ত্বেও ই আমাৰ পৰা বহু দূৰত। সূৰ্য পৃথিৱীৰ পৰা প্ৰায় ১৫০ নিযুত $\mathrm{km}$ দূৰত অৱস্থিত।

শব্দৰ উৎপত্তি

এটা ভাষাত ব্যৱহৃত বহুতো শব্দ আন কোনো ভাষাৰ পৰা আহিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, জিওগ্ৰাফী (ভূগোল) এটা ইংৰাজী শব্দ। ইয়াৰ উৎপত্তি গ্ৰীক ভাষাত, যি পৃথিৱীৰ বৰ্ণনাৰ সৈতে জড়িত। ই দুটা গ্ৰীক শব্দৰ পৰা গঠিত, ‘জি’ৰ অৰ্থ ‘পৃথিৱী’ আৰু ‘গ্ৰাফিয়া’ৰ অৰ্থ ‘লিখা’। পৃথিৱীৰ বিষয়ে অধিক তথ্য উলিওৱা।

গ্ৰহ

আমাৰ সৌৰজগতত আঠটা গ্ৰহ আছে। সূৰ্যৰ পৰা দূৰত্বৰ ক্ৰমত সিহঁত হ’ল: বুধ, শুক্ৰ, পৃথিৱী, মঙ্গল, বৃহস্পতি, শনি, ইউৰেনাছ আৰু নেপচুন।

সূৰ্যৰ পৰা দূৰত্বৰ ক্ৰমত গ্ৰহবোৰৰ নাম মনত ৰখাৰ এটা সহজ উপায় হ’ল:

My Very Efficient Mother Just Served Us Nuts.

সৌৰজগতৰ আঠোটা গ্ৰহেই সূৰ্যৰ চাৰিওফালে নিৰ্দিষ্ট পথত ঘূৰে। এই পথবোৰ দীঘলীয়া। এইবোৰক কক্ষপথ বোলে। বুধ সূৰ্যৰ আটাইতকৈ ওচৰত। ইয়াৰ কক্ষপথত এবাৰ ঘূৰিবলৈ প্ৰায় ৮৮ দিনহে লাগে। শুক্ৰক ‘পৃথিৱীৰ যমজ’ বুলি গণ্য কৰা হয় কাৰণ ইয়াৰ আকাৰ আৰু গঠন পৃথিৱীৰ সৈতে বহুত মিল আছে।

অতি সৰু সময়লৈকে (আগষ্ট ২০০৬), প্লুটোকো এটা গ্ৰহ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। অৱশ্যে, আন্তৰ্জাতিক জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান সংঘৰ এখন সভাত, এটা সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছিল যে প্লুটো আৰু ইয়াৰ দৰে আন খগোলীয় বস্তুবোৰক (চেৰেছ, ২০০৩ $\mathrm{UB}_{313}$) যিবোৰ অতি সৰু সময়ৰ ভিতৰত আৱিষ্কাৰ হৈছে, তাক ‘বামন গ্ৰহ’ বুলি কোৱা হ’ব।

তুমি জানানে?

মানুহ সদায়ে ৰাতিৰ আকাশলৈ চাই বিমোহিত হৈছে। যিসকলে খগোলীয় বস্তু আৰু সিহঁতৰ গতি অধ্যয়ন কৰে তেওঁলোকক জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী বোলে। আৰ্যভট্ট আছিল প্ৰাচীন ভাৰতৰ এজন বিখ্যাত জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী। তেওঁ কৈছিল যে জোন আৰু গ্ৰহবোৰ প্ৰতিফলিত সূৰ্যৰ পোহৰত জিলিকে। আজি, সমগ্ৰ বিশ্বৰ জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানীসকলে বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ড অন্বেষণত ব্যস্ত।

পৃথিৱী

পৃথিৱী সূৰ্যৰ তৃতীয় আটাইতকৈ ওচৰৰ গ্ৰহ। আকাৰত, ই পঞ্চম বৃহত্তম গ্ৰহ। ই মেৰুৰ ফালে অলপ চেপেটা। সেয়েহে, ইয়াৰ আকাৰক জিওইড বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়। জিওইডৰ অৰ্থ পৃথিৱীৰ দৰে আকৃতি।

