मुख्य संकल्पना आणि सूत्रे

संगणक संक्षेपांसाठी ५-७ आवश्यक संकल्पना द्या:

१० सराव MCQ

Q1. वेबसाइट पत्त्यात “WWW” चा पूर्ण रूप काय आहे? A) वर्ल्ड वाइड वेब B) वर्ल्ड वायरलेस वेब C) वाइड वेब वर्ल्ड D) वेब वाइड वर्ल्ड

उत्तर: A) वर्ल्ड वाइड वेब

उपाय: WWW हा डोमेन नावांपूर्वी वापरला जाणारा पूर्ण रूप आहे. ही इंटरनेटद्वारे प्रवेश करता येणार्या परस्परसंलग्न हायपरटेक्स्ट दस्तऐवजांची एक प्रणाली आहे.

शॉर्टकट: “वर्ल्ड वाइड वेट” लक्षात ठेवा - मंद इंटरनेटबद्दलचा जुना विनोद, पण WWW लक्षात ठेवण्यास मदत करतो

संकल्पना: संगणक संक्षेप - इंटरनेट मूलतत्त्वे

Q2. “PDF” या संक्षेपाचा पूर्ण रूप काय आहे? A) पोर्टेबल डॉक्युमेंट फॉरमॅट B) प्रिंटेड डॉक्युमेंट फाइल C) पब्लिक डेटा फॉरमॅट D) पोर्टेबल डेटा फाइल

उत्तर: A) पोर्टेबल डॉक्युमेंट फॉरमॅट

उपाय: PDF हे Adobe चे फाइल फॉरमॅट आहे जे दस्तऐवज स्वरूपण सर्व उपकरणांवर कायम ठेवते. रेल्वे ई-टिकट आणि फॉर्मसाठी वापरले जाते.

शॉर्टकट: “PDF = पेपर डजंट फोल्ड” - स्वरूप सर्वत्र सारखेच राहते

संकल्पना: संगणक संक्षेप - फाइल फॉरमॅट्स

Q3. “USB” चा पूर्ण रूप काय आहे? A) युनिव्हर्सल सिरीयल बस B) युनायटेड सिस्टीम बस C) युनिव्हर्सल सिस्टीम बस D) युनायटेड सिरीयल बस

उत्तर: A) युनिव्हर्सल सिरीयल बस

उपाय: USB हे पेरिफेरल्ससाठीचे मानक कनेक्शन इंटरफेस आहे. रेल्वे टिकट प्रिंटर USB कनेक्शन वापरतात.

शॉर्टकट: “U-S-B = यू-सी-बी” - ध्वन्यात्मक स्मरण सहाय्य

संकल्पना: संगणक संक्षेप - हार्डवेअर इंटरफेसेस

Q4. रेल्वे रिझर्व्हेशन प्रणालींमध्ये, “CRIS” चा पूर्ण रूप काय आहे? A) सेंटर फॉर रेल्वे इन्फॉर्मेशन सिस्टीम्स B) सेंट्रल रेल्वे इन्फॉर्मेशन सर्विस C) कॉम्प्युटराईझ्ड रेल्वे इन्फॉर्मेशन सिस्टीम D) सेंटर फॉर रेल इन्फॉर्मेशन सर्विसेस

उत्तर: A) सेंटर फॉर रेल्वे इन्फॉर्मेशन सिस्टीम्स

उपाय: CRIS IRCTC सॉफ्टवेअर आणि PRS (पॅसेंजर रिझर्व्हेशन सिस्टीम) विकसित करते. नवी दिल्ली येथे मुख्यालय.

शॉर्टकट: “CRIS = रेल्वेचा IT मेंदू” - सर्व संगणक प्रणाली विकसित करते

संकल्पना: संगणक संक्षेप - रेल्वे-विशिष्ट

Q5. संगणक परिभाषामध्ये “OS” चा संदर्भ कशाकडे आहे? A) ऑपरेटिंग सिस्टीम B) ऑपरेशनल सॉफ्टवेअर C) आउटपुट सिस्टीम D) ऑर्डर सिस्टीम

उत्तर: A) ऑपरेटिंग सिस्टीम

उपाय: OS हार्डवेअर-सॉफ्टवेअर परस्परसंवाद व्यवस्थापित करते. रेल्वे सर्व्हर्स ऑपरेशन्ससाठी Linux/Windows OS वापरतात.

