এই অধ্যায়ত আমি দুটা ধ্বংসাত্মক প্ৰাকৃতিক পৰিঘটনাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিম। এইবোৰ হৈছে বিজুলী আৰু ভূমিকম্প। এই পৰিঘটনাবোৰৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা ধ্বংস কিমানদূৰ কমাব পাৰি, সেই বিষয়েও আমি আলোচনা কৰিম।

12.1 বিজুলী

তুমি বিদ্যুতৰ খুঁটাত জুইৰ ফুলিঙা ওলোৱা দেখিছা যেতিয়া তাঁৰবোৰ ঢিলা হয়। এই পৰিঘটনা বতাহ বলি তাঁৰবোৰ জোকাৰি দিয়াৰ সময়ত বেছিকৈ দেখা যায়। তুমি চকিৰ সকেটত প্লাগ ঢিলা হৈ থাকিলেও ফুলিঙা ওলোৱা দেখিছা। বিজুলীও এক প্ৰকাৰৰ বিদ্যুতীয় ফুলিঙা, কিন্তু ইয়াৰ পৰিমাণ অতি বৃহৎ।

প্ৰাচীন কালত মানুহে এই ফুলিঙাবোৰৰ কাৰণ বুজি নাপাইছিল। সেয়েহে তেওঁলোকে বিজুলীক ভয় কৰিছিল আৰু ভাবিছিল যে দেৱতাসকলৰ ক্ৰোধ তেওঁলোকৰ ওপৰত পৰিছে। এতিয়া অবশ্যে আমি বুজিছো যে ডাৱৰত আধান জমা হোৱাৰ ফলতেই বিজুলীৰ সৃষ্টি হয়। বিজুলীক ভয় কৰাৰ কোনো প্ৰয়োজন নাই, কিন্তু এই মাৰাত্মক ফুলিঙাৰ পৰা নিজকে ৰক্ষা কৰিবলৈ আমি সাৱধানতা অৱলম্বন কৰিব লাগিব।

গ্ৰীকসকলে জনা ফুলিঙাবোৰ

খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬০০ চনৰ পৰাই প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ মানুহে জানিছিল যে এবাৰ (এম্বাৰ এবিধ ৰজনজাতীয় পদাৰ্থ) নোমৰ লগত ঘঁহিলে ই চুলিৰ দৰে পাতল বস্তুবোৰ আকৰ্ষণ কৰে। তুমি নিশ্চয় লক্ষ্য কৰিছা যে যেতিয়া তুমি উৱলেন বা পলিয়েষ্টৰৰ কাপোৰ পিন্ধি থকা অৱস্থাত খোলা, তেতিয়া তোমাৰ চুলিবোৰ থিয় হৈ উঠে। যদি এই কাপোৰবোৰ আন্ধাৰত খোলা, তেন্তে তুমি ফুলিঙা আৰু কড়কড় শব্দও শুনা পোৱা। ১৭৫২ চনত আমেৰিকান বিজ্ঞানী বেঞ্জামিন ফ্ৰেঙ্কলিনে দেখুৱাইছিল যে বিজুলী আৰু তোমাৰ কাপোৰৰ পৰা ওলোৱা ফুলিঙা মূলতঃ একে পৰিঘটনা। অৱশ্যে এই উপলব্ধিৰ বাবে দুহাজাৰ বছৰ লাগিছিল।

মই ভাবোঁ, সাদৃশ্য বুজিবলৈ তেওঁলোকৰ ইমান বছৰ কিয় লাগিল।

বৈজ্ঞানিক আৱিষ্কাৰবোৰ বহুতো মানুহৰ কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ ফল। কেতিয়াবা ই বহু সময় ল’ব পাৰে।

এতিয়া আমি বিদ্যুতীয় আধানৰ কিছুমান ধৰ্ম অধ্যয়ন কৰিম। আকাশত বিজুলী কেনেকৈ হয়, সেই সম্পৰ্কেও আমি চাম।

বিদ্যুতীয় আধানৰ প্ৰকৃতি বুজিবলৈ আহক, আমি কেইটামান কাৰ্যকলাপ কৰোঁ। কিন্তু প্ৰথমে তুমি খেল হিচাপে কৰা কামটো মনত পেলোৱা। যেতিয়া তুমি শুকান চুলিত প্লাষ্টিকৰ স্কেল ঘঁহা, স্কেলটোৱে কাগজৰ সৰু সৰু টুকুৰাবোৰ আকৰ্ষণ কৰিব পাৰে।

12.2 ঘঁহনিৰ দ্বাৰা আহিত কৰণ

কাৰ্যকলাপ 12.1

এটা ব্যৱহৃত বলপেন ৰিফিল লোৱা আৰু পলিথিনৰ টুকুৰা এটাৰে জোৰেৰে ঘঁহা। ইয়াক কাগজৰ সৰু সৰু টুকুৰাৰ ওচৰলৈ নিয়া। সাৱধান হ’বা যাতে ৰিফিলৰ ঘঁহা মূৰটো তোমাৰ হাত বা ধাতুৰ বস্তুৰ সৈতে স্পৰ্শ নহয়। শুকান পাতৰ টুকুৰা, উখহা, আৰু সৰিয়হৰ গুটিৰ সৈতে কাৰ্যকলাপটো পুনৰাবৃত্তি কৰা। তোমাৰ পৰ্যবেক্ষণবোৰ লিপিবদ্ধ কৰা।

প্লাষ্টিকৰ ৰিফিল এটাক পলিথিনেৰে ঘঁহিলে, ই অলপ বিদ্যুতীয় আধান লাভ কৰে। একেদৰে, প্লাষ্টিকৰ চুলি আঁচোৰ এটাক শুকান চুলিৰে ঘঁহিলে, ই অলপ আধান লাভ কৰে। এই বস্তুবোৰক আহিত বস্তু বোলে। ৰিফিল আৰু প্লাষ্টিকৰ চুলি আঁচোৰ আহিত কৰা প্ৰক্ৰিয়াত, পলিথিন আৰু চুলিও আহিত হয়।

তোমাৰ চিনাকি আন কিছুমান বস্তু আহিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰোঁ আহক।

কাৰ্যকলাপ 12.2

তালিকা 12.1 ত উল্লেখ কৰা বস্তুবোৰ আৰু সামগ্ৰীবোৰ সংগ্ৰহ কৰা। তালিকাত উল্লেখ কৰা সামগ্ৰীৰে ঘঁহি প্ৰতিটো বস্তু আহিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰা। তোমাৰ ফলাফলবোৰ লিপিবদ্ধ কৰা।

তুমি তালিকাত আৰু অধিক বস্তু যোগ কৰিব পাৰা।

তালিকা 12.1

ঘঁহা বস্তু	ঘঁহিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা সামগ্ৰী	কাগজৰ টুকুৰা আকৰ্ষণ কৰে/নকৰে	আহিত/অহিত
ৰিফিল	পলিথিন, উৱলেন কাপোৰ
বেলুন	পলিথিন, উৱলেন কাপোৰ, শুকান চুলি
ইৰেজাৰ	উৱল
ষ্টিলৰ চামুচ	পলিথিন, উৱলেন কাপোৰ

12.3 আধানৰ প্ৰকাৰ আৰু ইহঁতৰ মিথস্ক্ৰিয়া

আমি পৰৱৰ্তী কাৰ্যকলাপৰ বাবে তালিকা 12.1 ৰ পৰা কিছুমান বস্তু বাছনি কৰিম।

কাৰ্যকলাপ 12.3

(ক) দুটা বেলুন ফুলাই লোৱা। ইহঁত এনেদৰে ওলোমাই দিয়া যাতে ইহঁতে ইটোৱে সিটোক স্পৰ্শ নকৰে (চিত্ৰ 15.1)। দুয়োটা বেলুন উৱলেন কাপোৰেৰে ঘঁহি এৰি দিয়া। তুমি কি লক্ষ্য কৰা?

চিত্ৰ 12.1 : একে আধানে ইটোৱে সিটোক বিকৰ্ষণ কৰে

এতিয়া ব্যৱহৃত পেন ৰিফিলৰ সৈতে এই কাৰ্যকলাপটো পুনৰাবৃত্তি কৰোঁ। এটা ৰিফিল পলিথিনেৰে ঘঁহা। গিলাছৰ টামব্লাৰটো ষ্টেণ্ড হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰি ৰিফিলটো সাৱধানে টামব্লাৰটোৰ ভিতৰত থোৱা (চিত্ৰ 12.2)।

চিত্ৰ 12.2 : একে আধানৰ মাজৰ মিথস্ক্ৰিয়া

আনটো ৰিফিলটোকো পলিথিনেৰে ঘঁহা। ইয়াক আহিত ৰিফিলটোৰ ওচৰলৈ নিয়া। সাৱধান হ’বা যাতে আহিত মূৰটো তোমাৰ হাতৰ সৈতে স্পৰ্শ নহয়। টামব্লাৰত থকা ৰিফিলটোৰ ওপৰত কোনো প্ৰভাৱ পৰেনে? দুয়োটাই ইটোৱে সিটোক আকৰ্ষণ কৰে নে বিকৰ্ষণ কৰে?

