ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ

ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ

ಒಂದು ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಎಂಬ ಎರಡು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹುದ್ದೆಗಳಿರುತ್ತವೆ, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕನಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು

• ಅಧಿಕಾರ ವಿಭಜನೆ: ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ, ವೈಧಾನಿಕ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಶಾಖೆಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರುತ್ತವೆ.
• ಅಧ್ಯಕ್ಷ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ: ಅಧ್ಯಕ್ಷ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕನೂ ಆಗಿರುತ್ತಾನೆ.
• ಸ್ಪಷ್ಟ ಚುನಾವಣೆ: ಅಧ್ಯಕ್ಷನನ್ನು ಜನರು ನೇರವಾಗಿ ಚುನಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ.
• ನಿಗದಿತ ಅವಧಿ: ಅಧ್ಯಕ್ಷ ನಿಗದಿತ ಅವಧಿಗೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 4–5 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ, ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ.
• ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ: ದೈನಂದಿನ ಆಡಳಿತದ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ಉತ್ತರವಾದವನಲ್ಲ.

ಉದಾಹರಣೆಗಳು

ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು

ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ತಥ್ಯಗಳು

• ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್: ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಮೊದಲ ದೇಶ (1789).
• ಭಾರತ: ಸಂಸದೀಯ ರಚನೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಆದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ರಾಜ್ಯದ ತಲೆವಾರ.
• ಬ್ರೆಜಿಲ್: ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೊಂದಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಪದ್ಧತಿ.
• ರಷ್ಯಾ: ಜನಮತದಿಂದ ಚುನಾಯಿತ ಬಲಿಷ್ಠ ಕಾರ್ಯಾಂಗವಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಪದ್ಧತಿ.
• ಜರ್ಮನಿ: ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಾಜ್ಯದ ತಲೆವಾರನಾಗಿರುವ ಘಟಕ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಪದ್ಧತಿ.

ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ

ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ

ಒಂದು ಆಡಳಿತ ರೂಪವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದ ತಲೆವಾರ (ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ) ಶಾಸಕಾಂಗಕ್ಕೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ತಲೆವಾರ (ರಾಜ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು

• ಕಾರ್ಯಾಂಗ-ವಿಧಾಂಗ ಸಂಪರ್ಕ: ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ವಿಧಾನಮಂಡಲ ನೇಮಿಸುತ್ತದೆ.
• ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಕಾರ್ಯನಿರತರಲ್ಲ: ರಾಜ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ನಿಜವಾದ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ.
• ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ: ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿದ್ದು ವಿಧಾನಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
• ಬಹುಮತದ ಆಡಳಿತ: ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಧಾನಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಬಹುಮತ ಹೊಂದಿರುವ ಪಕ್ಷದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
• ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗೆ ನಿಗದಿತ ಅವಧಿಯಿಲ್ಲ: ಅವಿಶ್ವಾಸ提案ದ ಮತದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದು.

ಉದಾಹರಣೆಗಳು

ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು

ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗತಿಗಳು

• ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್: ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮೊದಲು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ದೇಶ (1689).
• ಭಾರತ: ಸಂಸದೀಯ ರಚನೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಆದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ.
• ಕೆನಡಾ: ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ (ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್).
• ಫ್ರಾನ್ಸ್: ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯೊಂದಿಗೆ ಅರ್ದ-ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.
• ಜರ್ಮನಿ: ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯು ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಖಸ್ಥನಾಗಿರುವ ಒಕ್ಕೂಟ ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಪದಗಳು

• ಅವಿಶ್ವಾಸ proposals: ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಿಗೊಳಿಸಲು ಚರ್ಚಿಸಲಾಗುವ ನಿರ್ಣಯ.
• ಬಹುಮತ ಪಕ್ಷ: ಶಾಸನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪಕ್ಷ.
• ಗಂಟು ಸರ್ಕಾರ: ಹಲವಾರು ಪಕ್ಷಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸುವುದು.
• ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ: ನಿಜವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲದ ಸಂಕೇತಾತ್ಮಕ ವ್ಯಕ್ತಿ.

ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳಲಾಗುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (SSC, RRB)

• ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನು?

  • ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷನು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನು ಆಚರಣಾತ್ಮಕನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯು ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

• ಯಾವ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ?

  • ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್, ಭಾರತ, ಕೆನಡಾ, ಫ್ರಾನ್ಸ್ (ಅರ್ದ-ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ), ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿ.

• ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಯಾರು?

  • ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ, ಅವರನ್ನು ಶಾಸನಸಭೆ ನೇಮಿಸುತ್ತದೆ.

• ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ?

  • ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶಾಸನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮತ ಹೊಂದಿರುವ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

• ಅವಿಶ್ವಾಸದ ಮತವೆಂದರೇನು?

  • ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಲು ಶಾಸನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುವ ನಿರ್ಣಯ.