ਰਾਜ-ਵਿਵਸਥਾ
ਮੁੱਖ ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਸੂਤਰ
ਰਾਜ-ਵਿਵਸਥਾ ਲਈ 5-7 ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੰਕਲਪ ਦਿਓ:
| # | ਸੰਕਲਪ | ਸੰਖੇਪ ਵਿਆਖਿਆ |
|---|---|---|
| 1 | ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰ | ਛੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਧਿਕਾਰ (14-32) ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲਾਗੂ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ – ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ, ਸੁਤੰਤਰਤਾ, ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਧਰਮ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਇਲਾਜ |
| 2 | ਤਿੰਨ-ਸਤਰੀ ਸਰਕਾਰ | ਕੇਂਦਰ, ਰਾਜ, ਸਥਾਨਕ (ਪੰਚਾਇਤ/ਨਗਰ ਨਿਗਮ) – ਸ਼ਕਤੀਆਂ 7ਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਦੁਆਰਾ ਕੇਂਦਰੀ, ਰਾਜ ਅਤੇ ਸਮਵਰਤੀ ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ |
| 3 | ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਜ (ਆਰਟੀਕਲ 356) | ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ – ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 6 ਮਹੀਨੇ, ਸੰਸਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ ਕੁੱਲ 3 ਸਾਲ |
| 4 | ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਪ੍ਰਬੰਧ | ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ – ਰਾਸ਼ਟਰੀ (ਆਰਟੀਕਲ 352), ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਜ (ਆਰਟੀਕਲ 356), ਵਿੱਤੀ (ਆਰਟੀਕਲ 360); 1 ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਜ਼ਰੂਰੀ |
| 5 | ਸੰਸਦੀ ਬਣਤਰ | ਦੋ ਸਦਨ – ਲੋਕ ਸਭਾ (545 ਚੁਣੇ ਹੋਏ + 2 ਨਾਮਜ਼ਦ) ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀਟਾਂ 552; ਰਾਜ ਸਭਾ 238 ਚੁਣੇ ਹੋਏ + 12 ਨਾਮਜ਼ਦ = ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 250 |
| 6 | ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਜੱਜਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ | 34 ਜੱਜ (ਸੀਜੇਆਈ ਸਮੇਤ) ਰਾਸ਼ਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ; ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ 65 ਸਾਲ; ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ 2/3 ਬਹੁਮਤ ਨਾਲ ਹਟਾਉਣਾ |
| 7 | ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੋਧ | ਤਿੰਨ ਰਸਤੇ – ਸਧਾਰਨ ਬਹੁਮਤ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਹੁਮਤ (ਆਰਟੀਕਲ 368) + ਅੱਧੇ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਸੰਘੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ; ਹੁਣ ਤੱਕ 105 ਸੋਧਾਂ |
10 ਅਭਿਆਸ ਬਹੁ-ਵਿਕਲਪੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ
Q1. ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਹਿੱਸਾ ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ? A) ਹਿੱਸਾ I B) ਹਿੱਸਾ II C) ਹਿੱਸਾ III D) ਹਿੱਸਾ IV
ਉੱਤਰ: C
ਹੱਲ: ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ 25 ਹਿੱਸੇ ਹਨ। ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਹਿੱਸਾ III ਵਿੱਚ ਆਰਟੀਕਲ 14 ਤੋਂ 32 ਤੱਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: ਯਾਦ ਰੱਖੋ “FR-3” – ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰ = ਹਿੱਸਾ 3
ਸੰਕਲਪ: ਰਾਜ-ਵਿਵਸਥਾ - ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਹਿੱਸੇ
Q2. ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀਟਾਂ ਹਨ A) 530 B) 545 C) 550 D) 552
ਉੱਤਰ: D
ਹੱਲ: ਆਰਟੀਕਲ 81 ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 552 – 530 ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ, 20 ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ, 2 ਐਂਗਲੋ-ਇੰਡੀਅਨ ਨਾਮਜ਼ਦ (ਹੁਣ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)।
ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: 5+5+2 = 552
ਸੰਕਲਪ: ਸੰਸਦ - ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਬਣਤਰ
Q3. ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨਿਆਂਧੀਸ਼ ਨੂੰ ਕੌਣ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ? A) ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ B) ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ C) ਕਾਲਜੀਅਮ D) ਕਾਨੂੰਨ ਮੰਤਰੀ
ਉੱਤਰ: B
ਹੱਲ: ਆਰਟੀਕਲ 124 ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸੀਜੇਆਈ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਰਿਵਾਜ ਹੈ ਕਿ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਜੱਜ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: “CJI = ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਚੋਣ”
ਸੰਕਲਪ: ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ - ਨਿਯੁਕਤੀ
Q4. ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰੇਲ ਹਾਦਸੇ ਕਾਰਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਜ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੰਸਦ ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਕਿੰਨੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? A) 1 B) 2 C) 3 D) 6
ਉੱਤਰ: B
ਹੱਲ: ਆਰਟੀਕਲ 356 ਐਲਾਨ ਨੂੰ 2 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੋਵਾਂ ਸਦਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: “ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਾਜ = 2-ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਟਿਕਟ”
ਸੰਕਲਪ: ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਪ੍ਰਬੰਧ
Q5. 42ਵੀਂ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੋਧ ਕਿਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ? A) ਜੀ.ਐਸ.ਟੀ. B) ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਉਮਰ 21 C) ਮੌਲਿਕ ਕਰਤੱਵ ਜੋੜੇ D) ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ
ਉੱਤਰ: C
ਹੱਲ: 1976 ਦੀ ਸੋਧ ਨੇ ਹਿੱਸਾ IVA (ਆਰਟੀਕਲ 51A) ਜੋੜਿਆ – 10 ਮੌਲਿਕ ਕਰਤੱਵ; ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾ ਵੀ ਦਿੱਤੀ।
ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: “42 = ਕਰਤੱਵ” (4+2=6 ਅੱਖਰ ‘ਕਰਤੱਵ’ ਵਿੱਚ)
ਸੰਕਲਪ: ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੋਧਾਂ
Q6. ਰਾਜਸਥਾਨ ਤੋਂ 2022 ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਕਦੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਵੇਗਾ? A) 2026 B) 2028 C) 2024 D) 2030
ਉੱਤਰ: B
ਹੱਲ: ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ 6 ਸਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਹਰ 2 ਸਾਲ ਬਾਅਦ 1/3 ਸੀਟਾਂ ਲਈ ਚੋਣਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। 2022 + 6 = 2028.
ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: RS = 6-ਸਾਲ ਦਾ ਚੱਕਰ
ਸੰਕਲਪ: ਸੰਸਦ - ਰਾਜ ਸਭਾ ਕਾਰਜਕਾਲ
Q7. ਕਿਹੜੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ‘ਰੇਲਵੇ’ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ? A) ਰਾਜ B) ਸਮਵਰਤੀ C) ਕੇਂਦਰੀ D) ਬਾਕੀ
ਉੱਤਰ: C
ਹੱਲ: ਐਂਟਰੀ 22, ਕੇਂਦਰੀ ਸੂਚੀ (7ਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ) – ਸਿਰਫ਼ ਸੰਸਦ ਹੀ ਰੇਲਵੇ ‘ਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: “ਟ੍ਰੇਨ ਕੇਂਦਰੀ ਟਰੈਕ ‘ਤੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ”
ਸੰਕਲਪ: ਕੇਂਦਰ-ਰਾਜ ਸੰਬੰਧ
Q8. ਦਲ-ਬਦਲ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਨੂੰਨ ਕਿਸ ਅਨੁਸੂਚੀ ਰਾਹੀਂ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ? A) 8ਵੀਂ B) 9ਵੀਂ C) 10ਵੀਂ D) 11ਵੀਂ
