भारतीय राज्यघटनेतील राजकारणातील कलमे
भारतीय संविधान कलमे – आरआरबीसाठी १५ मिनिटांचा झपाटून पुनरावलोकन
🔑 लक्षात ठेवण्याच्या कलमांची यादी (टॉप २०)
| कलम | एक-ओळीत | स्मरणमंत्र |
|---|---|---|
| १ | नाव व भूभाग | १भारत = १नाव |
| १२–३५ | मू.अ. = मूलभूत अधिकार (१२) | १२ = मू.अ. |
| ३६–५१ | धो.रा.सू. = ३६ = धोरणात्मक राज्य सूचना | ३६ = धो.रा.सू. |
| ५२–१५१ | राष्ट्रपती ५२ पासून सुरू; राष्ट्र५ २ | ५२ = राष्ट्रपती |
| ७४ | मंत्रीमंडळ = ७४ = मं-७४ | ७४ = मंत्रीमंडळ |
| ७६ | महाधिवक्ता = ७६ = महा-७६ | ७६ = महाधिवक्ता |
| ८० | राज्य सभा जागा = ८० = राज्य-८० | ८० = राज्य सभा |
| ८१ | लोक सभा कमाल ५५२ | ८१ = लोक सभा |
| ११० | मनी बिल = ११० = मनी-११० | ११० = मनी |
| ११२ | वार्षिक बजेट = ११२ = वार्षिक-११२ | ११२ = बजेट |
| १२३ | अध्यादेश = १२३ = १-२-३ झटपट कायदा | १२३ = झटपट |
| १४३ | राष्ट्रपती सल्ला मागतात = १४३ = रा-स-१४३ | १४३ = सल्ला |
| १६१ | राज्यपाल क्षमादान = १६१ = रा-१६१ | १६१ = राज्यपाल |
| २१३ | राज्यपाल अध्यादेश = २१३ = रा-२१३ | २१३ = राज्यपाल |
| २२६ | उच्च न्यायालय रिट = २२६ = उच्च-२२६ | २२६ = उच्च न्यायालय |
| ३२४ | निवडणूक आयोग = ३२४ = निव-३२४ | ३२४ = निवडणूक आयोग |
| ३५२ | राष्ट्रीय आणीबाणी = ३५२ = रा-३५२ | ३५२ = राष्ट्रीय आणीबाणी |
| ३५६ | राष्ट्रपती राज = ३५६ = रा-३५६ | ३५६ = राष्ट्रपती राज |
| ३६० | आर्थिक आणीबाणी = ३६०° पैशाचा संकट | ३६० = आर्थिक आणीबाणी |
| ३६८ | दुरुस्ती = ३६८ = दु-३६८ | ३६८ = दुरुस्ती |
📌 अनुसूची एक नजरेत
| अनुसूची क्र. | काय व्यवस्थित करते | स्मरण सूत्र |
|---|---|---|
| १ला | ८व्या अनुसूचीतील भाषा | १ = १ भाषांची यादी |
| २री | वेतन (राष्ट्रपती इत्यादी) | २ = २ जास्त पगार |
| ३री | शपथच्या फॉर्म्स | ३ = ३ वचने |
| ४थी | राज्यसभेची जागा वाटप | ४ = ४ राज्य |
| ५वी | अनुसूचित भाग | ५ = ५ आदिवासी |
| ६वी | आदिवासी भाग (उत्तर-पूर्व) | ६ = ६ बहिणी |
| ७वी | केंद्र–राज्य–समांतर यादी | ७ = ७ स्तरांचे सत्ता |
| ८वी | भाषा | ८ = ८ जीभ |
| ९वी | जमीन सुधारणा कायदे (प्रतिरक्षित) | ९ = ९ जमीन कायदे |
| १०वी | दलबदलविरोधी | १० = १० नक्की दलबदल |
| ११वी | पंचायत (७३रा) | ११ = १+१ = स्थानिक २ |
| १२वी | महापालिका (७४था) | १२ = १+२ = शहरी ३ |
⚖️ आणीबाणी कलमे (सुवर्ण त्रिकोण)
| कलम | आणीबाणी | मंजुरी | कालावधी | पुनरावृत्ती |
|---|---|---|---|---|
| ३५२ | राष्ट्रीय | लोकसभा+राज्यसभा साधी | ६ महिने | अमर्याद |
| ३५६ | राष्ट्रपती राज्य | दोन्ही सभा | ६ महिने | कमाल ३ वर्षे |
| ३६० | आर्थिक | राष्ट्रपती | अनिश्चित | — |
स्मरण: ३-५-६ → राष्ट्रीय-राष्ट्रपती-आर्थिक.