জীৱন ধাৰণ কৰিবলৈ অনুকূল অৱস্থা সম্ভৱতঃ কেৱল পৃথিৱীতহে পোৱা যায়। পৃথিৱী অতি গৰমো নহয়, অতি ঠাণ্ডাও নহয়। ইয়াৰ পানী আৰু বায়ু আছে, যিবোৰ আমাৰ বাচি থকাৰ বাবে অতি প্ৰয়োজনীয়। বায়ুত অক্সিজেনৰ দৰে জীৱন ধাৰণকাৰী গেছ আছে। এই কাৰণবোৰৰ বাবে, পৃথিৱী সৌৰজগতৰ এক অনন্য গ্ৰহ।

বাহিৰৰ মহাকাশৰ পৰা, পৃথিৱী নীলা বৰণৰ যেন লাগে কাৰণ ইয়াৰ দুই-তৃতীয়াংশ পৃষ্ঠ পানীৰে আৱৰি আছে। সেয়েহে, ইয়াক নীলা গ্ৰহ বুলি কোৱা হয়।

তুমি জানানে?

পোহৰ প্ৰতি ছেকেণ্ডত প্ৰায় ৩,০০,০০০ কিলোমিটাৰ বেগেৰে গতি কৰে। তথাপিও, এই বেগৰ সত্ত্বেও, সূৰ্যৰ পোহৰ পৃথিৱীলৈ আহিবলৈ প্ৰায় আঠ মিনিট সময় লয়।

মনোৰঞ্জক তথ্য

নীল আৰ্মষ্ট্ৰং আছিল ২০ জুলাই ১৯৬৯ তাৰিখে জোনৰ পৃষ্ঠত ভৰি দিয়া প্ৰথম মানুহ। কোনোবা ভাৰতীয়ই জোনত ভৰি দিছে নেকি উলিওৱা।

জোন

আমাৰ পৃথিৱীৰ মাত্ৰ এটা উপগ্ৰহ আছে, সেয়া হ’ল জোন। ইয়াৰ ব্যাস পৃথিৱীৰ মাত্ৰ এক চতুৰ্থাংশ। ই ইমান ডাঙৰ যেন লাগে কাৰণ ই আন খগোলীয় বস্তুৰ তুলনাত আমাৰ গ্ৰহৰ অধিক ওচৰত। ই আমাৰ পৰা প্ৰায় $3,84,400 \mathrm{~km}$ দূৰত। এতিয়া তুমি সূৰ্যৰ পৰা পৃথিৱীৰ দূৰত্ব আৰু জোনৰ পৰা দূৰত্ব তুলনা কৰিব পাৰা।

চিত্ৰ ১.৩ : মহাকাশৰ পৰা দেখা জোন

জোনটোৱে পৃথিৱীৰ চাৰিওফালে প্ৰায় ২৭ দিনত ঘূৰে। এবাৰ ঘূৰ্ণন সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ ই একে সময় লয়। ফলত, পৃথিৱীৰ পৰা আমালৈ জোনৰ মাত্ৰ এটা ফাল দৃশ্যমান হয়।

জোনত জীৱন ধাৰণ কৰিবলৈ অনুকূল অৱস্থা নাই। ইয়াৰ পৃষ্ঠত পৰ্বত, সমভূমি আৰু খাদ আছে। এইবোৰে জোনৰ পৃষ্ঠত ছাঁ পেলায়। পূৰ্ণিমাৰ জোনলৈ চোৱা আৰু এই ছাঁবোৰ লক্ষ্য কৰা।

চিত্ৰ ১.৪ : মানৱনিৰ্মিত উপগ্ৰহ

এটা উপগ্ৰহ হৈছে এটা খগোলীয় বস্তু যি গ্ৰহবোৰৰ চাৰিওফালে ঘূৰে যেনেকৈ গ্ৰহবোৰ সূৰ্যৰ চাৰিওফালে ঘূৰে।