এই কাৰ্যকলাপত আমি একে সামগ্ৰীৰে তৈয়াৰী আহিত বস্তু দুটাক ওচৰলৈ আনিছোঁ। যদি বেলেগ বেলেগ সামগ্ৰীৰে তৈয়াৰী দুটা আহিত বস্তু ইটোৰ ওচৰলৈ সিটো অনা হয়, তেন্তে কি হয়? আহক চাওঁ।

(খ) এটা ৰিফিল ঘঁহি আগৰ দৰে সাৱধানে গিলাছৰ টামব্লাৰ এটাত থোৱা (চিত্ৰ 12.3)। এটা ফুলাই লোৱা আহিত বেলুন ৰিফিলটোৰ ওচৰলৈ আনি পৰ্যবেক্ষণ কৰা।

চিত্ৰ 12.3 : বিপৰীত আধানে ইটোৱে সিটোক আকৰ্ষণ কৰে

পৰ্যবেক্ষণবোৰ সংক্ষেপে লিখোঁ আহক:

• এটা আহিত বেলুনে আন এটা আহিত বেলুনক বিকৰ্ষণ কৰিলে।
• এটা আহিত ৰিফিলে আন এটা আহিত ৰিফিলক বিকৰ্ষণ কৰিলে।
• কিন্তু এটা আহিত বেলুনে এটা আহিত ৰিফিলক আকৰ্ষণ কৰিলে।

ইয়াই নেকি সূচায় যে বেলুনৰ আধান ৰিফিলৰ আধানতকৈ বেলেগ ধৰণৰ? তেন্তে আমি ক’ব পাৰোনে যে আধান দুবিধ? আমি ইয়াও ক’ব পাৰোনে যে একে ধৰণৰ আধানে ইটোৱে সিটোক বিকৰ্ষণ কৰে, আনহাতে বেলেগ ধৰণৰ আধানে ইটোৱে সিটোক আকৰ্ষণ কৰে?

ৰীতি অনুসৰি, ৰেচমেৰে ঘঁহিলে গিলাছৰ দণ্ডই লাভ কৰা আধানক ধনাত্মক বোলা হয়। আন ধৰণৰ আধানক ঋণাত্মক বুলি কোৱা হয়।

পৰ্যবেক্ষণ কৰা হৈছে যে যেতিয়া আহিত গিলাছৰ দণ্ড এটাক পলিথিনেৰে ঘঁহা আহিত প্লাষ্টিকৰ খৰি এটাৰ ওচৰলৈ অনা হয়, তেতিয়া দুয়োটাৰ মাজত আকৰ্ষণ হয়।

তুমি কি ভাবা, প্লাষ্টিকৰ খৰিটোৱে কেনেধৰণৰ আধান বহন কৰিব? তোমাৰ অনুমান, যে প্লাষ্টিকৰ খৰিটোৱে ঋণাত্মক আধান বহন কৰিব, সঠিক।

ঘঁহনিৰ দ্বাৰা উৎপন্ন হোৱা বিদ্যুতীয় আধানবোৰ স্থিৰ। ইহঁতে নিজে নিজে নচলে। যেতিয়া আধানবোৰ চলে, তেতিয়া ইহঁতে বিদ্যুত প্ৰৱাহ গঠন কৰে। তুমি ষষ্ঠ শ্ৰেণীৰ পৰা বিদ্যুত প্ৰৱাহৰ বিষয়ে পঢ়ি আহিছা। বৰ্তনীৰ প্ৰৱাহ যিয়ে বাল্বটো জ্বলাই তোলে, বা তাঁৰটো তপত কৰা প্ৰৱাহ, আধানৰ গতিৰ বাহিৰে আন একো নহয়।

