વિત્ત મંત્રીઓ
મુખ્ય ખ્યાલો
| # | ખ્યાલ | સમજૂતી |
|---|---|---|
| 1 | ભારતના પ્રથમ વિત્ત મંત્રી | આર. કે. શણમુખમ ચેટ્ટી (૧૯૪૭–૪૮) – સ્વતંત્ર ભારતનો પ્રથમ કેન્દ્રીય બજેટ રજૂ કર્યો. |
| 2 | સૌથી લાંબા સમય સેવા આપનાર વિત્ત મંત્રી | મોરારજી દેસાઈ – ૧૦ બજેટ રજૂ કર્યા (૧૯૫૯-૬૪, ૧૯૬૭-૬૯). |
| 3 | પ્રથમ મહિલા વિત્ત મંત્રી | ઇંદિરા ગાંધી (વધારાની ફરજ, ૧૯૭૦-૭૧). |
| 4 | આર્થિક સુધારણાઓના પિતા | ડૉ. મનમોહન સિંહ – ૧૯૯૧ના એલપીજી સુધારણાઓ પીવી નરસિંહ રાવના નેતૃત્વ હેઠળ. |
| 5 | બજેટ હલવા સમારોહ | નોર્થ બ્લોકમાં પરંપરાગત બજેટ-પૂર્વે બનાવવામાં આવતી મીઠાઈ; “છાપણીની ગુપ્તતા” શરૂ થાય છે તેનું સંકેત. |
| 6 | પેપરલેસ બજેટ | ૨૦૨૧-૨૨ – નિર્મલા સીતારામણ; પ્રથમ સંપૂર્ણ ડિજિટલ બજેટ (ટેબ્લેટ અને ‘બહી-ખાતા’ ને બદલ્યા). |
| 7 | અંતરિમ વિ. સંપૂર્ણ બજેટ | અંતરિમ = મતદાન-ખાતા ૨-૪ મહિના માટે (ચૂંટણી વર્ષ); સંપૂર્ણ = સંપૂર્ણ નાણાકીય યોજના. |
| 8 | વિત્ત આયોગ | કલમ ૨૮૦ હેઠળ દર ૫ વર્ષે રચવામાં આવે છે; કેન્દ્ર-રાજ્ય કર વહેંચણીની ભલામણ કરે છે. |
15 પ્રેક્ટિસ MCQ પ્રશ્નો
-
સ્વતંત્ર ભારતના પ્રથમ વિત્ત મંત્રી કોણ હતા? વિકલ્પો:
A) લિયાકત અલી ખાન
B) જ્હોન માથાઈ
C) આર. કે. શણમુખમ ચેટ્ટી
D) સી. ડી. દેશમુખ
જવાબ: C) આર. કે. શણમુખમ ચેટ્ટી
ઉકેલ: તેમણે ૨૬ નવેમ્બર ૧૯૪૭ના રોજ પ્રથમ બજેટ રજૂ કર્યો.
શૉર્ટકટ: “R K S = રીઅલ કદમ સ્ટાર્ટ” (પ્રથમ).
ટૅગ: #FirstFM -
સૌથી વધુ સંખ્યામાં કેન્દ્રીય બજેટ રજૂ કરવાનો વિક્રમ કોને ધરાવે છે? વિકલ્પો:
A) પી. ચિદંબરમ
B) મોરારજી દેસાઈ
C) પ્રણવ મુખર્જી
D) યશવંત સિંહા
જવાબ: B) મોરારજી દેસાઈ (૧૦ બજેટ)
ઉકેલ: ૧૯૫૯-૬૪ અને ૧૯૬૭-૬૯.
શૉર્ટકટ: “મોરારજી = ટેન-જી”.
ટૅગ: #Record -
૧૯૯૧ની આર્થિક સુધારણાઓ કયા વિત્ત મંત્રીએ રજૂ કરી હતી? વિકલ્પો:
A) આઈ. જી. પટેલ
B) ડૉ. મનમોહન સિંહ
C) પ્રણવ મુખર્જી
D) યશવંત સિંહા
જવાબ: B) ડૉ. મનમોહન સિંહ
ઉકેલ: પ્રધાનમંત્રી પી.વી. નરસિંહ રાવના નેતૃત્વ હેઠળ.
શૉર્ટકટ: “૧૯૯૧ = એમએમએસ = મનમોહન મેડ સ્વતંત્ર”.
