ആർബിഐ
RBI - ഇന്ത്യയുടെ റിസർവ് ബാങ്ക്
RBI
1. സ്ഥാപനം
- സ്ഥാപിതം: 1935 ഏപ്രിൽ 1
- സ്ഥലം: മുംബൈ (ആദ്യം)
- സ്ഥാപന നിയമം: Reserve Bank of India Act, 1934
- ആദ്യ ഗവർണർ: C.D. Deshmukh (1935–1943)
- തലസ്ഥാനം: മുംബൈ (ഇപ്പോൾ)
- പ്രധാന സംഭവം: 1949-ൽ ദേശീയമയമാക്കൽ
- തീയതി: 1949 ഏപ്രിൽ 1
- നിയമം: Reserve Bank (Nationalization) Act, 1948
2. പ്രവർത്തനങ്ങൾ
| പ്രവർത്തനം | വിവരണം |
|---|---|
| നാണയ അധികാരി | പണത്തിന്റെ ലഭ്യത, പലിശ നിരക്കുകൾ, പണപ്പെരുപ്പം എന്നിവ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. |
| സർക്കാരിന്റെ ബാങ്കർ | സർക്കാർ അക്കൗണ്ടുകൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നു, കറൻസി പുറപ്പെടുവിക്കുന്നു, പൊതു കടം കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു. |
| കറൻസി പുറപ്പെടുവിക്കുന്നവൻ | കറൻസി നോട്ടുകളും നാണയങ്ങളും പുറപ്പെടുവിക്കുകയും പിൻവലിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. |
| അവസാന ആശ്രയ കടംകാരൻ | പ്രതിസന്ധിയിലായ വാണിജ്യ ബാങ്കുകൾക്ക് ലിക്വിഡിറ്റി നൽകുന്നു. |
| ബാങ്കിംഗ് സിസ്റ്റത്തിന്റെ നിയന്ത്രകൻ | വാണിജ്യ ബാങ്കുകളും ധനകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങളും മേൽനോട്ടം വഹിക്കുകയും നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. |
| വിദേശ വിനിമയ കാവൽക്കാരൻ | ഇന്ത്യയുടെ വിദേശ വിനിമയ റിസർവുകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു. |
| ധനകാര്യ ഉൾപ്പെടുത്തൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു | PM Jan Dhan Yojana പോലുള്ള പദ്ധതികൾ നടപ്പാക്കുന്നു. |
| പേയ്മെന്റ് സെറ്റിൽമെന്റ് സിസ്റ്റങ്ങൾ നിലനിർത്തുന്നു | RTGS, NEFT തുടങ്ങിയ പേയ്മെന്റ് സിസ്റ്റങ്ങൾ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നു. |
3. പരിധി
-
ആഭ്യന്തര പ്രവർത്തനങ്ങൾ:
- നാണയ നയം
- ബാങ്കിംഗ് നിയന്ത്രണം
- ധനകാര്യ ഉൾപ്പെടുത്തൽ
- പേയ്മെന്റ് സിസ്റ്റങ്ങൾ
-
അന്താരാഷ്ട്ര പ്രവർത്തനങ്ങൾ:
- ഐഎംഎഫിലും ലോകബാങ്കിലും പങ്കാളിയാകുന്നു
- അന്താരാഷ്ട്ര ധനസഹകരണത്തിൽ ഏർപ്പെടുന്നു
- വിദേശ വിനിമയ നിക്ഷേപങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നു
-
പ്രധാന നയങ്ങൾ:
- നാണയനയം: സ്റ്റാൻഡിംഗ് ഡെപ്പോസിറ്റ് ഫെസിലിറ്റി (SDF) ഉം ലിക്വിഡിറ്റി അഡ്ജസ്റ്റ്മെന്റ് ഫെസിലിറ്റി (LAF) ഉം വഴി നടപ്പാക്കുന്നു
- ആർഥിക ഉൾക്കൊള്ളൽ: വിവിധ പദ്ധതികളിലൂടെയും പങ്കാളിത്തത്തിലൂടെയും
- ഡിജിറ്റൽ പണമടയൽ: യുപിഐ, ഭീം, മറ്റ് ഡിജിറ്റൽ പണമടയൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു
4. ഘടന
-
ഗവർണർ: ആർബിഐയുടെ തലവൻ, ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റ് നിയമിക്കുന്നു
-
ഡെപ്യൂട്ടി ഗവർണർമാർ: വിവിധ വകുപ്പുകളിൽ ഗവർണറെ സഹായിക്കുന്നു
-
ബോർഡ് ഓഫ് ഡയറക്ടർസ്: 21 അംഗങ്ങൾ, 14 ഡയറക്ടർമാരും 7 അനൗപചാരികരും ഉൾപ്പെടുന്നു
-
വകുപ്പുകൾ:
- കറൻസി ആൻഡ് മിന്റ് വകുപ്പ്
- ബാങ്കിംഗ് സൂപ്പർവിഷൻ വകുപ്പ്
- ഫിനാൻഷ്യൽ ഇൻക്ലൂഷൻ വകുപ്പ്
- ഇക്കണോമിക് അഫയേഴ്സ് വകുപ്പ്
- സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്സ് ആൻഡ് ഇൻഫർമേഷൻ മാനേജ്മെന്റ് വകുപ്പ്
- പോളിസി ആൻഡ് പ്ലാനിംഗ് വകുപ്പ്
-
പ്രധാന ഓഫീസുകൾ:
- മിന്റ്: മുംബൈ (കറൻസി പ്രിന്റിംഗ്)
- പ്രാദേശിക ഓഫീസുകൾ: ഇന്ത്യയിലുടനീളം പ്രാദേശിക പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കായി
- ആർബിഐ റിസർച്ച് വകുപ്പ്: സാമ്പത്തിക ഗവേഷണവും നയവിശകലനവും നടത്തുന്നു
മത്സരപരീക്ഷകൾക്കുള്ള പ്രധാന വസ്തുതകൾ
- ആദ്യ ഗവർണർ: സി.ഡി. ദേശ്മുഖ്
- ദേശീയമയമാക്കിയ തീയതി: 1949 ഏപ്രിൽ 1
- തലസ്ഥാനം: മുംബൈ
- നാണയനയ ഉപകരണങ്ങൾ: എൽഎഎഫ്, എസ്ഡിഎഫ്, എംഎസ്എഫ്
- പ്രധാന പദ്ധതികൾ: പ്രധാനമന്ത്രി ജൻ ധൻ യോജന, യുപിഐ, ഭീം
- വിദേശ വിനിമയ നിയന്ത്രണം: വിദേശ വിനിമയ നിയന്ത്രണ വകുപ്പ് (ഡിഎഫ്ഇഎം) നിയന്ത്രിക്കുന്നു
- പണമടയ്ക്കൽ സിസ്റ്റങ്ങൾ: ആർടിജിഎസ്, എൻഇഎഫ്ടി, ഐഎംപിഎസ്
വ്യത്യാസങ്ങൾ
| സവിശേഷത | ആർബിഐ | മറ്റ് കേന്ദ്രബാങ്കുകൾ |
|---|---|---|
| സ്ഥാനം | മുംബൈ | വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു (ഉദാ: ഫെഡിനായി വാഷിംഗ്ടൺ, ഡി.സി.) |
| ഭരണം | ഇന്ത്യാ സർക്കാർ ഗവർണറെ നിയമിക്കുന്നു | രാജ്യം അനുസരിച്ച് വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു |
| നാണയനയം | ആർബിഐ നടപ്പാക്കുന്നു | അനുബന്ധ കേന്ദ്രബാങ്കുകൾ നടപ്പാക്കുന്നു |
| കറൻസി ഇറക്കൽ | ആർബിഐ കറൻസി നോട്ടുകൾ ഇറക്കുന്നു | അനുബന്ധ രാജ്യങ്ങളിൽ കേന്ദ്രബാങ്ക് കറൻസി നോട്ടുകൾ ഇറക്കുന്നു |
BETA