शॉर्टकट: “OS = संगणकाचा बॉस” - सर्व काही नियंत्रित करतो

संकल्पना: संगणक संक्षेप - सिस्टीम सॉफ्टवेअर

Q6. वेब डेव्हलपमेंटमध्ये “HTML” चा पूर्ण रूप काय आहे? A) हायपरटेक्स्ट मार्कअप लँग्वेज B) हाय टेक मॉडर्न लँग्वेज C) होम टूल मार्कअप लँग्वेज D) हायपर ट्रान्सफर मार्कअप लँग्वेज

उत्तर: A) हायपरटेक्स्ट मार्कअप लँग्वेज

उपाय: HTML टॅग वापरून वेब पेज तयार करते. IRCTC वेबसाइट संरचनेसाठी HTML वापरते.

शॉर्टकट: “HTML = हाऊ टू मेक लेआउट” - हा पेजचा कंकाल आहे

संकल्पना: संगणक संक्षेप - वेब तंत्रज्ञान

Q7. डेटाबेस सिस्टीममध्ये, “SQL” चा पूर्ण रूप काय आहे? A) स्ट्रक्चर्ड क्वेरी लँग्वेज B) स्टँडर्ड क्वेरी लँग्वेज C) सिस्टीम क्वेरी लँग्वेज D) सिक्वेन्शियल क्वेरी लँग्वेज

उत्तर: A) स्ट्रक्चर्ड क्वेरी लँग्वेज

उपाय: SQL रेल्वे डेटाबेस व्यवस्थापित करते - प्रवासी नोंदी, गाड्यांचे वेळापत्रक. आदेश: SELECT, INSERT, UPDATE.

शॉर्टकट: “SQL = सीक क्वेरी लँग्वेज” - डेटा शोधण्यासाठी वापरले जाते

संकल्पना: संगणक संक्षेप - डेटाबेस व्यवस्थापन

Q8. संगणकांमधील “BIOS” या संक्षेपाचा अर्थ काय आहे? A) बेसिक इनपुट आउटपुट सिस्टीम B) बायनरी इनपुट आउटपुट सिस्टीम C) बेसिक इंटिग्रेटेड ऑपरेटिंग सिस्टीम D) बायनरी इंटिग्रेटेड ऑपरेटिंग सिस्टीम

उत्तर: A) बेसिक इनपुट आउटपुट सिस्टीम

उपाय: BIOS हे फर्मवेअर आहे जे बूट दरम्यान हार्डवेअर आरंभ करते. मदरबोर्ड चिपमध्ये संग्रहित.

शॉर्टकट: “BIOS = संगणकाची सकाळची अलार्म” - सिस्टीम जागे करते

संकल्पना: संगणक संक्षेप - सिस्टीम फर्मवेअर

Q9. नेटवर्क सुरक्षेमध्ये “VPN” चा पूर्ण रूप काय आहे? A) व्हर्च्युअल प्रायव्हेट नेटवर्क B) व्हर्च्युअल प्रोटेक्टेड नेटवर्क C) व्हेरिफाइड प्रायव्हेट नेटवर्क D) व्हर्च्युअल पब्लिक नेटवर्क

उत्तर: A) व्हर्च्युअल प्रायव्हेट नेटवर्क

उपाय: VPN इंटरनेटवर सुरक्षित सुरंग तयार करते. रेल्वे अधिकारी अंतर्गत प्रणालींमध्ये सुरक्षित प्रवेशासाठी VPN वापरतात.

