विज्ञान महत्त्वाचे रासायनिक सूत्रे
महत्त्वाचे रासायनिक सूत्रे – RRB जलद पुनरावलोकन
🔍 सार्वत्रिक स्थिरांक व मूलद्रव्ये (माहित असणे आवश्यक)
| चिन्ह | मूलद्रव्य/संयुग | सामान्य नाव | स्मरणयुक्ती |
|---|---|---|---|
| H₂O | पाणी | जल | “H-to-O” हे H₂O सारखे वाटते |
| NaCl | सोडिअम क्लोराईड | सामान्य मीठ | “Na” + “Cl” = नमक |
| CO₂ | कार्बन डायऑक्साईड | खरगोश गैस | “C-O-two” → कोल्ड-ड्रिंकचे बबल्स |
| O₂ | ऑक्सिजन | जीवन गैस | आपण O-two श्वास घेतो, O-one नव्हे |
| N₂ | नायट्रोजन | वायूचे 78 % | N-two आकाश भरते |
⚗️ आम्ल, क्षार व मीठे (नेहमी विचारले जातात)
| सूत्र | नाव | वापर / स्रोत | झटपट टीप |
|---|---|---|---|
| HCl | हायड्रोक्लोरिक आम्ल | टॉयलेट क्लीनर | जबरदस्त आम्ल |
| H₂SO₄ | सल्फ्युरिक आम्ल | बॅटरी आम्ल | ऑइल ऑफ व्हिट्रिऑल |
| HNO₃ | नायट्रिक आम्ल | खतांमध्ये | अक्वा फॉर्टिस |
| NaOH | कॉस्टिक सोडा | ड्रेन क्लीनर | जबरदस्त क्षार |
| Ca(OH)₂ | स्लेक्ड लाइम | चुना फेरणे | क्षार |
| NaHCO₃ | बेकिंग सोडा | स्वयंपाक | सौम्य क्षार |
| CaCO₃ | चुनखडी | खडू, मार्बल | मीठ |
स्मरणमंत्र: “Happy Henry Likes Beer But Could Not Obtain Food”
HCl, H₂SO₄, HNO₃ → जबरदस्त आम्ले (3-H लक्षात ठेवा)
🔥 सामान्य वायू आणि त्यांचे सूत्र
| वायू | सूत्र | चाचणी / गुणधर्म | आरआरबी आवडता |
|---|---|---|---|
| अमोनिया | NH₃ | तीव्र वास, क्षारीय | रेफ्रिजरंट |
| मिथेन | CH₄ | गोबर-गॅसचा मुख्य घटक | CH₄ = 1C + 4H |
| हायड्रोजन | H₂ | पेटवलेल्या काठ्या सोबत फुगा आवाज | सर्वात हलका वायू |
| क्लोरीन | Cl₂ | पिवळसर-हिरवट, विषारी | पाणी शुद्धीकरण |
| सल्फर डायऑक्साइड | SO₂ | सडलेल्या अंड्यासारखा वास | अम्ल पावसासाठी |
🧪 धातू आणि खनिजे (1-मार्कर सुर-शॉट)
| खनिज | सूत्र | धातू काढली | राज्य प्रसिद्ध |
|---|---|---|---|
| हेमेटाइट | Fe₂O₃ | लोखंड (Fe) | ओडिशा |
| बॉक्साइट | Al₂O₃·2H₂O | अॅल्युमिनियम (Al) | ओडिशा |
| कॉपर पायराइट्स | CuFeS₂ | तांबे (Cu) | राजस्थान |
| गॅलेना | PbS | लेड (Pb) | राजस्थान |
| सिनाबार | HgS | मरक्युरी (Hg) | राजस्थान |
स्मरण: “Hero Bought Cute Gifts” → हेमेटाइट, बॉक्साइट, कॉपर-पायराइट्स, गॅलेना
⚡ खत आणि औद्योगिक रसायने
| सूत्र | खत | % पोषकघटक | परीक्षा टीप |
|---|---|---|---|
| NH₄NO₃ | अमोनियम नायट्रेट | 34 % N | उच्च-नायट्रोजन |
| (NH₄)₂SO₄ | अमोनियम सल्फेट | 21 % N | उप-उत्पाद |
| Ca(H₂PO₄)₂ | सुपर-फॉस्फेट | 16 % P₂O₅ | फॉस्फेटयुक्त |
| KCl | म्युरिएट ऑफ पोटॅश | 60 % K₂O | पोटॅशयुक्त |
🌈 pH मूल्ये लक्षात ठेवण्यासाठी
| पदार्थ | pH | स्वरूप |
|---|---|---|
| गॅस्ट्रिक रस | 1.5 | प्रबळ आम्ल |
| लिंबू रस | 2.4 | आम्ल |
| शुद्ध पाणी | 7 | तटस्थ |
| रक्त | 7.4 | थोडे क्षारीय |
| बेकिंग सोडा | 8.3 | क्षारीय |
| साबणाचा द्रावण | 9–10 | क्षारीय |
🔢 महत्त्वाची संख्यांक
- 78 % N₂ हवेत
- 21 % O₂ हवेत
- 0.04 % CO₂ हवेत
- 22.4 L = STP वर वायूचा मोलर आयतन
- 6.022×10²³ = अवोगॅड्रोची संख्या (अणू/मोल)
RRB परीक्षेतील 10 शक्य प्रश्न (क्लिक करा विस्तारासाठी)
-
बेकिंग सोडाची रासायनिक सूत्र कोणती आहे?
उत्तर. NaHCO₃ -
चुनखडी गरम केल्यास कोणता वायू मुक्त होतो?
उत्तर. CO₂ (CaCO₃ → CaO + CO₂) -
हिमेटाइट कोणत्या धातूचा अयस्क आहे?
उत्तर. लोखंड (Fe) -
रक्ताचा pH सुमारे किती असतो?
उत्तर. 7.4 -
सडलेल्या अंड्याचा वास देणारा वायू कोणता आहे?
उत्तर. H₂S (SO₂ नाही) -
खालीलपैकी सर्वात प्रबळ आम्ल कोणता: HCl, H₂SO₄, HNO₃, CH₃COOH?
उत्तर. H₂SO₄ -
कॉस्टिक सोडाचे रासायनिक नाव काय आहे?
उत्तर. सोडियम हायड्रॉक्साइड (NaOH) -
सर्वात हलका वायू कोणता?
उत्तर. H₂ -
अमोनियम नायट्रेट (NH₄NO₃) मध्ये नायट्रोजनची टक्केवारी किती?
उत्तर. 34 % -
अवोगॅड्रोची संख्या किती आहे?
उत्तर. 6.022 × 10²³
शेवटच्या दिवसाचा मंत्र: सारण्या दोनदा पाहा → 10 प्रश्न सोडवा → आरामात झोपा!
BETA