12.4 আধানৰ স্থানান্তৰ

কাৰ্যকলাপ 12.4

এটা খালি জেমৰ বটল লোৱা। বটলৰ মুখতকৈ অলপ ডাঙৰ আকাৰৰ কাৰ্ডবোৰ্ডৰ টুকুৰা এটা লোৱা। ইয়াত এটা গাঁত কৰা যাতে ধাতুৰ কাগজ ক্লিপ এটা সুমুৱাব পৰা যায়। কাগজ ক্লিপটো চিত্ৰ 12.4 ত দেখুওৱাৰ দৰে মেলি লোৱা। প্ৰায় $4 \mathrm{~cm} \times 1 \mathrm{~cm}$ প্ৰতিটো হোৱাকৈ এলুমিনিয়াম ফয়েলৰ দুটা ডালি কাটি লোৱা। চিত্ৰত দেখুওৱাৰ দৰে ইহঁতক কাগজ ক্লিপটোত ওলোমাই দিয়া। কাগজ ক্লিপটো কাৰ্ডবোৰ্ডৰ ঢাকনিত এনেদৰে সুমুৱাই দিয়া যাতে ই ঢাকনিটোৰ লম্ব হৈ থাকে (চিত্ৰ 12.4)। ৰিফিল এটা আহিত কৰি কাগজ ক্লিপটোৰ মূৰৰ সৈতে স্পৰ্শ কৰোৱা। কি হয় চোৱা। ফয়েলৰ ডালিবোৰৰ ওপৰত কোনো প্ৰভাৱ পৰেনে? ইহঁতে ইটোৱে সিটোক বিকৰ্ষণ কৰে নে আকৰ্ষণ কৰে? এতিয়া, কাগজ ক্লিপটোৰ মূৰৰ সৈতে আন আহিত বস্তুবোৰ স্পৰ্শ কৰোৱা। সকলো ক্ষেত্ৰতে ফয়েলৰ ডালিবোৰে একে ধৰণে কাম কৰেনে? এই সঁজুলিটো এটা বস্তু আহিত নে অহিত পৰীক্ষা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়নে? ফয়েলৰ ডালিবোৰে ইটোৱে সিটোক কিয় বিকৰ্ষণ কৰে, তুমি বুজাই দিব পাৰা নেকি?

চিত্ৰ 12.4 : এটা সাধাৰণ ইলেক্ট্ৰস্কোপ

এলুমিনিয়াম ফয়েলৰ ডালিবোৰে আহিত ৰিফিলৰ পৰা কাগজ ক্লিপৰ মাজেৰে একে আধান পায় (মনত ৰাখিবা যে ধাতুবোৰ বিদ্যুতৰ সুপৰিবাহী)। একে আধান বহন কৰা ডালিবোৰে ইটোৱে সিটোক বিকৰ্ষণ কৰে আৰু ইহঁত বহলকৈ মেল খায়। এনে সঁজুলি এটাৰ দ্বাৰা পৰীক্ষা কৰিব পৰা যায় যে এটা বস্তুৱে আধান বহন কৰিছে নে নাই। এই সঁজুলিটোক ইলেক্ট্ৰস্কোপ বুলি জনা যায়।

এইদৰে, আমি দেখো যে আহিত বস্তু এটাৰ পৰা আন এটালৈ ধাতুৰ পৰিবাহীৰ মাজেৰে বিদ্যুতীয় আধান স্থানান্তৰ কৰিব পৰা যায়।

কাগজ ক্লিপটোৰ মূৰটো হাতেৰে লাহেকৈ স্পৰ্শ কৰা আৰু তুমি ফয়েলৰ ডালিবোৰত পৰিৱৰ্তন দেখিবা। ইহঁত পুনৰ আগৰ অৱস্থালৈ উভতি আহে। ফয়েলৰ ডালিবোৰ আহিত কৰা আৰু কাগজ ক্লিপটো স্পৰ্শ কৰা কামটো পুনৰাবৃত্তি কৰা। প্ৰতিবাৰেই তুমি দেখিবা যে কাগজ ক্লিপটো হাতেৰে স্পৰ্শ কৰাৰ লগে লগে ফয়েলৰ ডালিবোৰ জপ খাই পৰে। ই কিয় হয়? কাৰণটো হ’ল যে ফয়েলৰ ডালিবোৰে তোমাৰ শৰীৰৰ মাজেৰে পৃথিৱীলৈ আধান হেৰুৱায়। আমি কওঁ যে ফয়েলৰ ডালিবোৰবোৰ নিষ্ক্ৰিয় হৈছে। আহিত বস্তু এটাৰ পৰা পৃথিৱীলৈ আধান স্থানান্তৰ কৰা প্ৰক্ৰিয়াটোক আৰ্থিং বা ভূ-সংযোগ বোলা হয়।