शॉर्टकट: “VPN = व्हेरी प्रायव्हेट नेटवर्क” - डेटा गुप्त ठेवतो

संकल्पना: संगणक संक्षेप - नेटवर्क सुरक्षा

Q10. क्लाउड कॉम्प्युटिंगमध्ये, “SaaS” चा पूर्ण रूप काय आहे? A) सॉफ्टवेअर अॅज अ सर्विस B) सिस्टीम अॅज अ सर्विस C) सिक्युरिटी अॅज अ सर्विस D) स्टोरेज अॅज अ सर्विस

उत्तर: A) सॉफ्टवेअर अॅज अ सर्विस

उपाय: SaaS इंटरनेटवर सॉफ्टवेअर पुरवते. रेल्वे डेटा विश्लेषण आणि प्रवासी अॅप्ससाठी क्लाउड सेवा वापरते.

शॉर्टकट: “SaaS = भाड्याने सॉफ्टवेअर” - वापरानुसार पैसे द्या मॉडेल

संकल्पना: संगणक संक्षेप - क्लाउड कॉम्प्युटिंग

५ मागील वर्षांचे प्रश्न

PYQ 1. वायरलेस इंटरनेटमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या “WiFi” चा पूर्ण रूप काय आहे? RRB NTPC 2021 CBT-1

उत्तर: वायरलेस फिडेलिटी

उपाय: WiFi हे IEEE 802.11 मानकांवर आधारित WLAN साठीचे ट्रेडमार्क आहे. रेल्वे स्थानके विनामूल्य WiFi पुरवतात.

परीक्षा टिप: “वायरलेस फाइल” सह गोंधळू नका - हे नेहमी “फिडेलिटी” असते

PYQ 2. “LAN” या संक्षेपाचा पूर्ण रूप काय आहे? RRB Group D 2022

उत्तर: लोकल एरिया नेटवर्क

उपाय: LAN रेल्वे ऑफिस इमारत सारख्या मर्यादित क्षेत्रातील उपकरणे जोडते. गती: 10-1000 Mbps.

परीक्षा टिप: “L = लोकल” लक्षात ठेवा - लहान भौगोलिक क्षेत्र व्यापते

PYQ 3. प्रोसेसर गतीमध्ये “GHz” काय दर्शवते? RRB ALP 2018

उत्तर: गिगाहर्ट्झ

उपाय: 1 GHz = 10⁹ चक्र/सेकंद. आधुनिक रेल्वे सर्व्हर्स जलद डेटा प्रक्रियेसाठी 3.0+ GHz प्रोसेसर वापरतात.

परीक्षा टिप: “गिगा = अब्ज” - उच्च GHz = वेगवान प्रक्रिया

PYQ 4. संगणक मेमरीमध्ये, “GB” चा पूर्ण रूप काय आहे? RRB JE 2019

उत्तर: गिगाबाइट

उपाय: 1 GB = 1024 MB = 1024×1024 KB. रेल्वेच्या केंद्रीय सर्व्हरमध्ये पीक बुकिंग तासांसाठी 500+ GB RAM आहे.

परीक्षा टिप: बायनरी प्रणाली: 1 GB = 2³⁰ बाइट्स = 1,073,741,824 बाइट्स

PYQ 5. ATM व्यवहारांमध्ये “PIN” चा पूर्ण रूप काय आहे? RPF SI 2019

उत्तर: पर्सनल आयडेंटिफिकेशन नंबर

उपाय: सुरक्षित व्यवहारांसाठी 4-6 अंकी कोड. स्थानकांवरील रेल्वे ATM रोख पैसे काढण्यासाठी PIN आवश्यक करतात.

परीक्षा टिप: PIN कधीही सामायिक करू नका - ही वैयक्तिक सुरक्षा की आहे

वेगवान युक्त्या आणि शॉर्टकट

टाळावयाच्या सामान्य चुका

झटपट पुनरावलोकन फ्लॅशकार्ड

विषय कनेक्शन्स

संगणक संक्षेप इतर आरआरबी परीक्षा विषयांशी कसे जोडलेले आहे:

• थेट लिंक: रेल्वे रिझर्व्हेशन प्रणाली (PRS, IRCTC) सर्व संगणक संक्षेप वापरते
• एकत्रित प्रश्न: सहसा करंट अफेअर्स (डिजिटल इंडिया, रेल्वे संगणकीकरण) सोबत विचारले जातात
• पाया: रेल्वेची डिजिटल परिवर्तन आणि आधुनिक टिकटिंग प्रणाली समजून घेण्यासाठी