এটা মানৱনিৰ্মিত উপগ্ৰহ হৈছে এটা কৃত্ৰিম বস্তু। ইয়াক বিজ্ঞানীসকলে বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ বিষয়ে তথ্য সংগ্ৰহ কৰিবলৈ বা যোগাযোগৰ বাবে ডিজাইন কৰে। ইয়াক ৰকেট এটাই কঢ়িয়াই আনে আৰু পৃথিৱীৰ চাৰিওফালৰ কক্ষপথত স্থাপন কৰে।

মহাকাশত থকা কিছুমান ভাৰতীয় উপগ্ৰহ হ’ল ইন্সাট, আইআৰএছ, এডুছেট, ইত্যাদি।

?জীৱ-জন্তু আৰু গছ-গছনিৰ বাঢ়ি আৰু বাচি থাকিবলৈ কিৰ প্ৰয়োজন?

চিত্ৰ ১.৫ : অষ্টেৰয়ড

অষ্টেৰয়ড

তৰা, গ্ৰহ আৰু উপগ্ৰহবোৰৰ বাহিৰেও, অসংখ্য সৰু সৰু বস্তু আছে যিবোৰেও সূৰ্যৰ চাৰিওফালে ঘূৰে। এই বস্তুবোৰক অষ্টেৰয়ড বোলে। এইবোৰ মঙ্গল আৰু বৃহস্পতিৰ কক্ষপথৰ মাজত পোৱা যায় (চিত্ৰ ১.২)। বিজ্ঞানীসকলৰ মতে অষ্টেৰয়ডবোৰ হৈছে এটা গ্ৰহৰ অংশ যি বহু বছৰৰ আগত বিস্ফোৰণ হৈছিল।

উল্কাপিণ্ড

সূৰ্যৰ চাৰিওফালে ঘূৰি ফুৰা শিলৰ সৰু সৰু টুকুৰাবোৰক উল্কাপিণ্ড বোলে। কেতিয়াবা এই উল্কাপিণ্ডবোৰ পৃথিৱীৰ ওচৰলৈ আহে আৰু ইয়াৰ ওপৰত পৰিবলৈ টানে। এই প্ৰক্ৰিয়াৰ সময়ত বায়ুৰ সৈতে ঘঁহনিৰ বাবে এইবোৰ তপত হয় আৰু জ্বলি উঠে। ইয়াৰ ফলত পোহৰৰ চমক এটা হয়। কেতিয়াবা, এটা উল্কা সম্পূৰ্ণৰূপে নজ্বলাকৈয়ে পৃথিৱীত পৰে আৰু এটা খাল সৃষ্টি কৰে।

তুমি এটা বগা ৰঙৰ বহল পটি দেখা পোৱানে, যেনে নিৰ্মল তৰাৱলী ৰাতি এখনত আকাশখনত বগা জিলিকা পথ এটা? ই লক্ষ লক্ষ তৰাৰ এটা গুচ্ছ। এই পটিডাল হৈছে আকাশগঙ্গা ছায়াপথ (চিত্ৰ ১.৬)। আমাৰ সৌৰজগত এই ছায়াপথৰ এটা অংশ। প্ৰাচীন ভাৰতত, ইয়াক আকাশত বৈ থকা পোহৰৰ নদী হিচাপে কল্পনা কৰা হৈছিল। সেয়েহে, ইয়াৰ নাম আছিল আকাশগঙ্গা। ছায়াপথ হৈছে নিযুত নিযুত তৰা, আৰু ধূলি আৰু গেছৰ মেঘৰ এক বিশাল ব্যৱস্থা। এনে নিযুত নিযুত ছায়াপথ আছে যিয়ে বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ড গঠন কৰে। বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ড কিমান ডাঙৰ সেইটো কল্পনা কৰাটো কঠিন। বিজ্ঞানীসকলে ইয়াৰ বিষয়ে অধিক অধিক তথ্য উলিওৱাৰ চেষ্টা কৰি আছে। ইয়াৰ আকাৰৰ বিষয়ে আমি নিশ্চিত নহওঁ কিন্তু আমি জানো যে আমি সকলোৱে, তুমি আৰু মই এই বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ অন্তৰ্গত।

