बॅडमिंटन इंडिया
1. ओव्हरव्ह्यू
- राष्ट्रीय शासकीय संस्था: बॅडमिंटन असोसिएशन ऑफ इंडिया (BAI) – स्थापना 1934, मुख्यालय नवी दिल्ली
- संलग्नता: BWF (बॅडमिंटन वर्ल्ड फेडरेशन) 1936 पासून, IOC-मान्यताप्राप्त
- पहिले भारतीय आंतरराष्ट्रीय पदक: 1954 – दिपू घोष (पुरुष दुहेरी कांस्य, ऑल-इंग्लंड).
- सर्वोच्च जागतिक क्रमांक प्राप्ती: पी. व्ही. सिंधू – जागतिक क्रमांक 2 (BWF क्रमवारी, एप्रिल 2017).
- पद्मभूषण बॅडमिंटन खेळाडू: प्रकाश पादुकोण (1982), पुलेला गोपीचंद (2014), पी. व्ही. सिंधू (2020).
2. गोल्डन टाइमलाइन
| वर्ष | कार्यक्रम / कर्तृत्व | खेळाडू(णी) | स्थळ / टिप्पणी |
|---|---|---|---|
| 1980 | पहिले ऑल-इंग्लंड अजिंक्यपद | प्रकाश पादुकोण | “बॅडमिंटनचे विंबल्डन” |
| 1982 | आशियाई खेळ सुवर्ण (संघ) | भारतीय पुरुष | नवी दिल्ली – पहिले आशियाई संघ सुवर्ण |
| 2001 | ज्युनियर वर्ल्ड चॅम्पियनशिप जिंकणारे एकमेव भारतीय | सायना नेहवाल (U-19) | |
| 2012 | लंडन ऑलिम्पिक कांस्य | सायना नेहवाल | पहिले भारतीय ऑलिम्पिक पदक |
| 2016 | रियो ऑलिम्पिक रौप्य | पी. व्ही. सिंधू | सर्वात तरुण भारतीय ऑलिम्पिक पदकविजेता (21 वर्षे) |
| 2017 | BWF वर्ल्ड चॅम्पियनशिप रौप्य | पी. व्ही. सिंधू | ग्लासगो; वर्ल्ड चॅम्पियनशिप अंतिम फेरीत पोहोचणारी पहिली भारतीय |
| 2018 | पहिले BWF वर्ल्ड टूर फायनल्स अजिंक्यपद | पी. व्ही. सिंधू | ग्वांग्झू |
| 2019 | वर्ल्ड चॅम्पियनशिप सुवर्ण | पी. व्ही. सिंधू | बासेल – भारताचे पहिले वर्ल्ड चॅम्पियनशिप सुवर्ण |
| 2021 | थॉमस कप विजेता | भारतीय पुरुष संघ | बँकॉक – पहिले अजिंक्यपद |
| 2022 | CWG 2022 पदक वर्षाव | 1 सु, 2 रौ, 3 कां | बर्मिंगहॅम |
3. देशांतर्गत रचना
| स्पर्धा | सुरुवात | आयोजक | महत्त्व |
|---|---|---|---|
| इंडियन ओपन (BWF सुपर 500) | 1973 | BAI & BWF | भारताची सर्वात जुनी आंतरराष्ट्रीय क्रमवारी स्पर्धा |
| प्रीमियर बॅडमिंटन लीग (PBL) | 2013 (IBL म्हणून) → 2016 PBL | खाजगी फ्रँचायझी | 6 संघ, डिसें-जाने विंडो |
| वरिष्ठ राष्ट्रीय स्पर्धा | 1936 | BAI | सर्वात जुनी राष्ट्रीय स्पर्धा |
| सब-ज्युनियर राष्ट्रीय स्पर्धा | 1971 | BAI | प्रतिभा पुरवठादार |
4. सरकारी आणि संस्थात्मक पाठबळ
- SAI-पुलेला गोपीचंद अकादमी – हैदराबाद (2008) – 2 ऑलिम्पिक पदकविजेते निर्माण केले.