বিল্ডিংবোৰত আৰ্থিংৰ ব্যৱস্থা কৰা হয় যাতে বিদ্যুত প্ৰৱাহৰ কোনো গঁতালিৰ পৰা হোৱা বিদ্যুতীয় ধক্কাৰ পৰা আমাক ৰক্ষা কৰিব পৰা যায়।

12.5 বিজুলীৰ কাহিনী

এতিয়া ঘঁহনিৰ দ্বাৰা উৎপন্ন আধানৰ ভিত্তিত বিজুলীৰ ব্যাখ্যা দিয়া সম্ভৱ। বজ্ৰমেঘৰ বিকাশৰ সময়ত, বায়ুৰ সোঁত ওপৰলৈ যায় আনহাতে পানীৰ টোপালবোৰ তললৈ নামি আহে। এই প্ৰবল গতিবোৰৰ ফলত আধানবোৰ পৃথক হয়। এনে এটা প্ৰক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা, যিটো সম্পূৰ্ণৰূপে বুজা হোৱা নাই, ধনাত্মক আধানবোৰ ডাৱৰৰ ওপৰৰ কাষত জমা হয় আৰু ঋণাত্মক আধানবোৰ তলৰ কাষত জমা হয়। মাটিৰ ওচৰতো ধনাত্মক আধান জমা হয়। যেতিয়া জমা হোৱা আধানৰ পৰিমাণ অতি বৃহৎ হয়, তেতিয়া সাধাৰণতে বিদ্যুতৰ কুপৰিবাহী বায়ুৱে ইয়াৰ প্ৰৱাহ ৰোধ কৰিব নোৱাৰা হয়। ঋণাত্মক আৰু ধনাত্মক আধানবোৰ লগ হৈ উজ্জ্বল পোহৰ আৰু শব্দৰ ৰেখা সৃষ্টি কৰে। আমি এই ৰেখাবোৰ বিজুলী হিচাপে দেখো (চিত্ৰ 12.5)। এই প্ৰক্ৰিয়াটোক বিদ্যুতীয় নিষ্ক্ৰিয়কৰণ বোলা হয়।

চিত্ৰ 12.5 : আধান জমা হোৱাৰ ফলত বিজুলীৰ সৃষ্টি।

বিদ্যুতীয় নিষ্ক্ৰিয়কৰণ প্ৰক্ৰিয়াটো দুটা বা ততোধিক ডাৱৰৰ মাজত, বা ডাৱৰ আৰু পৃথিৱীৰ মাজত হ’ব পাৰে। আজি আমি আমাৰ পূৰ্বপুৰুষসকলে কৰাৰ দৰে বিজুলীক ভয় কৰিবলগীয়া নহয়। এতিয়া আমি মৌলিক পৰিঘটনাটো বুজো। বিজ্ঞানীসকলে এই বুজাবুজি উন্নত কৰিবলৈ কঠোৰ পৰিশ্ৰম কৰি আছে। অৱশ্যে, বিজুলীৰ আঘাতে জীৱন আৰু সম্পত্তি ধ্বংস কৰিব পাৰে। সেয়েহে, নিজকে ৰক্ষা কৰিবলৈ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰাটো প্ৰয়োজনীয়।

12.6 বিজুলীৰ পৰা নিৰাপত্তা

বিজুলী আৰু বজ্ৰমেঘৰ সময়ত কোনো মুকলি ঠাই নিৰাপদ নহয়।

• গাজনি শুনাটোৱে নিৰাপদ ঠাইলৈ দৌৰিবলৈ এক সতৰ্কবাণী।

শেষ গাজনি শুনাৰ পিছত, নিৰাপদ ঠাইৰ পৰা ওলাই অহাৰ আগতে কিছু সময় অপেক্ষা কৰিব লাগে।

নিৰাপদ ঠাই বিচাৰি উলিওৱা

ঘৰ বা বিল্ডিং এটা নিৰাপদ ঠাই।

তুমি যদি গাড়ী বা বাছত ভ্ৰমণ কৰি আছা, গাড়ীৰ দুৱাৰ-খিৰিকী বন্ধ কৰি ভিতৰত থাকিলে তুমি নিৰাপদ।