ટૅગ: #Reforms -
સંપૂર્ણ-સમયની વિત્ત મંત્રાલયની ફરજ સંભાળનાર પ્રથમ મહિલા (અંતરિમ નહીં) કોણ હતા? વિકલ્પો:
A) ઇંદિરા ગાંધી
B) નિર્મલા સીતારામણ
C) સુષ્મા સ્વરાજ
D) શીલા દીક્ષિત
જવાબ: B) નિર્મલા સીતારામણ (૨૦૧૯-અત્યાર સુધી)
ઉકેલ: ઇંદિરા ગાંધીએ માત્ર વધારાની ફરજ સંભાળી હતી.
ટૅગ: #WomanFM -
ભારતનો પ્રથમ “પેપરલેસ” બજેટ કોણે રજૂ કર્યો? વિકલ્પો:
A) અરુણ જેટલી
B) પિયુષ ગોયલ
C) નિર્મલા સીતારામણ
D) પ્રણવ મુખર્જી
જવાબ: C) નિર્મલા સીતારામણ (૨૦૨૧-૨૨)
ઉકેલ: બહી-ખાતાને બદલે ટેબ્લેટનો ઉપયોગ કર્યો.
શૉર્ટકટ: “પેપર-૨૧ = નિર્મલા-ડન”.
ટૅગ: #DigitalBudget -
૧૯૯૭-૯૮નો પ્રખ્યાત “ડ્રીમ બજેટ” કોણે રજૂ કર્યો? વિકલ્પો:
A) પી. ચિદંબરમ
B) યશવંત સિંહા
C) જસવંત સિંહ
D) અરુણ જેટલી
જવાબ: A) પી. ચિદંબરમ
ઉકેલ: કર દરો ઘટાડ્યા અને વીડીઆઇએસ શરૂ કર્યું.
ટૅગ: #DreamBudget -
૨૧મી સદીમાં અત્યાર સુધી સૌથી વધુ બજેટ કયા વિત્ત મંત્રીએ રજૂ કર્યા છે? વિકલ્પો:
A) પ્રણવ મુખર્જી
B) અરુણ જેટલી
C) પી. ચિદંબરમ
D) નિર્મલા સીતારામણ
જવાબ: B) અરુણ જેટલી (૫ સંપૂર્ણ + ૧ અંતરિમ)
શૉર્ટકટ: “જેટલી = ૨૧મી સદીના જેક-ઓફ-બજેટ્સ”.
ટૅગ: #21stCentury -
ડિમોનેટાઇઝેશન વર્ષ ૨૦૧૬-૧૭ દરમિયાન વિત્ત મંત્રી કોણ હતા? વિકલ્પો:
A) મનમોહન સિંહ
B) પ્રણવ મુખર્જી
C) અરુણ જેટલી
D) પિયુષ ગોયલ
જવાબ: C) અરુણ જેટલી
ટૅગ: #Demonetisation -
ગણતંત્ર ભારતનો પ્રથમ બજેટ (૧૯૫૦-૫૧) કોણે રજૂ કર્યો? વિકલ્પો:
A) આર. કે. શણમુખમ ચેટ્ટી
B) જ્હોન માથાઈ
C) સી. ડી. દેશમુખ
D) ટી. ટી. કૃષ્ણમાચારી
જવાબ: B) જ્હોન માથાઈ
ઉકેલ: ચેટ્ટીએ ૧૯૪૮ બજેટ પછી રાજીનામું આપ્યું; માથાઈએ સંભાળ્યું.
ટૅગ: #RepublicBudget -
૨૦૧૯માં તબીબી રજા પર જતા અરુણ જેટલીના સ્થાને કોણ વિત્ત મંત્રી બન્યા? વિકલ્પો:
A) રાજનાથ સિંહ
B) પિયુષ ગોયલ
C) નિર્મલા સીતારામણ
D) અમિત શાહ
જવાબ: B) પિયુષ ગોયલ (અંતરિમ ૨૦૧૯)
ટૅગ: #InterimFM -
પ્રધાનમંત્રી અને રાષ્ટ્રપતિ બંને બનનાર એકમાત્ર વિત્ત મંત્રી: વિકલ્પો:
A) ચરણ સિંહ
B) મોરારજી દેસાઈ
C) પ્રણવ મુખર્જી
D) ડૉ. મનમોહન સિંહ
જવાબ: B) મોરારજી દેસાઈ
ઉકેલ: પ્રધાનમંત્રી ૧૯૭૭-૭૯; રાષ્ટ્રપતિ નહીં, પરંતુ પ્રધાનમંત્રી બનનાર એકમાત્ર વિત્ત મંત્રી.
સ્પષ્ટતા: પ્રણવ માત્ર રાષ્ટ્રપતિ હતા.
શૉર્ટકટ: “મોરારજી = વિત્ત મંત્રીમાંથી પ્રધાનમંત્રીની ખુરશી”.
