• ਤਾਨਸੇਨ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਬੱਚਾ ਸੀ।
• ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਪਰੰਤੂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ, ਉਹ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਬਿਲਕੁਲ ਨਕਲ ਉਤਾਰਦਾ ਸੀ।
• ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸਨੇ ਬਾਘ ਵਾਂਗ ਦਹਾੜ ਕੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।

ਤੁਸੀਂ ਤਾਨਸੇਨ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇਗਾ - ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ।

ਮੁਕੰਦਨ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬੇਹਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਤਾਨਸੇਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਬੱਚਾ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਬੱਚਾ ਸੀ। ਅਕਸਰ, ਉਹ ਖੇਡਣ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਨਕਲ ਉਤਾਰਨਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ।

ਸਵਾਮੀ ਹਰਿਦਾਸ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕ ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਸਮੂਹ ਇੱਕ ਛਾਂਦਾਰ ਬਗੀਚੇ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਤਾਨਸੇਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ।

‘ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਅਜਨਬੀ!’ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ‘ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਾ ਆਵੇਗਾ’। ਉਹ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਘ ਵਾਂਗ ਦਹਾੜਿਆ। ਯਾਤਰੀਆਂ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸਮੂਹ ਡਰ ਨਾਲ ਭੱਜ ਗਿਆ ਪਰੰਤੂ ਸਵਾਮੀ ਹਰਿਦਾਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। “ਡਰੋ ਨਹੀਂ,” ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ। “ਬਾਘ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਆਓ ਇਸਨੂੰ ਲੱਭੀਏ।”

ਅਚਾਨਕ, ਉਸਦੇ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਨੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਰੁੱਖ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕਦੇ ਦੇਖਿਆ। “ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਬਾਘ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਜੀ,” ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ। “ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਮੁੰਡਾ ਹੈ।”

• ਤਾਨਸੇਨ ਨੇ ਸਵਾਮੀ ਹਰਿਦਾਸ ਤੋਂ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਿਆ।
• ਉਹ ਮੁਹੰਮਦ ਗੌਸ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਤ ਕੋਲ ਰਿਹਾ।
• ਉਸਨੇ ਰਾਣੀ ਮ੍ਰਿਗਨੈਨੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਹੁਸੈਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।

ਸਵਾਮੀ ਹਰਿਦਾਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਤਾਨਸੇਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਵੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਗਾਇਕ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।”

ਤਾਨਸੇਨ ਦਸ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਵਾਮੀ ਹਰਿਦਾਸ ਨਾਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਰਿਹਾ, ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਦਾ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਗਾਇਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਆਸ-ਪਾਸ, ਉਸਦੇ ਮਾਪੇ ਮਰ ਗਏ। ਮੁਕੰਦਨ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੀ ਮਰਨ ਵੇਲੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੀ ਕਿ ਤਾਨਸੇਨ ਨੂੰ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਮੁਹੰਮਦ ਗੌਸ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੁਹੰਮਦ ਗੌਸ ਇੱਕ ਸੰਤ ਸੀ। ਮੁਕੰਦਨ ਮਿਸ਼ਰਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਭਗਤ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਮੁਹੰਮਦ ਗੌਸ ਨਾਲ ਗਵਾਲੀਅਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਤਾਨਸੇਨ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਰਾਣੀ ਮ੍ਰਿਗਨੈਨੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਆਪ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਉਸਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਰਬਾਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਾਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਹੁਸੈਨੀ ਸੀ।

ਹੁਸੈਨੀ ਵੀ ਸਵਾਮੀ ਹਰਿਦਾਸ ਦੀ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਬਣ ਗਈ। ਤਾਨਸੇਨ ਅਤੇ ਹੁਸੈਨੀ ਦੇ ਪੰਜ ਬੱਚੇ ਹੋਏ ਜੋ ਸਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸੰਗੀਤਕ ਸਨ।

ਤਾਨਸੇਨ ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਉਹ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਤਾਨਸੇਨ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

• ਤਾਨਸੇਨ ਅਕਬਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਚਹੇਤਾ ਬਣ ਗਿਆ।
• ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਰਾਗ ਦੀਪਕ ਗਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
• ਤਾਨਸੇਨ ਨੇ ਰਾਗ ਦੀਪਕ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਕਾਟੂ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਧੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸਹੇਲੀ ਨੂੰ ਰਾਗ ਦੀਪਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਗ ਮੇਘ ਗਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।

ਤਾਨਸੇਨ 1556 ਵਿੱਚ ਅਕਬਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਾ ਬਹੁਤ ਚਹੇਤਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਅਕਬਰ ਦਿਨ ਜਾਂ ਰਾਤ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਤਾਨਸੇਨ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਲਈ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਅਕਸਰ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਦਾ ਅਭਿਆਸ ਸੁਣਨ ਲਈ ਤਾਨਸੇਨ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵੀ ਦਿੱਤੇ। ਕੁਝ ਦਰਬਾਰੀ ਤਾਨਸੇਨ ਤੋਂ ਈਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। “ਜਦ ਤੱਕ ਤਾਨਸੇਨ ਬਰਬਾਦ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਸਾਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ,” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਦਰਬਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਸ਼ੌਕਤ ਮੀਆਂ, ਨੂੰ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾਰ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ।

