প্রাকৃতিক ঘটনা

🌍 ভূমিকম্প

🔬 ভূমিকম্পৰ কাৰণ

• টেক্টনিক ক্ৰিয়া: অধিকাংশ ভূমিকম্প টেক্টনিক প্লেটৰ চলনৰ ফলত হঠাতে শক্তি মুক্ত হোৱাৰ বাবে হয়।
• জ্বালামুখী ক্ৰিয়া: পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠতলৰ তলত মাগমা চলনৰ বাবে ভূমিকম্প হ’ব পাৰে।
• মানৱ ক্ৰিয়া: খনন, জলাধাৰ-প্ৰণোদিত ভূকম্পতা আৰু হাইড্ৰলিক ফ্ৰেকচাৰিংৰ দৰে কাৰ্যকলাপৰ ফলত প্ৰণোদিত ভূমিকম্প হ’ব পাৰে।
• ফল্টিং: ফল্টবোৰৰ লগত প্ৰলম্বিত চাপ হঠাত মুক্ত হোৱাৰ সময়ত ভূমিকম্প হয়।

📊 ভূমিকম্পৰ প্ৰকাৰ

📏 ভূমিকম্পৰ মাপ

• ৰিখটাৰ স্কেল: ভূকম্পীয় তৰঙ্গৰ আয়তামৰ ভিত্তিত ভূমিকম্পৰ মাত্ৰা মাপে।
• মোমেন্ট মাত্ৰা স্কেল (Mw): ডাঙৰ ভূমিকম্পৰ বাবে অধিক সঠিক, মুক্ত হোৱা মুঠ শক্তি মাপে।
• মেৰ্কালি স্কেল: পৰ্যবেক্ষণ কৰা প্ৰভাৱৰ ভিত্তিত গুণাত্মক স্কেল।
• ছিজমোগ্ৰাফ: ভূকম্পীয় তৰঙ্গ লিপিবদ্ধ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা যন্ত্ৰ।

📌 পৰীক্ষাৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য

• 1906 চনৰ সান ফ্ৰান্সিচ্ছোৰ বৃহৎ ভূমিকম্প: ৰিখটাৰ স্কেলত 7.8 মাত্ৰা।
• জাপানত ভূমিকম্প (2011): 9.0 মাত্ৰা, পেচিফিক প্লেট আৰু ইউৰেচিয়ান প্লেটৰ সংঘৰ্ষৰ ফলত।
• নেপালত ভূমিকম্প (2015): 7.8 মাত্ৰা, 9,000-তকৈ অধিক লোকৰ মৃত্যু হৈছিল।
• ভাৰতত ভূমিকম্প (2001): গুজৰাট ভূমিকম্প, 7.7 মাত্ৰা, 20,000-তকৈ অধিক লোকৰ মৃত্যু হৈছিল।

🌋 আগ্নেয়গিরি

🧱 আগ্নেয়গিৰিৰ প্ৰকাৰ

🌍 আগ্নেয়গিৰিৰ বিতৰণ

• ৰিং অব ফায়াৰ: পেচিফিক মহাসাগৰৰ চাৰিওফালে আগ্নেয় আৰু ভূমিকম্পজনিত ক্ৰিয়াৰ প্ৰধান অঞ্চল।
• মিড-এটলান্টিক ৰিজ: এটলান্টিক মহাসাগৰৰ মাজৰ সক্ৰিয় আগ্নেয় অঞ্চল।
• মহাদেশীয় আগ্নেয়গিৰি: পূব আফ্ৰিকান ৰিফ্ট ভেলীৰ দৰে অঞ্চলত পোৱা যায়।
• হটস্পট: প্লেট সীমাৰ লগত জড়িত নোহোৱা আগ্নেয় ক্ৰিয়া, যেনে হাৱাই, আইচলেণ্ড।

🧪 জ্বালামুখৰ প্ৰভাৱ

• ধনাত্মক প্ৰভাৱ:
  • জ্বালামুখী ছাইৰ বাবে উৰ্বৰ মাটি।
  • ভূ-তাপীয় শক্তিৰ উৎস।
  • পৰ্যটন আৰু অৰ্থনৈতিক লাভ।
• ঋণাত্মক প্ৰভাৱ:
  • লাভা প্ৰবাহ, পাইৰ’ক্লাস্টিক প্ৰবাহ আৰু ছাই পৰা।
  • জ্বালামুখী গেছ (যেনে সালফাৰ ডাই-অক্সাইড) জলবায়ুত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে।
  • ছাই পৰা প্ৰাথমিক অবকাঠামো আৰু কৃষিক্ষেত্ৰৰ ক্ষতি হ’ব পাৰে।