অনুশীলনী

১. তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ চমু উত্তৰ দিয়া।

(ক) এটা গ্ৰহ এটা তৰাৰ পৰা কেনেকৈ পৃথক?
(খ) ‘সৌৰজগত’ৰ অৰ্থ কি?
(গ) সূৰ্যৰ পৰা দূৰত্বৰ ক্ৰমত সকলো গ্ৰহৰ নাম লিখা।
(ঘ) পৃথিৱীক কিয় এক অনন্য গ্ৰহ বুলি কোৱা হয়?
(ঙ) আমি কিয় সদায় জোনৰ মাত্ৰ এটা ফালহে দেখোঁ?
(চ) বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ড কি?

২. শুদ্ধ উত্তৰটোত টিক চিন দিয়া।

(ক) “পৃথিৱীৰ যমজ” বুলি জনাজাত গ্ৰহটো হ’ল

(i) বৃহস্পতি
(ii) শনি
(iii) শুক্ৰ

(খ) সূৰ্যৰ তৃতীয় আটাইতকৈ ওচৰৰ গ্ৰহটো কোনটো?

(i) শুক্ৰ
(ii) পৃথিৱী
(iii) বুধ

(গ) সকলো গ্ৰহে সূৰ্যৰ চাৰিওফালে এটা ______ত ঘূৰে।

(i) বৃত্তাকাৰ পথ
(ii) আয়তাকাৰ পথ
(iii) দীঘলীয়া পথ

(ঘ) ধ্ৰুৱতৰাই ______ দিশলৈ নিৰ্দেশ কৰে।

(i) দক্ষিণ
(ii) উত্তৰ
(iii) পূব

(ঙ) অষ্টেৰয়ডবোৰ ______ৰ কক্ষপথৰ মাজত পোৱা যায়।

(i) শনি আৰু বৃহস্পতি
(ii) মঙ্গল আৰু বৃহস্পতি
(iii) পৃথিৱী আৰু মঙ্গল

৩. খালী ঠাই পূৰ কৰা।

(ক) বিভিন্ন নক্সা গঠন কৰা ______ৰ এটা গোটক ______ বোলে।
(খ) তৰাৰ এক বিশাল ব্যৱস্থাক ______ বোলে।
(গ) ______ হৈছে আমাৰ পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ ওচৰৰ খগোলীয় বস্তু।
(ঘ) ______ হৈছে সূৰ্যৰ তৃতীয় আটাইতকৈ ওচৰৰ গ্ৰহ।
(ঙ) গ্ৰহবোৰৰ নিজা ______ আৰু ______ নাথাকে।

কৰিবলগীয়া কাম

১. সৌৰজগতৰ এখন তালিকা প্ৰস্তুত কৰা।

২. এটা বন্ধৰ সময়ত প্লেনেটেৰিয়াম এখনলৈ ভ্ৰমণ কৰা আৰু শ্ৰেণীত তোমাৰ অভিজ্ঞতা বৰ্ণনা কৰা।

৩. পৃথিৱী আৰু সৌৰজগতৰ ওপৰত এটা কুইজ প্ৰতিযোগিতাৰ আয়োজন কৰা।

মজাৰ বাবে

১. সূৰ্যক সাধাৰণতে হিন্দীত সূৰ্য বা সূৰজ বুলি জনা যায়, আমাৰ দেশৰ বিভিন্ন ভাষাত ইয়াৰ নাম উলিওৱা। তোমাৰ বন্ধু, শিক্ষক আৰু চুবুৰীয়াৰ সহায় ল’বা।

২. তুমি হয়তো শুনিছা যে মানুহে মানৱ শৃংখল গঠন কৰে আৰু বিশ্ব শান্তি আদিৰ বাবে দৌৰে। তুমিও মজাৰ বাবে এটা মানৱ সৌৰজগত গঠন কৰি দৌৰিব পাৰা।

পদক্ষেপ ১: তোমাৰ শ্ৰেণীৰ সকলো ল’ৰা-ছোৱালীয়ে এই খেলটো খেলিব পাৰে। এখন ডাঙৰ হলত বা খেলপথাৰত গোট খোৱা।