“ਆਓ ਉਸਨੂੰ ਰਾਗ ਦੀਪਕ ਗਵਾਉਣ ਲਈ ਕਹੀਏ”, ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ।

“ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਕਿਵੇਂ ਮਦਦ ਹੋਵੇਗੀ?” ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਦਮੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।

“ਜੇ ਰਾਗ ਦੀਪਕ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਹਵਾ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਗਰਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਾਇਕ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਨਸੇਨ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਗਾਇਕ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਰਾਗ ਦੀਪਕ ਗਾਏਗਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਰ ਜਾਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲਵਾਂਗੇ।”

ਸ਼ੌਕਤ ਮੀਆਂ ਅਕਬਰ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਤਾਨਸੇਨ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਗਾਇਕ ਹੈ। ਆਓ ਉਸਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰੀਏ। ਉਸਨੂੰ ਰਾਗ ਦੀਪਕ ਗਾਉਣ ਲਈ ਕਹੋ। ਸਿਰਫ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਗਾਇਕ ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।”

“ਜ਼ਰੂਰ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤਾਨਸੇਨ ਕੁਝ ਵੀ ਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ”। ਅਕਬਰ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਤਾਨਸੇਨ ਡਰ ਗਿਆ, ਪਰੰਤੂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਅਵੱਗਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। “ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ, ਮੇਰੇ ਸਵਾਮੀ,” ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪਰੰਤੂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਾਂ ਦਿਓ।” ਤਾਨਸੇਨ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਇੰਨਾ ਨਿਰਾਸ਼ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। “ਮੈਂ ਰਾਗ ਗਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ,” ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, “ਪਰੰਤੂ ਇਸਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਗਰਮੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਦੀਵਿਆਂ ਨੂੰ ਜਗਾਏਗੀ, ਬਲਕਿ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਰਾਖ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ।”

ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ। “ਜੇ ਕੋਈ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਰਾਗ ਮੇਘ ਗਾਏ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਏ, ਤਾਂ ਇਹ ਬਾਰਿਸ਼ ਲਿਆਵੇਗਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਸਾਡੀ ਧੀ, ਸਰਸਵਤੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸਹੇਲੀ, ਰੂਪਵਤੀ, ਇਹ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ,” ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ।

ਉਸਨੇ ਦੋਵਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਗ ਮੇਘ ਗਾਉਣਾ ਸਿਖਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋ ਹਫ਼ਤੇ ਰਾਤ-ਦਿਨ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ। ਤਾਨਸੇਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, “ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਦੀਵੇ ਜਗਣ ਨਾ ਲੱਗ ਜਾਣ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਣਾ।”

• ਦੋਵੇਂ ਰਾਗ ਯੋਜਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗਾਏ ਗਏ।
• ਅਕਬਰ ਨੇ ਤਾਨਸੇਨ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ।
• ਤਾਨਸੇਨ 1585 ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ।

ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਿਯਤ ਦਿਨ ਸਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤਾਨਸੇਨ ਦੁਆਰਾ ਰਾਗ ਦੀਪਕ ਗਾਉਣ ਸੁਣਨ ਲਈ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਹਵਾ ਗਰਮ ਹੋ ਗਈ। ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਰੋਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੋਕ ਪਸੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਹਾ ਗਏ। ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਸੁੱਕ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸੰਗੀਤ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਪੰਛੀ ਮਰ ਕੇ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਉਬਲਣ ਲੱਗਾ

ਬਿਲਕੁਲ ਕਿਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਾਟਾਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਦੀਵਿਆਂ ਨੂੰ ਜਗਾ ਦਿੱਤਾ।

ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸਰਸਵਤੀ ਅਤੇ ਰੂਪਵਤੀ ਨੇ ਰਾਗ ਮੇਘ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਸਮਾਨ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਤਾਨਸੇਨ ਬਚ ਗਿਆ। ਕਹਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਬਹੁਤ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੰਨਾ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਤਾਨਸੇਨ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਤਾਨਸੇਨ ਠੀਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਤਾਨਸੇਨ 1585 ਤੱਕ ਅਕਬਰ ਦਾ ਦਰਬਾਰੀ ਗਾਇਕ ਰਿਹਾ ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਨਵੇਂ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

ਤਾਨਸੇਨ ਦੀ ਕਬਰ ਗਵਾਲੀਅਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਲਈ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ

1. ਸਵਾਮੀ ਹਰਿਦਾਸ ਨੇ ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤਾਨਸੇਨ ‘ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ’ ਸੀ?

2. ਅਕਬਰ ਨੇ ਤਾਨਸੇਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ?

3. ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਕਬਰ ਤਾਨਸੇਨ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਸੀ? ਦੋ ਕਾਰਨ ਦਿਓ।

4. ਹੋਰ ਦਰਬਾਰੀ ਤਾਨਸੇਨ ਬਾਰੇ ਕੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਸਨ?

5. (i) ਜੇ ਰਾਗ ਦੀਪਕ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
$\quad$(ii) ਤਾਨਸੇਨ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਰਾਗ ਕਿਉਂ ਗਾਏ?

6. ਤਾਨਸੇਨ ਰਾਗ ਦੀਪਕ ਗਾਉਣ ਲਈ ਕਿਉਂ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਇਆ?

7. (i) ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹੜੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ?
$\quad$(ii) ਕੀ ਉਸਦੀ ਯੋਜਨਾ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਈ? ਕਿਵੇਂ?

ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਕੁਝ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸੋ।