आंतरराष्ट्रीय संघटना
मुख्य संकल्पना आणि सूत्रे
| # | संकल्पना | झटपट स्पष्टीकरण |
|---|---|---|
| 1 | मुख्यालय नियम | संघटनेच्या नावाचा पहिला अक्षर मुख्यालयाच्या शहराच्या नावाच्या पहिल्या अक्षराशी जुळतो (UNO-New York, WHO-Geneva, FAO-Rome) |
| 2 | ब्रिक्स विस्तार | मूळ: ब्राझील, रशिया, भारत, चीन, दक्षिण आफ्रिका; २०२४ मधील नवीन सदस्य: इजिप्त, इथियोपिया, इराण, UAE |
| 3 | G7 vs G20 | G7 = ७ श्रीमंत लोकशाही देश; G20 = १९ देश + EU, जागतिक GDP च्या ८५% प्रतिनिधित्व |
| 4 | ब्रेटन वुड्स जुळ्या | IMF (आर्थिक स्थैर्य) & जागतिक बँक (विकास); दोन्ही १९४४ मध्ये स्थापन, मुख्यालय वॉशिंग्टन DC |
| 5 | सार्क सदस्य | ८ देश: भारत, पाकिस्तान, बांगलादेश, श्रीलंका, नेपाळ, भूतान, मालदीव, अफगाणिस्तान; मुख्यालय काठमांडू |
| 6 | नोबेल संबंध | फक्त ३ UN संस्थांना नोबेल पुरस्कार: UNHCR, IAEA, IPCC |
| 7 | भारताचे नेतृत्व | भारताने स्थापना/सह-स्थापना केलेली: NAM, G15, ISA, BIMSTEC; NATO किंवा OIC मध्ये कधीच सामील झाला नाही |
१० सराव बहुपर्यायी प्रश्न
- आंतरराष्ट्रीय न्यायालयाचे मुख्यालय कोठे आहे?
- A. जिनिव्हा, स्वित्झर्लंड
- B. द हेग, नेदरलँड्स
- C. व्हिएन्ना, ऑस्ट्रिया
- D. न्यू यॉर्क, USA
उत्तर: B
उपाय: ICJ हे UN चे प्रमुख न्यायिक अंग आहे, १९४६ पासून द हेग येथे स्थित.
शॉर्टकट: “ICJ = International Court of Justice = Hague” – दोन्हीमध्ये ‘H’ आहे.
संकल्पना टॅग: UN प्रमुख अवयव
- खालीलपैकी कोणता G20 चा सदस्य नाही?
- A. स्पेन
- B. अर्जेंटिना
- C. इंडोनेशिया
- D. दक्षिण आफ्रिका
उत्तर: A
उपाय: स्पेन हा कायमचा पाहुणा आहे, पूर्ण सदस्य नाही; EU हा २०वा सदस्य आहे.
शॉर्टकट: लक्षात ठेवा १९ देश + EU; स्पेन “पाहुणा” म्हणून येतो.
संकल्पना टॅग: G20 रचना
- आशियाई विकास बँक (ADB) चे मुख्यालय कोणत्या शहरात आहे?
- A. बँकॉक
- B. सिंगापूर
- C. मनिला
- D. जकार्ता
उत्तर: C
उपाय: ADB चे मुख्यालय १९६६ पासून फिलिपिन्समधील मनिला येथे आहे.
शॉर्टकट: “ADB-Manila” – दोन्हीमध्ये ‘A’ स्वराचा उच्चार आहे.
संकल्पना टॅग: प्रादेशिक विकास बँका
- आंतरराष्ट्रीय टपाल सेवांचे समन्वयन कोणती UN संस्था करते?
- A. ITU
- B. UPU
- C. UNESCO
- D. UNICEF
उत्तर: B
उपाय: युनिव्हर्सल पोस्टल युनियन (UPU) जागतिक टपाल नियम ठरवते, मुख्यालय बर्न.
शॉर्टकट: “Postal = UPU” – तीन अक्षरे, दोन्हीमध्ये ‘P’ आहे.
संकल्पना टॅग: विशेष UN संस्था
- २०२४ चा ब्रिक्स शिखर परिषद कोणत्या देशात होणार आहे?
- A. भारत
- B. चीन
- C. रशिया
- D. दक्षिण आफ्रिका
उत्तर: C
उपाय: रशिया २०२४ चे अध्यक्षपद सांभाळत आहे; शिखर परिषद कझान येथे.
शॉर्टकट: दक्षिण आफ्रिका २०२३ नंतर वर्णक्रमानुसार फेरी.
संकल्पना टॅग: ब्रिक्स शिखर परिषद
- वर्ल्ड इकॉनॉमिक आउटलुक अहवाल कोणती संस्था प्रकाशित करते?
- A. जागतिक बँक
- B. IMF
- C. WTO
- D. UNCTAD
उत्तर: B
उपाय: IMF दरवर्षी दोनदा WEO प्रकाशित करते; जागतिक वाढ, महागाई टॅक करते.
शॉर्टकट: “आउटलुक” = पैशाकडे लक्ष = IMF.
संकल्पना टॅग: IMF कार्ये
- इंटरनॅशनल सोलर अलायन्स (ISA) ची स्थापना भारत आणि इतर कोणत्या देशाने संयुक्तपणे केली?
- A. UAE
- B. फ्रान्स
- C. जपान
- D. ऑस्ट्रेलिया
उत्तर: B
उपाय: ISA ची स्थापना २०१५ पॅरिस COP21 मध्ये पंतप्रधान मोदी आणि अध्यक्ष होलांड यांनी केली.
शॉर्टकट: “सोलर” आणि “पॅरिस” दोन्ही ‘P’ ध्वनीने सुरू होतात.
संकल्पना टॅग: भारत-नेतृत्वातील उपक्रम
- खालीलपैकी कोणता देश आसियानचा संस्थापक सदस्य नाही?
- A. थायलंड
- B. फिलिपिन्स
- C. व्हिएतनाम
- D. इंडोनेशिया
उत्तर: C
उपाय: आसियानची स्थापना १९६७ मध्ये ५ देशांनी केली: इंडोनेशिया, मलेशिया, फिलिपिन्स, सिंगापूर, थायलंड; व्हिएतनाम १९९५ मध्ये सामील झाला.
शॉर्टकट: “V” उशिरा पार्टीत येतो.
संकल्पना टॅग: आसियान विस्तार
- जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) UN च्या कोणत्या प्रमुख अवयवाखाली येते?
- A. ECOSOC
- B. महासभा
- C. सुरक्षा परिषद
- D. सचिवालय
उत्तर: A
उपाय: विशेष संस्था आर्थिक आणि सामाजिक परिषद (ECOSOC) कडे अहवाल देतात.
शॉर्टकट: “आरोग्य = सामाजिक” ⇒ ECOSOC.
संकल्पना टॅग: UN रचना
- खालीलपैकी कोणती जोडी योग्यरित्या जुळलेली आहे?
- A. NATO – ब्रसेल्स
- B. OPEC – दोहा
- C. SCO – बीजिंग
- D. IEA – पॅरिस
उत्तर: A
उपाय: NATO चे मुख्यालय १९६७ पासून ब्रसेल्स येथे आहे; OPEC-व्हिएन्ना, SCO-बीजिंग, IEA-पॅरिस.
शॉर्टकट: “NATO-B” दोन्ही ‘B’ ने सुरू होतात.
संकल्पना टॅग: मुख्यालय जुळणी
५ मागील वर्षांचे प्रश्न
- सार्कचे कायमस्वरूपी मुख्यालय कोठे आहे? [RRB NTPC 2021]
- A. नवी दिल्ली
- B. ढाका
- C. काठमांडू
- D. कोलंबो
उत्तर: C
उपाय: सार्क सचिवालय १९८७ मध्ये काठमांडू येथे स्थापन करण्यात आले.
शॉर्टकट: “सार्क – ८ देश, १ ‘K’ for Kathmandu”.
- आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी (IMF) ची स्थापना कोणत्या वर्षी झाली? [RRB Group-D 2019]
- A. १९४४
- B. १९४५
- C. १९४६
- D. १९४७
उत्तर: B
उपाय: IMF २७ डिसेंबर १९४५ रोजी अस्तित्वात आला; ब्रेटन वुड्स परिषद १९४४.
शॉर्टकट: “IMF-45” – ४ अक्षरे, ५ उलटे.