ટૅગ: #PoliticalClimb -
૨૦૦૦-૦૧નો “મિલેનિયમ બજેટ” કયા વિત્ત મંત્રીએ રજૂ કર્યો? વિકલ્પો:
A) જસવંત સિંહ
B) યશવંત સિંહા
C) પી. ચિદંબરમ
D) પ્રણવ મુખર્જી
જવાબ: B) યશવંત સિંહા
ઉકેલ: “મિલેનિયમ બજેટ” શબ્દ ગઢ્યો; આઇટી અને મૂળભૂત સુવિધાઓ પર ભાર મૂક્યો.
ટૅગ: #Y2K -
૧૫મો વિત્ત આયોગ કયા વિત્ત મંત્રીના કાર્યકાળમાં રચવામાં આવ્યો? વિકલ્પો:
A) અરુણ જેટલી
B) પિયુષ ગોયલ
C) નિર્મલા સીતારામણ
D) પ્રણવ મુખર્જી
જવાબ: A) અરુણ જેટલી (નવેમ્બર ૨૦૧૭)
ટૅગ: #FinanceCommission -
સૌથી ટૂંકું બજેટ ભાષણ (માત્ર ૯૦ મિનિટનું) ૧૯૯૧માં કોણે રજૂ કર્યું? વિકલ્પો:
A) યશવંત સિંહા
B) પ્રણવ મુખર્જી
C) ડૉ. મનમોહન સિંહ
D) પી. ચિદંબરમ
જવાબ: C) ડૉ. મનમોહન સિંહ
ટૅગ: #ShortestSpeech -
પ્રખ્યાત ઉક્તિ સાથે વિત્ત મંત્રીને જોડો: “ભારત દેવાળિયાપણાની કગાર પર છે.” વિકલ્પો:
A) યશવંત સિંહા
B) ડૉ. મનમોહન સિંહ
C) પી. ચિદંબરમ
D) અરુણ જેટલી
જવાબ: B) ડૉ. મનમોહન સિંહ (૧૯૯૧ બજેટની શરૂઆતની લાઇન)
શૉર્ટકટ: “બેંકરપ્ટસી-૯૧ = એમએમએસ-સ્ટોન”.
ટૅગ: #FamousQuote
ઝડપી ટ્રિક્સ
| પરિસ્થિતિ | શૉર્ટકટ | ઉદાહરણ |
|---|---|---|
| પ્રથમ બજેટ કોણે રજૂ કર્યો? | “R K C = રીઅલ કદમ ચેટ્ટી” | આર. કે. શણમુખમ ચેટ્ટી |
| મહત્તમ બજેટ? | “મોરારજી = ટેન-જી” | ૧૦ બજેટ |
| ૧૯૯૧ની સુધારણાઓ | “એમ-એસ = મનમોહન-સિંહ” | એમએમએસ |
| સંપૂર્ણ-સમયની મહિલા વિત્ત મંત્રી | “એનએસ = નિર્મલા સીતારામણ” | ૨૦૧૯થી |
| પેપરલેસ બજેટ | “૨૧-એનએસ = ૨૦૨૧ નિર્મલા” | ડિજિટલ ટેબ્લેટ |
ઝડપી રિવિઝન
| બિંદુ | વિગત |
|---|---|
| 1 | પ્રથમ વિત્ત મંત્રી: આર. કે. શણમુખમ ચેટ્ટી (૧૯૪૭). |
| 2 | સૌથી લાંબા સમય સેવા આપનાર વિત્ત મંત્રી: મોરારજી દેસાઈ (૧૦ બજેટ). |
| 3 | ૧૯૯૧ની સુધારણાઓ: ડૉ. મનમોહન સિંહ. |
| 4 | ડ્રીમ બજેટ: પી. ચિદંબરમ (૧૯૯૭-૯૮). |
| 5 | પ્રથમ સંપૂર્ણ-સમયની મહિલા વિત્ત મંત્રી: નિર્મલા સીતારામણ. |
| 6 | પેપરલેસ બજેટ: ૨૦૨૧-૨૨ (નિર્મલા). |
| 7 | અંતરિમ બજેટ = ચૂંટણી વર્ષનો મતદાન-ખાતા. |
| 8 | હલવા સમારોહ બજેટ છાપણીની ગુપ્તતાનું સંકેત આપે છે. |
| 9 | વિત્ત આયોગ: કલમ ૨૮૦ હેઠળ દર ૫ વર્ષે. |
| 10 | બજેટનો સમય: ૧૧ AMની પરંપરા યશવંત સિંહાએ શરૂ કરી (૧૯૯૯). |