1. సంక్షిప్త వివరణ

• హస్తకళలు = యాంత్రికం కాని, చేతితో తయారు చేయబడిన వస్తువులు, స్థానిక ముడి పదార్థాలను ఉపయోగించి.
• భారతదేశం = వ్యవసాయం తర్వాత అతిపెద్ద కుటీర పరిశ్రమ ఉపాధి దాత (సుమారు 70 లక్షల కళాకారులు).
• ప్రపంచ హస్తకళల ఎగుమతిలో వాటా: 2 % (సుమారు US $ 3.8 బిలియన్ FY 2022-23).
• GeM పోర్టల్ & ODOP (ఒక జిల్లా-ఒక ఉత్పత్తి) 2018 → ఇ-మార్కెటింగ్‌ను ప్రోత్సహించడం.

2. చారిత్రక మైలురాళ్ళు

3. వర్గీకరణ & ముడి-పదార్థాల ఆధారం

4. జీఐ-ట్యాగ్ చేయబడిన మాస్టర్పీస్లు (ఎంపిక చేయబడినవి)

5. ఎగుమతి పనితీరు (2022-23)

• భారతదేశం = ప్రపంచంలో అతిపెద్ద చేతితో తయారు చేసిన కార్పెట్ ఎగుమతి దారి (సుమారు 40 % ప్రపంచ వాటా). | జరి/ జరి వస్తువులు | 520 | 14 % | | ఆర్ట్-మెటల్ వేర్ | 470 | 12 % | | వుడ్-వేర్ | 420 | 11 % | | ఇతర హస్తకళలు | 980 | 26 % | మొత్తం హస్తకళల ఎగుమతి ≈ 3.8 బిలియన్ US $

6. ప్రభుత్వ పథకాలు ఒక నిమిషంలో

7. ప్రసిద్ధ హస్తకళ కేంద్రాలు & వాటి మారుపేర్లు

8. త్వరిత-రివిజన్ ఒక-లైనర్లు

• భారతదేశంలో 3,000 కంటే ఎక్కువ హస్తకళ రూపాలు క్రాఫ్ట్స్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఇండియా ద్వారా పత్రికీకరించబడ్డాయి.
• EPCH ప్రధాన కార్యాలయం: నోయిడా (UP); CEPC (కార్పెట్) ప్రధాన కార్యాలయం: న్యూఢిల్లీ.
• వరల్డ్ క్రాఫ్ట్స్ కౌన్సిల్ (WCC) 1964లో స్థాపించబడింది; ప్రధాన కార్యాలయం – న్యూయార్క్; భారతదేశం 1964లో చేరింది.
• పద్మ పురస్కారాలు హస్తకళలకు: 2023 – శ్రీ అబ్దుల్ గఫూర్ ఖత్రి (టై-డై), గుజరాత్.
• హస్తకళల వారం ప్రతి సంవత్సరం ఆగస్ట్ 8-14 నుండి జరుపుకుంటారు.
• అతిపెద్ద హస్తకళల మేళా – IHGF ఢిల్లీ ఫెయిర్ (వసంత & శరదృతువు సంచికలు).
• కళాకారుల కోసం ఇ-కామర్స్ పోర్టల్: IndiaCraftsMart (2020) EPCH ద్వారా.
• ODOP ఉత్పత్తులు: 1062 జిల్లాలు మ్యాప్ చేయబడ్డాయి; వారణాసి – చెక్క లాకర్ వేర్ & బొమ్మలు.
• ఢోక్రా అత్యంత పురాతనమైన లాస్ట్-వాక్స్ కాస్టింగ్ సాంకేతికత (2500 BCE).
• పట్టచిత్ర పెయింటింగ్స్ రంగుల కోసం సహజ రాళ్ళు & కొబ్బరి చిప్పలను ఉపయోగిస్తాయి.
• బ్లూ పాటరీలో మట్టి ఉండదు; క్వార్ట్జ్, గాజు, ముల్తాని మట్టిని ఉపయోగిస్తుంది.
• జర్దోజీ అనేది పట్టుపై బంగారు/వెండి కాయిల్స్ ఉపయోగించే పర్షియన్ కుట్టుపని.
• కేన్ & బాంబూ టెక్నాలజీ సెంటర్ (CBTC) – గువాహటి, అస్సాం.
• చేతితో తయారు చేసిన కార్పెట్ ఎగుమతి హస్తకళ + నేత కలిపి సంపాదించే దానికంటే ఎక్కువ విదేశీ మారకం సంపాదిస్తుంది.
• క్రాఫ్ట్మార్క్ అనేది క్రాఫ్ట్స్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఇండియా (CCI) యొక్క ధృవీకరణ లేబుల్.

9. రైల్వే పరీక్షల కోసం ప్రాక్టీస్ బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు

ప్ర1. ఏ రాష్ట్రం జీఐ-ట్యాగ్ చేయబడిన “బ్లూ పాటరీ” హస్తకళకు ప్రసిద్ధి చెందింది? a) గుజరాత్ b) రాజస్థాన్ c) ఉత్తర ప్రదేశ్ d) కర్ణాటక

ప్ర2. హస్తకళల ఎగుమతి ప్రోత్సాహక మండలి (EPCH) ఏ సంవత్సరంలో స్థాపించబడింది
a) 1952 b) 1965 c) 1975 d) 1982

ప్ర3. “భారతదేశపు పిత్తడి నగరం” అనే మారుపేరు ఏది
a) మొరాదాబాద్ b) ఫిరోజాబాద్ c) భాగల్పూర్ d) పానిపట్

ప్ర4. ప్రపంచ హస్తకళల ఎగుమతిలో భారతదేశం యొక్క వాటా సుమారుగా
a) 1 % b) 2 % c) 5 % d) 10 %

ప్ర5. ఈ క్రింది ఏ హస్తకళ లాస్ట్-వాక్స్ కాస్టింగ్ సాంకేతికతను ఉపయోగిస్తుంది?
a) బ్లూ పాటరీ b) ఢోక్రా c) జర్దోజీ d) చన్నపట్న బొమ్మలు

ప్ర6. ఆల్ ఇండియా హ్యాండిక్రాఫ్ట్స్ బోర్డ్ ఏ సంవత్సరంలో ఏర్పాటు చేయబడింది
a) 1947 b) 1952 c) 1957 d) 1962

ప్ర7. భారతదేశపు “కార్పెట్ బెల్ట్” ప్రధానంగా ఎక్కడ ఉంది
a) మిర్జాపూర్-భదోహి b) జైపూర్-సంగనేర్ c) కాంచీపురం d) నదియా-ముర్షిదాబాద్

ప్ర8. ఈ క్రింది ఏ హస్తకళ మట్టి ఆధారితం కాదు?
a) బ్లూ పాటరీ b) టెర్రకోటా c) నల్ల కుండలు d) ఖవ్డా కుండలు

ప్ర9. EPCH ప్రధాన కార్యాలయం ఎక్కడ ఉంది
a) న్యూఢిల్లీ b) ముంబై c) నోయిడా d) కోల్కతా

ప్ర10. ఒక జిల్లా ఒక ఉత్పత్తి (ODOP) కార్యక్రమం ఏ సంవత్సరంలో ప్రారంభించబడింది
a) 2014 b) 2016 c) 2018 d) 2020

ప్ర11. ఈ క్రింది ఏది జీఐ-ట్యాగ్ చేయబడిన చెక్క బొమ్మల హస్తకళ?
a) కొండపల్లి b) పట్టచిత్ర c) పిపిలి d) కలంకారి

ప్ర12. భారతదేశంలో మణి తయారీ హస్తకళకు పురాతన ఆధారాలు ఎక్కడ నుండి వచ్చాయి
a) మౌర్య కాలం b) గుప్త కాలం c) సింధు లోయ నాగరికత d) వేద కాలం

ప్ర13. అంబేద్కర్ హస్తశిల్ప్ వికాస్ యోజనను ఏ మంత్రిత్వ శాఖ అమలు చేస్తుంది?
a) MSME b) టెక్స్టైల్స్ c) సంస్కృతి d) పర్యాటకం

ప్ర14. భారతదేశం ప్రపంచంలో అతిపెద్ద ఎగుమతి దారిగా ఉంది
a) బ్లూ పాటరీ b) చేతితో తయారు చేసిన కార్పెట్లు c) టెర్రకోటా నగలు d) ముండ్లు ఫర్నిచర్

ప్ర15. “క్రాఫ్ట్మార్క్” లేబుల్ ఎవరిచే జారీ చేయబడుతుంది
a) EPCH b) CCI c) NHDC d) TRIFED

ప్ర16. హస్తకళల వారం ఎప్పుడు జరుపుకుంటారు
a) ఆగస్ట్ 1-7 b) ఆగస్ట్ 8-14 c) ఆగస్ట్ 15-21 d) అక్టోబర్ 2-8

ప్ర17. ఈ క్రింది ఏది బీహార్ యొక్క జీఐ హస్తకళ?
a) చన్నపట్న బొమ్మలు b) మధుబని పెయింటింగ్ c) బ్లూ పాటరీ d) పట్టచిత్ర

ప్ర18. వరల్డ్ క్రాఫ్ట్స్ కౌన్సిల్ (WCC) ఏ సంవత్సరంలో స్థాపించబడింది
a) 1950 b) 1964 c) 1971 d) 1980

ప్ర19. తుస్సర్ పట్టు హస్తకళలకు “పట్టు నగరం”గా ఏ నగరం ప్రసిద్ధి చెందింది?
a) వారణాసి b) భాగల్పూర్ c) మైసూరు d) కాంచీపురం

ప్ర20. సాంప్రదాయ బ్లూ పాటరీ యొక్క ముడి పదార్థంలో ఇది ఉండదు
a) క్వార్ట్జ్ b) గాజు c) ముల్తాని మట్టి d) మట్టి

చివరి నిమిషం చీట్: గుర్తుంచుకోండి “2-3-8” → 2 % ప్రపంచ వాటా, 3 వేల హస్తకళ రూపాలు, 8 రోజులు (ఆగస్ట్ 8-14) హస్తకళల వారం!