🏛️ भाग विरुद्ध कलमे गणना
- २२ भाग (मूळ) → २२ जसे २२ क्रिकेट खेळाडू.
- ३९५ कलमे (मूळ) → ३९५ = ३९५ = ३×९ = २७, २+७=९ → ९ हा शुभ आकडा.
🧠 एक-ओळीचे ट्रिक्स
- मूलभूत हक्क: कलम 12-35 मध्ये 6 हक्क → FR-6 जसे FRIENDS-6.
- DPSP: Daddy Says Please Do Social Police → समाजवादी, गांधीवादी, उदारमतवादी.
- रिट्स: Habeas Corpus → Helps Catch; Mandamus → Make Move; Prohibition → Prohibit; Certiorari → Cancel; Quo-warranto → Question.
📅 दुरुस्ती स्टार्स
| दुरुस्ती | वर्ष | टॅग-लाईन |
|---|---|---|
| 1st | 1951 | 1st = 1mple freedom curbs |
| 42nd | 1976 | 42 = 42** = Emergency Constitution |
| 44th | 1978 | 44 = 44** = Janata Repeal |
| 73rd | 1992 | 73 = 73** → Panchayat = 7 अक्षरे |
| 74th | 1992 | 74 = City 4 all |
📘 क्विक-चीट टेबल: कोणाला कोणते कलम लागू?
| कार्य | राष्ट्रपती | राज्यपाल |
|---|---|---|
| अध्यादेश | कलम 123 | कलम 213 |
| क्षमादान | कलम 72 | कलम 161 |
| मनी बिल | कलम 111 | कलम 200 |
| पहिल्या अधिवेशनाला अभिभाषण | कलम 87 | कलम 175 |
स्मरण: Prez = 100-series; Governor = 200-series (100 जोडा).
🔟 संभाव्य RRB परीक्षा MCQs
10 प्रश्नांसाठी क्लिक करा
-
भारत निवडणूक आयोग कोणत्या कलमात आहे?
A) 324 B) 315 C) 352 D) 356
उत्तर: A) 324 -
मनी बिल कोणत्या कलमात परिभाषित आहे?
A) 110 B) 111 C) 112 D) 113
उत्तर: A) 110 -
राष्ट्रपती अध्यादेश कुठल्या कलमातून जारी करू शकतो?
A) 72 B) 123 C) 356 D) 352
उत्तर: B) 123 -
दलबदलविरोधी तरतुदी कोणत्या अनुसूचीत आहेत?
A) 9 B) 10 C) 11 D) 12
उत्तर: B) 10 -
७३वी घटनादुरुस्तीनंतर कोणती अनुसूची वाढवण्यात आली?
A) 10 B) 11 C) 9 D) 7
उत्तर: B) 11 -
राष्ट्रीय आणीबाणीला संसदेची मंजुरी किती दिवसांत लागते?
A) 1 महिना B) 2 महिने C) 6 महिने D) 14 दिवस
उत्तर: B) 2 महिने (कलम 352) -
लोकसभेची कमाल संख्या कोणत्या कलमातून निश्चित केली आहे?
A) 81 B) 80 C) 82 D) 83
उत्तर: A) 81 (552) -
अॅटर्नी जनरलचा उल्लेख कोठे आहे?
A) 76 B) 148 C) 324 D) 315
उत्तर: A) 76 -
आर्थिक आणीबाणी आतापर्यंत जाहीर झाली आहे:
A) एकदा B) दोनदा C) कधीच नाही D) तीनदा
उत्तर: C) कधीच नाही -
मूळ घटनेत किती कलमे होती?
A) 395 B) 448 C) 396 D) 394
उत्तर: A) 395
🎯 रात्रीच्या आधीचा पुनरावलोकन मंत्र
- 3-5-6 → आणीबाणी त्रिकूट
- 12-36-52 → मूलभूत-निदेशक-राष्ट्रपती
- 123-213 → अध्यादेश दुहेरी
- 324-352-356 → निवडणूक आयोग-राष्ट्रीय आणीबाणी-राज्यपाल राज्य
- 73-74 → स्थानिक स्वराज्य संस्था
शुभेच्छा—शेवटची नजर, उच्च गुण!
BETA
