C.1] खंड, देश, राजधान्या आणि त्यांच्या चलने

1. सात खंडांचा आढावा

1.1 खंड आणि त्यांची मुख्य वैशिष्ट्ये

1.2 महत्त्वाची तथ्ये

• आशिया हा सर्वात मोठा आणि सर्वाधिक लोकसंख्या असलेला खंड आहे.
• आफ्रिका हा दुसरा सर्वात मोठा खंड आहे आणि सर्वाधिक देशांची संख्या आहे.
• अंटार्क्टिका हा एकमेव असा खंड आहे जिथे कायमस्वरूपी लोकवस्ती नाही.
• युरोप हा क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने सर्वात लहान खंड आहे परंतु सर्वाधिक लोकसंख्या घनता आहे.
• ऑस्ट्रेलिया हा बहुतेक वेळा खंड आणि देश म्हणून विचारला जातो.

2. प्रमुख देश, राजधान्या आणि चलने

2.1 राजधान्या आणि चलनांसह प्रमुख देशांची यादी

2.2 महत्त्वाच्या टिपा

• युरोझोन देश: फ्रान्स, जर्मनी, इटली, स्पेन, ग्रीस, पोर्तुगाल, नेदरलँड्स, बेल्जियम, लक्झेंबर्ग, आयर्लंड, सायप्रस, माल्टा, स्लोव्हाकिया, स्लोव्हेनिया, एस्टोनिया, लात्व्हिया, लिथुआनिया, चेक प्रजासत्ताक, हंगेरी, पोलंड आणि फिनलंड.
• जागतिक व्यापारातील प्रमुख चलने: USD, EUR, JPY, CNY, आणि GBP ही सर्वाधिक वापरली जाणारी आहेत.
• सामान्य चलन गोंधळ:
  • INR हे भारताचे चलन आहे.
  • BRL हे ब्राझीलचे चलन आहे.
  • ZAR हे दक्षिण आफ्रिकेचे चलन आहे.
  • AED हे युएईचे चलन आहे.
  • QAR हे कतारचे चलन आहे.
• नवीन स्वतंत्र झालेल्या देशांची चलने:
  • नायजेरिया: NGN
  • बांगलादेश: BDT
  • पाकिस्तान: PKR
  • इराण: IRR
  • तुर्की: TRY
  • इस्रायल: ILS
  • व्हिएतनाम: VND
  • थायलंड: THB
  • मलेशिया: MYR
  • फिलिपिन्स: PHP

2.3 वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (एसएससी, आरआरबी)

• कोणत्या देशात सर्वाधिक लोकसंख्या आहे? – भारत (अंदाजे १.४ अब्ज)
• कोणत्या देशाचे क्षेत्रफळ सर्वात मोठे आहे? – रशिया (अंदाजे १७.१ दशलक्ष चौ.किमी)
• कोणत्या देशाला “उगवत्या सूर्याची भूमी” म्हणून ओळखले जाते? – जपान
• कोणत्या देशाला “मध्यरात्री सूर्याची भूमी” म्हणून ओळखले जाते? – नॉर्वे
• कोणत्या देशाला “विद्युल्लतेची भूमी” म्हणून ओळखले जाते? – थायलंड
• कोणत्या देशाला “लांब पांढऱ्या ढगाची भूमी” म्हणून ओळखले जाते? – न्यू झीलंड
• कोणत्या देशाला “सिंहाची भूमी” म्हणून ओळखले जाते? – दक्षिण आफ्रिका
• कोणत्या देशाचा किनारपट्टी सर्वात लांब आहे? – कॅनडा
• कोणत्या देशात सर्वात लांब नदी आहे? – कॅनडा (मिसिसिपी-मिसूरी नदी प्रणाली)
• कोणत्या देशाची सर्वाधिक जीडीपी आहे? – युनायटेड स्टेट्स
• कोणत्या देशाची प्रति व्यक्ती जीडीपी सर्वाधिक आहे? – लक्झेंबर्ग
• कोणत्या देशात सर्वाधिक आयुर्मान आहे? – जपान
• कोणत्या देशात सर्वात कमी आयुर्मान आहे? – मध्य आफ्रिकन प्रजासत्ताक

2.4 चलन रूपांतरण आणि विनिमय दर

• USD ते EUR: १ USD ≈ ०.९३ EUR (२०२३ पर्यंत)
• USD ते INR: १ USD ≈ ८२ INR (२०२३ पर्यंत)
• USD ते CNY: १ USD ≈ ७.२ CNY (२०२३ पर्यंत)
• USD ते JPY: १ USD ≈ १४९ JPY (२०२३ पर्यंत)
• USD ते BRL: १ USD ≈ ५.२५ BRL (२०२३ पर्यंत)
• USD ते ZAR: १ USD ≈ १५.८ ZAR (२०२३ पर्यंत)
• USD ते AED: १ USD ≈ ३.६७ AED (२०२३ पर्यंत)
• USD ते QAR: १ USD ≈ ३.६४ QAR (२०२३ पर्यंत)
• USD ते NGN: १ USD ≈ १,५०० NGN (२०२३ पर्यंत)
• USD ते BDT: १ USD ≈ ९५ BDT (२०२३ पर्यंत)
• USD ते PKR: १ USD ≈ १६५ PKR (२०२३ पर्यंत)
• USD ते IRR: १ USD ≈ ४२०,००० IRR (२०२३ पर्यंत)
• USD ते TRY: १ USD ≈ ९.३ TRY (२०२३ पर्यंत)
• USD ते ILS: १ USD ≈ ३.४ ILS (२०२३ पर्यंत)
• USD ते VND: १ USD ≈ ३,४०० VND (२०२३ पर्यंत)
• USD ते THB: १ USD ≈ ३४.५ THB (२०२३ पर्यंत)
• USD ते MYR: १ USD ≈ ४.८५ MYR (२०२३ पर्यंत)
• USD ते PHP: १ USD ≈ ५७.५ PHP (२०२३ पर्यंत)
• USD ते COP: १ USD ≈ ४५० COP (२०२३ पर्यंत)
• USD ते PEN: १ USD ≈ ३.९ PEN (२०२३ पर्यंत)
• USD ते ARS: १ USD ≈ ९० ARS (२०२३ पर्यंत)
• USD ते CLP: १ USD ≈ ८६० CLP (२०२३ पर्यंत)

2.5 महत्त्वाची संज्ञा आणि व्याख्या

• राजधानी: देशाचे प्रशासकीय, राजकीय आणि बहुतेक वेळा आर्थिक केंद्र.
• चलन: देश किंवा प्रदेशात वापरली जाणारी पैशाची प्रणाली.
• युरोझोन: युरोपियन युनियन (ईयू) च्या सदस्य राष्ट्रांचा एक गट ज्यांनी युरो हे त्यांचे अधिकृत चलन म्हणून स्वीकारले आहे.
• विनिमय दर: एक चलन दुसऱ्या चलनासाठी कोणत्या दराने विनिमय केले जाते तो दर.
• फ्लोटिंग विनिमय दर: एक अशी प्रणाली जिथे चलनाचे मूल्य मागणी आणि पुरवठा या बाजार शक्तींद्वारे ठरवले जाते.
• निश्चित विनिमय दर: एक अशी प्रणाली जिथे चलनाचे मूल्य दुसऱ्या चलनाशी किंवा चलनांच्या टोपलीशी बांधलेले असते.
• महागाई: वस्तू आणि सेवांच्या सामान्य किमती ज्या दराने वाढतात तो दर.
• अवमूल्यन: इतर चलनांच्या तुलनेत चलनाच्या मूल्यात घट.
• पुनर्मूल्यांकन: इतर चलनांच्या तुलनेत चलनाच्या मूल्यात वाढ.
• चलन पेग: एक धोरण जिथे देशाचे चलन दुसऱ्या चलनाशी किंवा चलनांच्या टोपलीशी विशिष्ट विनिमय दराने निश्चित केले जाते.
• विदेशी चलन साठा: देशाच्या मध्यवर्ती बँकेकडे असलेला परकीय चलनाचा साठा, त्याचे चलन स्थिर करण्यासाठी आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापारास समर्थन देण्यासाठी.

2.6 टाळावयाच्या सामान्य चुका

• INR चा रुबल (रशिया RUB वापरतो) शी गोंधळ करणे.
• BRL चा ब्राझिलियन रियाल (BRL हा योग्य कोड आहे) शी गोंधळ करणे.
• ZAR चा साउथ आफ्रिकन रँड (ZAR हा योग्य कोड आहे) शी गोंधळ करणे.
• AED चा युएई दिरहाम (AED हा योग्य कोड आहे) शी गोंधळ करणे.
• QAR चा कतारी रियाल (QAR हा योग्य कोड आहे) शी गोंधळ करणे.
• NGN चा नायजेरियन नायरा (NGN हा योग्य कोड आहे) शी गोंधळ करणे.
• BDT चा बांगलादेशी टका (BDT हा योग्य कोड आहे) शी गोंधळ करणे.
• PKR चा पाकिस्तानी रुपया (PKR हा योग्य कोड आहे) शी गोंधळ करणे.
• IRR चा इराणी रियाल (IRR हा योग्य कोड आहे) शी गोंधळ करणे.
• TRY चा तुर्की लिरा (TRY हा योग्य कोड आहे) शी गोंधळ करणे.
• ILS चा इस्रायली शेकेल (ILS हा योग्य कोड आहे) शी गोंधळ करणे.
• VND चा व्हिएतनामी डोंग (VND हा योग्य कोड आहे) शी गोंधळ करणे.
• THB चा थाई बाहत (THB हा योग्य कोड आहे) शी गोंधळ करणे.
• MYR चा मलेशियन रिंगिट (MYR हा योग्य कोड आहे) शी गोंधळ करणे.
• PHP चा फिलिपिनो पेसो (PHP हा योग्य कोड आहे) शी गोंधळ करणे.
• COP चा कोलंबियन पेसो (COP हा योग्य कोड आहे) शी गोंधळ करणे.
• PEN चा पेरुव्हियन न्युव्हो सोल (PEN हा योग्य कोड आहे) शी गोंधळ करणे.
• ARS चा आर्जेंटाइन पेसो (ARS हा योग्य कोड आहे) शी गोंधळ करणे.
• CLP चा चिलियन पेसो (CLP हा योग्य कोड आहे) शी गोंधळ करणे.