- २०२४ पर्यंत ब्रिक्समध्ये सामील झालेला सर्वात नवीन देश कोणता? [RRB NTPC CBT-2 2022]
- A. सौदी अरेबिया
- B. UAE
- C. इजिप्त
- D. इथियोपिया
उत्तर: D
उपाय: इथियोपिया १ जानेवारी २०२४ रोजी इजिप्त, इराण, UAE, सौदी अरेबिया यांच्यासोबत सामील झाला.
शॉर्टकट: “E” for Ethiopia & Egypt दोन्ही एकाच दिवशी सामील झाले.
- नोबेल शांतता पुरस्कार २०२० कोणत्या UN संस्थेला देण्यात आला? [RRB ALP 2018 (तत्सम)]
- A. WHO
- B. UNHCR
- C. WFP
- D. UNICEF
उत्तर: C
उपाय: वर्ल्ड फूड प्रोग्राम (WFP) ला उपासमार विरुद्धच्या लढ्यासाठी २०२० चा पुरस्कार मिळाला.
शॉर्टकट: “अन्न = शांतता” महामारी दरम्यान.
- खालीलपैकी भारत कोणत्या संघटनेचा सदस्य नाही? [RRB NTPC 2016]
- A. आसियान
- B. BIMSTEC
- C. SCO
- D. G20
उत्तर: A
उपाय: भारत आसियानचा संवाद भागीदार आहे, सदस्य नाही; इतर सर्वांमध्ये पूर्ण सदस्य आहे.
शॉर्टकट: “आसियान = १०, भारत = +१ संवाद”.
गती ट्रिक्स आणि शॉर्टकट्स
| परिस्थिती | शॉर्टकट | उदाहरण |
|---|---|---|
| मुख्यालय शहराचे नाव संघटनेच्या नावाच्या पहिल्या अक्षराने सुरू होते | ६०% सत्य | WHO-Geneva, WIPO-Geneva, UNO-New York |
| UN संस्था नोबेल विजेते | फक्त ३ | UNHCR, IAEA, IPCC – “HIP” लक्षात ठेवा |
| ब्रिक्स विस्तार २०२४ | ४ नवीन | E-E-I-U: Egypt, Ethiopia, Iran, UAE |
| G7 vs G20 | ७ श्रीमंत, २० मिश्र | G7 वजा रशिया = श्रीमंत क्लब; G20 उदयोन्मुख देश जोडते |
| भारत कधीच सामील झाला नाही | NATO & OIC | “NO” – NATO & OIC दोन्ही “NO” ने सुरू होतात |
टाळावयाच्या सामान्य चुका
| चूक | विद्यार्थी ही चूक का करतात | योग्य पद्धत |
|---|---|---|
| ADB & AIIB मुख्यालय गोंधळ | दोन्ही आशिया, समान नावे | ADB-Manila (१९६६), AIIB-Beijing (२०१६) |
| G20 मध्ये EU ला देश म्हणून मोजणे | EU ही संस्था आहे, देश नाही | G20 = १९ देश + EU = २० जागा |
| ICJ जिनिव्हामध्ये आहे असे म्हणणे | इतर UN न्यायालयांशी गोंधळ | ICJ-The Hague; ITU & UNHRC जिनिव्हामध्ये |
| आसियान १९६७ चे संस्थापक विसरणे | व्हिएतनाम & लाओस आकर्षित करतात | फक्त ५: इंडोनेशिया, मलेशिया, फिलिपिन्स, सिंगापूर, थायलंड |
झटपट पुनरावलोकन फ्लॅशकार्ड
| समोर | मागे |
|---|---|
| WTO चे मुख्यालय | जिनिव्हा, स्वित्झर्लंड |
| OPEC चे मुख्यालय | व्हिएन्ना, ऑस्ट्रिया |
| SCO चे मुख्यालय | बीजिंग, चीन |
| ILO चे मुख्यालय | जिनिव्हा, स्वित्झर्लंड |
| NATO ची स्थापना वर्ष | १९४९ |
| सार्कची स्थापना वर्ष | १९८५ |
| UNESCO चे पूर्ण रूप | United Nations Educational, Scientific & Cultural Organization |
| ब्रिक्स न्यू डेव्हलपमेंट बँक मुख्यालय | शांघाय, चीन |
| BIMSTEC मुख्यालय | ढाका, बांगलादेश |
| G20 २०२५ यजमान | दक्षिण आफ्रिका |
BETA