বজ্ৰমেঘৰ সময়ত কৰিবলগীয়া আৰু নকৰিবলগীয়া কাম

বাহিৰত

মটৰবাইক, ট্ৰেক্টৰ, নিৰ্মাণ যন্ত্ৰ, মুকলি গাড়ী আদি মুকলি বাহনবোৰ নিৰাপদ নহয়। মুকলি পথাৰ, ওখ গছ, উদ্যানৰ আশ্ৰয়স্থল, উচ্চ স্থানবোৰে আমাক বিজুলীৰ আঘাতৰ পৰা ৰক্ষা নকৰে।

বজ্ৰমেঘৰ সময়ত ছাতি লৈ ফুৰাটো একেবাৰে ভাল ধাৰণা নহয়।

যদি হাবিত থাকে, চাপৰ গছৰ তলত আশ্ৰয় লোৱা।

যদি কোনো আশ্ৰয়স্থল নাথাকে আৰু তুমি মুকলি পথাৰত থাকা, সকলো গছৰ পৰা আঁতৰত থাকিবা। খুঁটা বা আন ধাতুৰ বস্তুৰ পৰা আঁতৰি থাকিবা। মাটিত শুই নাথাকিবা। সলনি, মাটিত চাপৰ হৈ বহা। হাত দুখন আঁঠুৰ ওপৰত ৰাখি মূৰটো হাতৰ মাজত লোৱা (চিত্ৰ 12.6)। এই অৱস্থাই তোমাক আঘাত হোৱাৰ লক্ষ্যবস্তু হিচাপে আটাইতকৈ সৰু কৰি তুলিব।

চিত্ৰ 12.6 : বিজুলীৰ সময়ত নিৰাপদ অৱস্থান

ঘৰৰ ভিতৰত

বিজুলীয়ে টেলিফোনৰ তাঁৰ, বিদ্যুতীয় তাঁৰ আৰু ধাতুৰ নলীবোৰত আঘাত হানিব পাৰে (তোমাৰ মনত আছেনে, বিজুলী হৈছে বিদ্যুতীয় নিষ্ক্ৰিয়কৰণ?)। বজ্ৰমেঘৰ সময়ত এইবোৰৰ সৈতে সংস্পৰ্শ এৰাই চলিব লাগে। মবাইল ফোন আৰু কাৰ্ডলেছ ফোন ব্যৱহাৰ কৰাটো অধিক নিৰাপদ। অৱশ্যে, তাঁৰযুক্ত ফোনৰ মাজেৰে তোমাৰ ফোন গ্ৰহণ কৰা ব্যক্তি এজনক ফোন কৰাটো বুদ্ধিমানৰ কাম নহয়।

বজ্ৰমেঘৰ সময়ত গা ধোৱাটো এৰাই চলিব লাগে যাতে চলন্ত পানীৰ সৈতে সংস্পৰ্শ এৰাব পৰা যায়।

কম্পিউটাৰ, টিভি আদি বিদ্যুতীয় সঁজুলিবোৰ আনপ্লাগ কৰি দিব লাগে। বিদ্যুতৰ বাল্ববোৰ জ্বলি থাকিব পাৰে। সেইবোৰে কোনো ক্ষতি নকৰে।

বিজুলী চালক

বিজুলী চালক হৈছে বিল্ডিংবোৰক বিজুলীৰ প্ৰভাৱৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এটা সঁজুলি। বিল্ডিংটো নিৰ্মাণৰ সময়ত ইয়াৰ দেৱালত বিল্ডিংটোতকৈ ওখ ধাতুৰ দণ্ড এটা স্থাপন কৰা হয়। দণ্ডটোৰ এটা মূৰ বায়ুত উন্মুক্ত কৰি ৰখা হয় আৰু আনটো মূৰ মাটিৰ তলত গভীৰভাৱে পুতি ৰখা হয় (চিত্ৰ 12.7)। দণ্ডটোৱে বিদ্যুতীয় আধান পৃথিৱীলৈ স্থানান্তৰ কৰিবলৈ সহজ পথ প্ৰদান কৰে।

নিৰ্মাণৰ সময়ত ব্যৱহাৰ কৰা ধাতুৰ স্তম্ভ, বিদ্যুতীয় তাঁৰ আৰু বিল্ডিংৰ পানীৰ নলীবোৰেও আমাক এক সীমালৈকে ৰক্ষা কৰে। কিন্তু বজ্ৰমেঘৰ সময়ত সেইবোৰ স্পৰ্শ নকৰিবা।