- टार्गेट ऑलिम्पिक पोडियम स्कीम (TOPS) – सुरू 2014; सिंधू, श्रीकांत, लक्ष्य यांना लाभ.
- खेलो इंडिया अर्थसंकल्प 2022-23: ₹3,393 कोटी – बॅडमिंटन हा “प्राधान्य-1” खेळ.
5. भारताचे ऑलिम्पिक / खेळ पदक तक्ता (बॅडमिंटन)
| खेळ | सुवर्ण | रौप्य | कांस्य | एकूण |
|---|---|---|---|---|
| ऑलिम्पिक (टोकियो 2020 पर्यंत) | 0 | 2 | 1 | 3 |
| आशियाई खेळ | 1 | 1 | 8 | 10 |
| कॉमनवेल्थ गेम्स | 5 | 7 | 12 | 24 |
| BWF वर्ल्ड चॅम्पियनशिप | 2 | 3 | 7 | 12 |
6. द्रुतसंदर्भ तक्ता – पहिले आणि श्रेष्ठत्व
| कर्तृत्व | खेळाडू / कार्यक्रम | वर्ष |
|---|---|---|
| पहिले अर्जुन पुरस्कारविजेते (बॅडमिंटन) | नंदू नाटेकर | 1961 |
| पहिले द्रोणाचार्य पुरस्कारविजेते (बॅडमिंटन) | एस. एम. आरिफ | 1985 |
| पहिले भारतीय BWF “प्लेयर ऑफ द इयर” | सायना नेहवाल | 2010 |
| जागतिक क्रमांक 1 पुरुष खेळाडूला पराभूत करणारे पहिले भारतीय | परुपल्ली काश्यप vs. ली चोंग वेई | 2012 |
| BWF पुरुष क्रमवारीत अव्वल स्थान मिळवणारे पहिले भारतीय | किदांबी श्रीकांत | एप्रिल 2018 |
| पहिले भारतीय पॅरा-बॅडमिंटन वर्ल्ड चॅम्पियनशिप सुवर्ण | प्रमोद भगत (SL-3) | 2019 |
| एका वर्षात 5 सुपरसिरीज जिंकणारे पहिले भारतीय | किदांबी श्रीकांत | 2017 |
7. एक-ओळी द्रुत-रिव्हिजन तथ्ये
- BAI अध्यक्ष (2023): हिमंत बिस्वा शर्मा (असोमचे मुख्यमंत्री देखील).
- अधिकृत भारतीय संघ प्रायोजक 2022-24: ली-निंग.
- भारतीय जोडी सात्विकसाईराज रांकीरेड्डी / चिराग शेट्टी करिअर-हाय रँक: जागतिक क्रमांक 5 (मे 2023).
- आतापर्यंतचा सर्वात लांब बॅडमिंटन सामना: सात्विक-चिराग vs. अहसान-सेटियावान (2022 CWG) – 70 मिनिटे.
- आशियाई चॅम्पियनशिप दोनदा जिंकणारे एकमेव भारतीय: सायना नेहवाल (2010, 2015).
- भारताचे थॉमस कप 2022 कर्णधार: श्रीकांत किदांबी.
- ISF वर्ल्ड स्कूल चॅम्पियनशिप जिंकणारे पहिले भारतीय शाळा: DAV पब्लिक स्कूल, लुधियाना (2018).
- पॅरा-बॅडमिंटन टोकियो 2020 मध्ये सुरू: भारताने 4 पदके (1 सु, 2 रौ, 1 कां) मिळवली.
- पी. व्ही. सिंधू यांनी सलग पाच वर्ल्ड चॅम्पियनशिप (2013-2022) मध्ये पदके मिळवली आहेत.
- भारतीय रेल्वेकडे रेल्वे स्पोर्ट्स प्रमोशन बोर्ड (RSPB) आहे – सर्वात यशस्वी देशांतर्गत संघ (25+ राष्ट्रीय अजिंक्यपदे).
8. बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ)
1. ऑल-इंग्लंड बॅडमिंटन चॅम्पियनशिप जिंकणारे पहिले भारतीय कोण होते?
उत्तर. प्रकाश पादुकोण (1980)
2. बॅडमिंटन असोसिएशन ऑफ इंडिया (BAI) ची स्थापना कोणत्या वर्षी झाली?
उत्तर. 1934
3. बॅडमिंटनमध्ये देशाचे पहिले ऑलिम्पिक पदक कोणत्या भारतीय खेळाडूने जिंकले?
उत्तर. सायना नेहवाल (कांस्य, लंडन 2012)
4. पी. व्ही. सिंधू यांनी भारताचे पहिले वर्ल्ड चॅम्पियनशिप सुवर्ण कोणत्या वर्षी मिळवले?
उत्तर. 2019 (बासेल)
5. भारतीय पुरुष संघाने आपले पहिले थॉमस कप कोणत्या वर्षी जिंकले?
उत्तर. 2022 (बँकॉक)
6. BWF पुरुष एकेरी क्रमवारीत जागतिक क्रमांक 1 असणारे एकमेव भारतीय कोण आहेत?
उत्तर. किदांबी श्रीकांत (एप्रिल 2018)
7. बॅडमिंटनमध्ये अर्जुन पुरस्कार मिळवणारे पहिले भारतीय कोण होते?
उत्तर. नंदू नाटेकर (1961)
8. 1982 चे आशियाई खेळ कोणत्या शहरात झाले जिथे भारताने पुरुष संघ सुवर्ण जिंकले?
उत्तर. नवी दिल्ली
9. प्रीमियर बॅडमिंटन लीग (PBL) चे इंडियन बॅडमिंटन लीगमधून कोणत्या वर्षी पुनर्नामकरण करण्यात आले?
उत्तर. 2016
10. BWF वर्ल्ड चॅम्पियनशिपमध्ये भारताचे पहिले पदक कोणत्या प्रकारात आले?
उत्तर. महिला एकेरी (सायना नेहवाल कांस्य, 2010)
11. CWG 2022 मध्ये सर्वात लांब दुहेरी सामना (70 मिनिटे) या विक्रमाची मालकी कोणत्या भारतीय जोडीकडे आहे?
उत्तर. सात्विकसाईराज रांकीरेड्डी आणि चिराग शेट्टी
12. ऐतिहासिक 2022 थॉमस कप विजयादरम्यान भारतीय पुरुष संघाचे कर्णधार कोण होते?
उत्तर. श्रीकांत किदांबी
13. गोपीचंद बॅडमिंटन अकादमी कोठे स्थित आहे?
उत्तर. हैदराबाद (तेलंगणा)
14. टोकियो 2020 पॅरालिम्पिक्समध्ये पुरुष एकेरी SL3 मध्ये सुवर्ण कोणत्या भारतीय पॅरा-बॅडमिंटन खेळाडूने जिंकले?
उत्तर. प्रमोद भगत
15. बॅडमिंटनमध्ये भारताचे पहिले ज्युनियर वर्ल्ड चॅम्पियन कोण होते?
उत्तर. सायना नेहवाल (2008 BWF वर्ल्ड ज्युनियर)
16. इंडियन ओपन बॅडमिंटन स्पर्धेचे वर्गीकरण BWF _____ असे आहे.
उत्तर. सुपर 500 स्पर्धा
17. बॅडमिंटनसाठी 2020 मध्ये पद्मभूषण कोणाला मिळाले?
उत्तर. पी. व्ही. सिंधू
अध्यायाचा शेवट – स्थिर सामान्य ज्ञान विभागात 100% गुण मिळवण्यासाठी तक्ते आणि एक-ओळी तथ्ये दररोज रिव्हाईज करा.
BETA
