शास्त्रीय संगीत – रेल्वे परीक्षांसाठी तपशीलवार कॅप्सूल

1. परिचय

• भारतीय शास्त्रीय संगीत हे मोठ्या प्रमाणात हिंदुस्तानी (उत्तर भारतीय) आणि कर्नाटकी (दक्षिण भारतीय) या शैलींमध्ये विभागले गेले आहे.
• दोन्ही प्रणाली राग (मेलोडिक फ्रेमवर्क) आणि ताल (ताल चक्र) या संकल्पनांना सामायिक करतात.
• संगीत रत्नाकर (१३वे शतक) शारंगदेव यांनी लिहिलेले भारतीय संगीतावरील सर्वात प्राचीन आणि व्यापक ग्रंथ आहे.

2. हिंदुस्तानी vs कर्नाटकी – थेट तुलना

3. महत्त्वाच्या घटनांची कालक्रमानुसार यादी

4. महान संगीतकार आणि त्यांचे वैशिष्ट्य

5. वाद्ये आणि त्यांचे प्रकार

6. हिंदुस्तानी संगीतातील घराणी (गायन आणि वादन)

7. पुरस्कार आणि सन्मान - द्रुत यादी

8. एक-ओळीत द्रुत तथ्ये (स्मरण सूत्रे)

1. तानसेन – अकबराच्या दरबारातील ९ रत्ने (नवरत्न); जन्म रमतनू पांडे.
2. अमीर खुसरो – “तुती-ए-हिंद” (भारताचा पोपट); कव्वालीचे जनक.
3. त्यागराजचे ५ रत्न – पंचरत्न कृती दरवर्षी तिरुवैयारू येथे गायल्या जातात.
4. संगीत रत्नाकर – १३वे शतकातील संस्कृत विश्वकोश; संगीतावरील ७ अध्याय.
5. भातखंडे – १० थाट प्रणाली; आधुनिक हिंदुस्तानी अभ्यासक्रमचा जन्म.
6. एम.एस. सुब्बुलक्ष्मी – संयुक्त राष्ट्रांच्या महासभेला संबोधित करणारे पहिले संगीतकार (१९६६).
7. पं. भीमसेन जोशी – भारत रत्न २००९; प्रतिष्ठित मिले सुर मेरा तुम्हारा.
8. लता मंगेशकर – ग्वाल्हेर घराण्यात प्रशिक्षण; वडील दीनानाथ मंगेशकर.
9. जाकिर हुसेन – तबल्यातील सर्वात तरुण पद्मश्री (१९ वर्षे).
10. कर्नाटकी व्हायोलिन – बालुस्वामी दीक्षितर (मुथुस्वामीचे भाऊ) यांनी सुरू केले.
11. सवाई गंधर्व – पं. भीमसेन जोशी यांनी सवाई गंधर्व (गुरू) यांच्या स्मरणार्थ सुरू केले.
12. अल्लाउद्दीन खान – रविशंकर, अली अकबर खान, अन्नपूर्णा देवी यांना शिकवले.
13. ध्रुपद – सर्वात प्राचीन गायन प्रकार; दागर कुटुंब ते जिवंत ठेवते.
14. टप्पा – रोमँटिक पंजाबी लोकशैली; शोरी मियां यांनी लोकप्रिय केले.
15. नादस्वरम – सर्वात मोठा ध्वनिक वाद्य; तमिळनाडूतील मंदिरांमध्ये वाजवले जाते.

द्रुत संदर्भ सारण्या

सारणी-१: भारत रत्न संगीतकार

सारणी-२: १० थाट (भातखंडे)

सराव बहुपर्यायी प्रश्न (रेल्वे पॅटर्न)

अंतिम क्षणी चीट शीट (प्रिंट करा आणि चिकटवा)

• तानसेन – अकबर – १५०० चे दशक – ध्रुपद – ग्वाल्हेर
• त्यागराज – १७६७-१८४७ – ५ पंचरत्न – तिरुवैयारू
• भातखंडे – १८६०-१९३६ – १० थाट – हिंदुस्तानी स्वरलिपी
• रविशंकर – ग्रॅमी १९६८ – वुडस्टॉक १९७१ – भारत रत्न १९९९
• एम.एस. सुब्बुलक्ष्मी – यूएन १९६६ – भारत रत्न १९९८ – ₹१०० नाणे २००४
• एआयआर – १९२४ – आकाशवाणी संगीत सम्मेलन – १९५४
• संगीत नाटक अकादमी – १९५३ – कलाप्रकारांसाठी सर्वोच्च संस्था

रिवायझ करा > पुन्हा वाचा > परीक्षा कक्षात आनंदात राहा!