12.7 ভূমিকম্প

তুমি এইমাত্ৰ বজ্ৰমেঘ আৰু বিজুলীৰ বিষয়ে শিকিলা। এই প্ৰাকৃতিক পৰিঘটনাবোৰে মানৱ জীৱন আৰু সম্পত্তি বৃহৎ পৰিমাণে ধ্বংস কৰিব পাৰে। সৌভাগ্যক্ৰমে, এই পৰিঘটনাবোৰ কিছু পৰিমাণে ভৱিষ্যতবাণী কৰিব পৰা যায়। বতৰ বিভাগে কোনো অঞ্চলত বজ্ৰমেঘৰ বিকাশৰ বিষয়ে সতৰ্কবাণী দিব পাৰে।

যদি বজ্ৰমেঘ হয়, তেন্তে ইয়াৰ সৈতে বিজুলী আৰু ঘূৰ্ণিবতাহ হোৱাৰ সম্ভাৱনা সদায় থাকে। গতিকে, এই পৰিঘটনাবোৰৰ দ্বাৰা হোৱা ক্ষতিৰ পৰা নিজকে ৰক্ষা কৰিবলৈ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিবলৈ আমি সময় পোৱা।

চিত্ৰ 12.7 : বিজুলী চালক

অৱশ্যে, এটা প্ৰাকৃতিক পৰিঘটনা আছে যিটো আমি এতিয়াও সঠিকভাৱে ভৱিষ্যতবাণী কৰিব পৰা নাই। সেয়া হৈছে ভূমিকম্প। ইয়ে মানৱ জীৱন আৰু সম্পত্তি বৃহৎ পৰিমাণে ক্ষতি কৰিব পাৰে।

২০০৫ চনৰ ৮ অক্টোবৰত ভাৰতৰ উত্তৰ কাশ্মীৰৰ উৰি আৰু তাংঘৰ চহৰত এটা ডাঙৰ ভূমিকম্প হৈছিল (চিত্ৰ 12.8)। ইয়াৰ আগতে ২০০১ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত গুজৰাটৰ ভুজ জিলাত এটা ডাঙৰ ভূমিকম্প হৈছিল।

কাৰ্যকলাপ 12.5

এই ভূমিকম্পবোৰৰ দ্বাৰা হোৱা জীৱন আৰু সম্পত্তিৰ বৃহৎ ক্ষতিৰ বিষয়ে তোমাৰ পিতৃ-মাতৃক সুধা। সেই দিনবোৰৰ বাতৰি কাকত আৰু আলোচনীৰ পৰা এই ভূমিকম্পবোৰৰ দ্বাৰা হোৱা ক্ষতি দেখুওৱা কেইটামান ছবি সংগ্ৰহ কৰা। ভূমিকম্পৰ সময়ত আৰু পিছত মানুহৰ দুৰ্দশাৰ ওপৰত চমু এখন প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুত কৰা।

ভূমিকম্প কি? ই হ’লেই কি হয়? ইয়াৰ প্ৰভাৱ কিমানদূৰ কমাব পাৰি? এইবোৰ হৈছে কিছুমান প্ৰশ্ন যি সম্পৰ্কে আমি তলত আলোচনা কৰিম।

ভূমিকম্প কি?

ভূমিকম্প হৈছে পৃথিৱীৰ হঠাৎ কৰা কঁপনি বা কম্পন যি অতি চমু সময়ৰ বাবে থাকে। ই পৃথিৱীৰ ভূত্বকৰ গভীৰত থকা এটা অশান্তিৰ ফলত হয়।

চিত্ৰ 12.8 : কাশ্মীৰ ভূমিকম্প

ভূমিকম্প সদায়, গোটেই পৃথিৱীজুৰি হয়। ইহঁতক লক্ষ্যও কৰা নাযায়। ডাঙৰ ভূমিকম্পবোৰ বহুত কম প্ৰায়ই হয়। ইহঁতে বিল্ডিং, দলং, বান্ধ আৰু মানুহৰ অতি ক্ষতি কৰিব পাৰে। জীৱন আৰু সম্পত্তিৰ বৃহৎ ক্ষতি হ’ব পাৰে। ভূমিকম্পৰ ফলত বান, ভূমিস্খলন আৰু সুনামী হ’ব পাৰে। ২০০৪ চনৰ ২৬ ডিচেম্বৰত ভাৰত মহাসাগৰত এটা ডাঙৰ সুনামী হৈছিল। মহাসাগৰৰ চাৰিওকাষৰ সকলো উপকূলীয় অঞ্চলত বৃহৎ ক্ষতি হৈছিল।