ਉੱਤਰ: C
ਹੱਲ: 52ਵੀਂ ਸੋਧ 1985 ਨੇ 10ਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਜੋੜੀ; ਪਾਰਟੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਛੱਡਣ ‘ਤੇ ਅਯੋਗਤਾ।
ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: “10 = T for Turncoat”
ਸੰਕਲਪ: ਚੋਣ ਸੁਧਾਰ
Q9. ਇੱਕ ਰੇਲ ਯਾਤਰੀ ਰੇਲ ਕਿਰਾਏ ਵਾਧੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਰਿਟ ਦਾਇਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਹੜੀ ਰਿਟ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁਕਵੀਂ ਹੈ? A) ਮੈਂਡੇਮਸ B) ਸਰਟੀਅਰੇਰੀ C) ਪ੍ਰੋਹਿਬਿਸ਼ਨ D) ਕਿਊ-ਵਾਰੰਟੋ
ਉੱਤਰ: A
ਹੱਲ: ਮੈਂਡੇਮਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਕਿਰਾਏ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਣ ਕਾਨੂੰਨੀ ਫਰਜ਼ ਹੈ।
ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: “ਮੈਂਡੇਮਸ = ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰੋ”
ਸੰਕਲਪ: ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਇਲਾਜ
Q10. ਜੇਕਰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ 20% (ਪੂਰਨ) ਨੋਟਿਸ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਚੇਅਰਮੈਨ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ A) ਸਾਧਾਰਣ ਰਾਜ਼ੀਨਾਮਾ B) ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਸਤਾਵ C) ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ D) ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਮਹਾਂ-ਭਿਆਗ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ
ਉੱਤਰ: B
ਹੱਲ: ਨਿਯਮ 187 ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਲਈ 1/4 (≈25%) ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ; ਪਰੰਤੂ 20% ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੀ ਨੋਟਿਸ ਲਈ ਮਾਮਲਾ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੈ।
ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ: “ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ = 20% ਟਰਿੱਗਰ”
ਸੰਕਲਪ: ਸੰਸਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ
5 ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ
PYQ 1. ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਮੌਲਿਕ ਕਰਤੱਵ ਹਨ? RRB NTPC 2021 CBT-1
ਉੱਤਰ: 11
ਹੱਲ: ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਰਟੀਕਲ 51A ਅਧੀਨ 10; 86ਵੀਂ ਸੋਧ 2002 ਨੇ 11ਵਾਂ ਕਰਤੱਵ ਜੋੜਿਆ – ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ/ਸੰਭਾਲਣਹਾਰ ਦਾ 6-14 ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਦਾ ਕਰਤੱਵ।
ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਸੁਝਾਅ: ਉਂਗਲੀਆਂ ‘ਤੇ ਗਿਣੋ – 11 ਕਰਤੱਵ; 6-14 ਉਮਰ ਦਾ ਕਰਤੱਵ ਸਭ ਤੋਂ ਨਵਾਂ ਹੈ।
PYQ 2. ਜੀ.ਐਸ.ਟੀ. 101ਵੀਂ ਸੋਧ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸ ਸਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ? RRB Group D 2022
ਉੱਤਰ: 2017
ਹੱਲ: ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੋਧ ਅਗਸਤ 2016 ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਹੋਈ; 1 ਜੁਲਾਈ 2017 ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਹੋਈ; ਵਸਤੂ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰ ਨੇ ਕਈ ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਕਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ।
ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਸੁਝਾਅ: ਯਾਦ ਰੱਖੋ “GST-17” – 101ਵੀਂ ਸੋਧ 2017 ਵਿੱਚ।
PYQ 3. ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਉਮਰ ਕੀ ਹੈ? RRB ALP 2018
ਉੱਤਰ: 25 ਸਾਲ