📌 পৰীক্ষাৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য

• মাউণ্ট ভেছুভিয়াছ (ইটালী): খ্ৰীষ্টাব্দ ৭৯ চনত জ্বলি উঠিছিল, পম্পেই আৰু হাৰ্কিউলেনিয়াম ধ্বংস কৰিছিল।
• মাউণ্ট ফুজি (জাপান): সক্ৰিয় স্ট্ৰেটো-জ্বালামুখী, শেষবাৰ ১৭০৭ চনত জ্বলিছিল।
• মাউণ্ট ছেইণ্ট হেলেনছ (যুক্তৰাষ্ট্ৰ): ১৯৮০ চনত জ্বলিছিল, ২০শ শতিকাৰ অন্যতম ধ্বংসাত্মক জ্বালামুখী বিস্ফোৰণ।
• মাউণ্ট পিনাটুবো (ফিলিপাইনছ): ১৯৯১ চনত জ্বলিছিল, ২০শ শতিকাৰ অন্যতম বৃহৎ জ্বালামুখী বিস্ফোৰণ।
• জ্বালামুখী শীতকাল: বৃহৎ জ্বালামুখী বিস্ফোৰণৰ ফলত বায়ুমণ্ডলত ছাই আৰু সালফাৰ ডাই-অক্সাইডৰ বাবে গোলকীয় শীতলতা হ’ব পাৰে।

🌍 প্লেট টেক্টনিক্স

🧠 তত্ত্বৰ সাৰাংশ

• প্লেট টেক্টনিক্স তত্ত্ব: পৃথিৱীৰ লিথ’স্ফিয়াৰৰ গতি ব্যাখ্যা কৰে, যাক টেক্টনিক প্লেটত ভাগ কৰা হৈছে।
• মুখ্য ধাৰণা:
  • লিথ’স্ফিয়াৰ: পৃথিৱীৰ কঠিন বাহ্যিক স্তৰ।
  • এস্থেন’স্ফিয়াৰ: লিথ’স্ফিয়াৰৰ তলৰ অৰ্ধ-তৰল স্তৰ।
  • কনভেকচন প্ৰবাহ: পৃথিৱীৰ কেন্দ্ৰৰ তাপে টেক্টনিক প্লেটৰ গতি চলাই।
  • প্লেট সীমা: বিচ্ছিন্ন, সংযুক্ত আৰু ৰূপান্তৰ সীমা।

📌 প্লেট বাউণ্ডাৰীৰ প্ৰকাৰ

📌 পৰীক্ষাৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য

• মহাদেশীয় ধ্ৰুৱীকৰণ তত্ত্ব (আলফ্ৰেড ৱেজেনাৰ): ১৯১২ চনত প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছিল, মহাদেশবোৰ একেবাৰে সংযুক্ত আছিল বুলি সূচায়।
• সমুদ্ৰতল বিস্তাৰ (হেৰি হেচ): ১৯৬০ চনত প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছিল, নতুন মহাসাগৰীয় ক্ৰাষ্ট সৃষ্টিৰ ব্যাখ্যা দিয়ে।
• প্লেট টেক্টনিক্স তত্ত্ব (১৯৬০ দশক): মহাদেশীয় ধ্ৰুৱীকৰণ আৰু সমুদ্ৰতল বিস্তাৰ ধাৰণা একত্ৰিত কৰে।
• মিড-এটলান্টিক ৰিজ: এটা বিচ্ছিন্ন বাউণ্ডাৰী য’ত নতুন মহাসাগৰীয় ক্ৰাষ্ট গঠিত হয়।
• হিমালয় গঠন: ভাৰতীয় আৰু ইউৰেছিয়ান প্লেটৰ সংঘৰ্ষৰ ফল (প্ৰায় ৫৫ মিলিয়ন বছৰ আগতে আৰম্ভ হৈছিল)।
• সান আন্দ্ৰেয়াস ফল্ট: কেলিফৰ্ণিয়াত থকা এটা ট্ৰান্সফৰ্ম বাউণ্ডাৰী, যিয়ে ঘন ঘন ভূমিকম্পৰ কাৰণ।

📌 গুৰুত্বপূৰ্ণ পদ

• টেক্টনিক প্লেট: পৃথিৱীৰ লিথ’স্ফিয়াৰৰ ডাঙৰ অংশবোৰ।
• সাবডাক্‌শ্বন জোন: এনে অঞ্চল য’ত এটা প্লেট আন এটাৰ তলত ঠেলি দিয়া হয়।
• জ্বালামুখীয় আৰ্ক: সাবডাক্‌শ্বন জোনৰ লগত গঠিত হয়।
• আইছ’ষ্টেছি: পৃথিৱীৰ ক্ৰাষ্ট আৰু মেন্টলৰ মাজৰ সাম্য।
• হটস্পট: প্লেট বাউণ্ডাৰীৰ সৈতে সম্পৰ্ক নথকা জ্বালামুখীয় ক্ৰিয়াৰ অঞ্চল।

📌 পৰীক্ষাৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ সাৰাংশ

• প্লেট টেক্টনিক্স ভূতত্বৰ একীকৰণ কৰা তত্ত্ব।
• বিচ্ছিন্ন সীমানা নতুন ভূ-খণ্ড সৃষ্টি কৰে।
• সংহত সীমানা পৰ্বত গঠন আৰু সাবডাকশনৰ কাৰণ হয়।
• ট্ৰান্সফৰ্ম সীমানা ভূমিকম্পৰ সৃষ্টি কৰে।
• প্ৰধান উদাহৰণ: হিমালয়, মিড-এটলান্টিক ৰিজ, সান আন্দ্ৰেয়াস ফল্ট।