কাৰ্যকলাপ 12.6

বিশ্বৰ এখন ৰূপরেখা মানচিত্ৰ লোৱা। ভাৰতৰ পূব উপকূল আৰু আন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জবোৰ চিনাক্ত কৰা। ভাৰত মহাসাগৰৰ চাৰিওফালৰ আন দেশবোৰ চিনাক্ত কৰা যিবোৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল। ভাৰতত সুনামীৰ দ্বাৰা হোৱা ধ্বংসৰ বিৱৰণ তোমাৰ পিতৃ-মাতৃ, বা পৰিয়ালৰ বা চুবুৰীৰ আন জ্যেষ্ঠসকলৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা।

ভূমিকম্পৰ কাৰণ কি?

মোৰ আইতাই কৈছিল যে পৃথিৱীটো এটা গৰুৰ শিঙৰ ওপৰত সমতুল হৈ আছে আৰু যেতিয়া গৰুটোৱে ইয়াক আনটো শিঙলৈ সলনি কৰে, তেতিয়া ভূমিকম্প হয়। ই কেনেকৈ সঁচা হ’ব পাৰে?

প্ৰাচীন কালত, মানুহে ভূমিকম্পৰ সঠিক কাৰণ নাজানিছিল। সেয়েহে তেওঁলোকৰ ধাৰণাবোৰ বুঢ়ীমাৰ কোৱাৰ দৰে পৌৰাণিক কাহিনীত প্ৰকাশ পাইছিল। আন ঠাইতো একেধৰণৰ পৌৰাণিক কাহিনী প্ৰচলিত আছিল।

পৃথিৱীৰ ভিতৰত কি অশান্তিৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে?

এতিয়া আমি জানো যে কম্পনবোৰ পৃথিৱীৰ ওপৰৰ স্তৰ ভূত্বকৰ (চিত্ৰ 12.9) গভীৰত থকা অশান্তিৰ ফলত হয়।

চিত্ৰ 12.9 : পৃথিৱীৰ গঠন

পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বাহিৰৰ স্তৰটো একোটা টুকুৰাত নহয়। ই খণ্ডিত। প্ৰতিটো খণ্ডক প্লেট বোলা হয় (চিত্ৰ 12.10)। এই প্লেটবোৰ সদায় গতিশীল। যেতিয়া ইহঁতে ইটোৱে সিটোৰ কাষেৰে পাৰ হৈ যায়,

চিত্ৰ 12.10 : পৃথিৱীৰ প্লেটবোৰ বা সংঘৰ্ষৰ ফলত এটা প্লেট আনটোৰ তললৈ যায় (চিত্ৰ 12.11), তেতিয়া ইহঁতে পৃথিৱীৰ ভূত্বকত অশান্তিৰ সৃষ্টি কৰে। এই অশান্তিয়েই পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠত ভূমিকম্প হিচাপে প্ৰকাশ পায়।

চিত্ৰ 12.11 : পৃথিৱীৰ প্লেটবোৰৰ গতি

যদি বিজ্ঞানীসকলে ভূমিকম্পৰ বিষয়ে ইমানকৈ জানে, তেন্তে তেওঁলোকে পৰৱৰ্তীটো কেতিয়া আৰু ক’ত হ’ব সেইটোও ভৱিষ্যতবাণী কৰিব পাৰেনে?

যদিও আমি নিশ্চিতভাৱে জানো যে ভূমিকম্পৰ কাৰণ কি, পৰৱৰ্তী ভূমিকম্প কেতিয়া আৰু ক’ত হ’ব পাৰে সেইটো ভৱিষ্যতবাণী কৰাটো এতিয়াও সম্ভৱ হোৱা নাই।

মই ক’তোবা পঢ়িছিলো যে ভূগৰ্ভস্থ বিস্ফোৰণেও কম্পনৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।

আগ্নেয়গিৰিৰ উদ্গীৰণ হ’লে, বা উল্কাপিণ্ডে পৃথিৱীত আঘাত