পদক্ষেপ ২: এতিয়া বিপৰীত পৃষ্ঠাত অংকন কৰা চিত্ৰটোত দেখুওৱাৰ দৰে মাটিত ৮টা বৃত্ত আঁকা।

৫ মিটাৰ দীঘল দড়ি এডাল ব্যৱহাৰ কৰা। প্ৰতি আধা মিটাৰত খড়ি বা চিয়াহীৰে চিন দিয়া। কেন্দ্ৰবিন্দু চিনাক্ত কৰিবলৈ এটা সৰু খিলি ৰাখা। এতিয়া দড়িডালৰ এটা মূৰ কেন্দ্ৰীয় স্থানত ধৰি ৰাখা। তোমাৰ বন্ধুক $1 / 2$ মিটাৰ চিনত এটা খড়ি ধৰি ৰাখিবলৈ ক’বা আৰু দড়ি আৰু খড়ি দুয়োটাকে একেলগে মাটিত ধৰি খিলিটোৰ চাৰিওফালে ঘূৰিবলৈ ক’বা।

তুমি এটা বৃত্ত আঁকলা যেনেকৈ তুমি কম্পাছ আৰু পেঞ্চিল ব্যৱহাৰ কৰি কাগজত আঁকা। একে ধৰণে আন বৃত্তবোৰ আঁকা।

পদক্ষেপ ৩: ১০ টা প্লেকাৰ্ড প্ৰস্তুত কৰা। সেইবোৰক সূৰ্য, জোন, বুধ, শুক্ৰ, পৃথিৱী, মঙ্গল, বৃহস্পতি, শনি, ইউৰেনাছ, নেপচুন বুলি নামকৰণ কৰা।

পদক্ষেপ ৪: তলত দিয়া ক্ৰমত ১০ গৰাকী ল’ৰা-ছোৱালী বাছনি কৰা আৰু প্ৰতিজনক এটা এটা প্লেকাৰ্ড দিয়া।

প্লেকাৰ্ড বিতৰণৰ ক্ৰম

সূৰ্য - আটাইতকৈ ওখ, জোন - আটাইতকৈ চুটি; বুধ, মঙ্গল, শুক্ৰ আৰু পৃথিৱী (প্ৰায় সমান ওখ); নেপচুন, ইউৰেনাছ, শনি আৰু বৃহস্পতি আগৰ চাৰিটা গ্ৰহতকৈ ওখ কিন্তু সূৰ্যতকৈ চুটি।

এতিয়া প্লেকাৰ্ড ধৰি থকা ল’ৰা-ছোৱালীকেইটাক সূৰ্যক কেন্দ্ৰত ৰাখি সিহঁতৰ কক্ষপথত নিজৰ স্থান ল’বলৈ ক’বা। জোনৰ প্লেকাৰ্ড ধৰি থকা ল’ৰা-ছোৱালীজনক পৃথিৱীৰ প্লেকাৰ্ড ধৰি থকা ল’ৰা-ছোৱালীজনৰ হাত সদায় ধৰি ৰাখিবলৈ ক’বা।

এতিয়া তোমাৰ সৌৰজগত কাৰ্য্যত নামিবলৈ প্ৰায় সাজু।

এতিয়া সকলোকে ঘড়ীৰ কাঁটাৰ বিপৰীত দিশত লাহে লাহে গতি কৰিবলৈ দিয়া। তোমাৰ শ্ৰেণীটো সৌৰজগতৰ এটা সৰু মানৱ প্ৰতিলিপিলৈ ৰূপান্তৰিত হ’ল।

তোমাৰ কক্ষপথত গতি কৰোঁতে তুমি ঘূৰিও চাব পাৰা। সকলোৰে বাবে ঘূৰ্ণন ঘড়ীৰ কাঁটাৰ বিপৰীত দিশত হ’ব লাগিব, শুক্ৰ আৰু ইউৰেনাছৰ বাহিৰে যিয়ে ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত ঘূৰ্ণন কৰিব।