ਹੱਲ: ਆਰਟੀਕਲ 84 ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਲੋਕ ਐਕਟ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੋ – ਐੱਮ.ਪੀ. (ਲੋਕ ਸਭਾ) ਬਣਨ ਲਈ 25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਜ਼ਰੂਰੀ; ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਐੱਮ.ਪੀ. ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਸੁਝਾਅ: ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਉਮਰ = ਐੱਮ.ਐੱਲ.ਏ. ਉਮਰ (25) ≠ ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਉਮਰ (30)।
PYQ 4. ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ _____ ਸਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਭੰਗ ਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। RRB JE 2019
ਉੱਤਰ: 5
ਹੱਲ: ਆਰਟੀਕਲ 172 ਪਹਿਲੀ ਬੈਠਕ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਤੋਂ 5-ਸਾਲਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਰਾਜਪਾਲ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਸਲਾਹ ‘ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਭੰਗ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਸੁਝਾਅ: ਲੋਕ ਸਭਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੋਵੇਂ 5 ਸਾਲ; ਰਾਜ ਸਭਾ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ 6 ਸਾਲ।
PYQ 5. ਕਿਹੜਾ ਆਰਟੀਕਲ ਕੰਟਰੋਲਰ ਅਤੇ ਆਡੀਟਰ ਜਨਰਲ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ? RPF SI 2019
ਉੱਤਰ: ਆਰਟੀਕਲ 148
ਹੱਲ: ਸੀ.ਏ.ਜੀ. ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ; 6 ਸਾਲ ਜਾਂ 65 ਸਾਲ ਜੋ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਵੇ, ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ; ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਜੱਜ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਸੁਝਾਅ: 148 – ਯਾਦ ਰੱਖੋ “1-4-8” ਜਿਵੇਂ ਰੇਲਵੇ ਸਮਾਂ ਸਾਰਣੀ 14:08।
ਤੇਜ਼ ਟ੍ਰਿਕਸ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ
| ਸਥਿਤੀ | ਸ਼ਾਰਟਕੱਟ | ਉਦਾਹਰਨ |
|---|---|---|
| 6 ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ | ਉਂਗਲੀ ਕੋਡ ਵਰਤੋ: E-F-E-R-C-C (ਸਮਾਨਤਾ, ਸੁਤੰਤਰਤਾ, ਸ਼ੋਸ਼ਣ, ਧਰਮ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਸੰਵਿਧਾਨਕ) | 6 ਉਂਗਲੀਆਂ = 6 ਅਧਿਕਾਰ |
| ਲੋਕ ਸਭਾ ਬਨਾਮ ਰਾਜ ਸਭਾ ਸੀਟਾਂ | LS = 552 ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ (5-5-2); RS = 250 ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ (2-5-0) | 552 vs 250 |
| ਸੋਧ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ | S-SR: ਸਧਾਰਨ ਬਹੁਮਤ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਹੁਮਤ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ + ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ | 1-2-3 → 1 ਸਧਾਰਨ, 2 ਵਿਸ਼ੇਸ਼, 3 ਵਿਸ਼ੇਸ਼+ਰਾਜ |
| ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਅਵਧੀਆਂ | Na-6-6: ਰਾਸ਼ਟਰੀ 6 ਮਹੀਨੇ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ 6 ਮਹੀਨੇ, ਵਿੱਤੀ 2 ਮਹੀਨੇ 6 ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ | 6-6-6/2 |
| ਅਨੁਸੂਚੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ | 12 ਅਨੁਸੂਚੀਆਂ – ਯਾਦ ਰੱਖੋ “ਸੰਵਿਧਾਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਵਿੱਚ 12 ਕੋਚ” | 1-12 |
ਆਮ ਗਲਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚੋ
| ਗਲਤੀ | ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਹ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਹਨ | ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ |
|---|---|---|
| ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਲਝਾਉਣਾ | ਦੋਵੇਂ III & IV ਵਿੱਚ | ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰ = ਲਾਗੂ ਕਰਵਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ; ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਂਤ = ਗੈਰ-ਲਾਗੂ ਕਰਨਯੋਗ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ |
| ਸੋਚਣਾ ਕਿ ਸੀ.ਏ.ਜੀ. ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ | ਆਰਟੀਕਲ 148 ਗਲਤ ਪੜ੍ਹਿਆ | ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਸੰਸਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਜੱਜ ਵਾਂਗ |
| ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਐਂਗਲੋ-ਇੰਡੀਅਨ ਸੀਟਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਗਿਣਨਾ | ਸੋਧ ਭੁੱਲ ਗਏ | 104ਵੀਂ ਸੋਧ 2020 ਨੇ ਨਾਮਜ਼ਦ ਐਂਗਲੋ-ਇੰਡੀਅਨ ਸੀਟਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ |
| ਇਹ ਮੰਨਣਾ ਕਿ ਰਾਜਪਾਲ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ 5 ਸਾਲ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ | ਆਰਟੀਕਲ 156 ਢਿੱਲਾ ਪੜ੍ਹਿਆ | ਰਾਜਪਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੱਕ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ – ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਾਰਜਕਾਲ ਨਹੀਂ |
| 73ਵੀਂ ਅਤੇ 74ਵੀਂ ਸੋਧਾਂ ਨੂੰ ਉਲਝਾਉਣਾ | ਦੋਵੇਂ 1992 | 73 → ਪੰਚਾਇਤਾਂ (ਪੇਂਡੂ); 74 → ਨਗਰ ਨਿਗਮ (ਸ਼ਹਿਰੀ) |
ਤੇਜ਼ ਰੀਵਿਜ਼ਨ ਫਲੈਸ਼ਕਾਰਡ
| ਸਾਹਮਣਾ (ਪ੍ਰਸ਼ਨ/ਟਰਮ) | ਪਿਛਲਾ ਪਾਸਾ (ਉੱਤਰ) |
|---|---|
| ਹਿੱਸਾ IV A | ਮੌਲਿਕ ਕਰਤੱਵ (ਆਰਟੀਕਲ 51A) – 11 ਕਰਤੱਵ |
| ਆਰਟੀਕਲ 32 | ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਇਲਾਜ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ – ਦਿਲ ਅਤੇ ਰੂਹ (ਡਾ. ਅੰਬੇਡਕਰ) |
| 42ਵੀਂ ਸੋਧ ਦਾ ਸਾਲ | 1976 – ਮਿੰਨੀ ਸੰਵਿਧਾਨ |
| ਪਹਿਲੀ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੋਧ | 1951 – ਜ਼ਮੀਨ ਸੁਧਾਰ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ 9ਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਜੋੜੀ |
| ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਾ ਮਹਾਂ-ਭਿਆਗ | ਆਰਟੀਕਲ 61 – ਲੋਕ ਸਭਾ/ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ 1/4 ਨੋਟਿਸ + 2/3 ਬਹੁਮਤ ਦੀ ਲੋੜ |
| ਗ੍ਰਾਮ ਸਭਾ | ਆਰਟੀਕਲ 243(b) ਅਧੀਨ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ – ਪਿੰਡ ਦਾ ਮਤਦਾਤਾ |
| 7ਵੀਂ ਅਨੁਸੂਚੀ ਸੂਚੀਆਂ | 97 ਕੇਂਦਰੀ + 66 ਰਾਜ + 47 ਸਮਵਰਤੀ = 210 ਐਂਟਰੀਆਂ |
| ਐਟਾਰਨੀ ਜਨਰਲ ਕਾਰਜਕਾਲ | ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੱਕ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ – ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਾਰਜਕਾਲ ਨਹੀਂ |
| ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਉਮਰ | 30 ਸਾਲ |
| ਵਿੱਤ ਕਮਿਸ਼ਨ ਆਰਟੀਕਲ | ਆਰਟੀਕਲ 280 – ਹਰ 5 ਸਾਲ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ |
ਵਿਸ਼ਾ ਕਨੈਕਸ਼ਨ
- ਸਿੱਧਾ ਲਿੰਕ: ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ (ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਵਿਕਾਸ 1858-1950) ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਅਕਸਰ ਰਾਜ-ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਬਹੁ-ਵਿਕਲਪੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
- ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰ (ਜੀ.ਐਸ.ਟੀ. ਕੌਂਸਲ, ਵਿੱਤ ਕਮਿਸ਼ਨ) + ਰਾਜ-ਵਿਵਸਥਾ; ਭੂਗੋਲ (ਅੰਤਰ-ਰਾਜ ਨਦੀਆਂ) + ਰਾਜ-ਵਿਵਸਥਾ (ਆਰਟੀਕਲ 262)।
- ਬੁਨਿਆਦ: ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਨਵੇਂ ਬਿੱਲਾਂ, ਆਰਡੀਨੈਂਸਾਂ, ਅਦਾਲਤੀ ਫੈਸਲਿਆਂ ਲਈ; ਰੇਲਵੇ ਭਰਤੀ ਬੋਰਡ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਘਵਾਦ, ਰੇਲਵੇ ਬਜਟ ਮਰਜਰ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
BETA
