জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকাৰ তালিকা
ভাৰতৰ জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকাসমূহ – ৰেলৱে পৰীক্ষাৰ কেপচুল
ইউনেস্কোৰ মানৱ আৰু জৈৱমণ্ডল (MAB) কাৰ্যসূচী (১৯৭১) → মুঠ ১৩৪খন দেশত ৭৩৮টা জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকা (মে’ ২০২৪)
ভাৰত: ১৮টা ঘোষিত (সৰ্বশেষ: পন্না, ২০২১) | ১২টা ইউনেস্কো-MAB বিশ্ব নেটৱৰ্কৰ অধীনত স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত
১. জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকা কি?
| কেন্দ্ৰীয় অঞ্চল | বাফাৰ অঞ্চল | সংক্ৰমণ অঞ্চল |
|---|---|---|
| কোনো মানৱীয় কাৰ্যকলাপ নাথাকে | সীমিত গৱেষণা/পৰ্যটন | স্থায়ী জীৱিকা, পৰিৱেশ-অনুগামী উন্নয়ন |
২. কালক্ৰম – গুৰুত্বপূৰ্ণ তাৰিখসমূহ
| বছৰ | ঘটনা |
|---|---|
| ১৯৭১ | ইউনেস্কোৱে MAB কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰে |
| ১৯৮৬ | ভাৰতে প্ৰথম ৫টা জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকা ঘোষণা কৰে (নীলগিৰি, নন্দাদেৱী, নক্ৰেক, গ্ৰেট নিকোবাৰ, মান্নাৰ উপসাগৰ) |
| ২০০০ | সুন্দৰবন জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকা ইউনেস্কোৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত হয় |
| ২০০৯ | পচমৰ্হী জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকা ঘোষণা কৰা হয় |
| ২০১১ | শেষাচলম জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকা – অন্ধ্ৰপ্ৰদেশৰ প্ৰথম |
| ২০২০ | পন্না জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকা ইউনেস্কোৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত হয় |
| ২০২১ | পন্না ভাৰতৰ ১৮তম জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকা হিচাপে ঘোষণা কৰা হয় |
৩. ভাৰতৰ ১৮টা ঘোষিত জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকা (ৰাজ্য অনুসৰি)
| # | নাম (ঘোষণাৰ বছৰ) | ৰাজ্য | ক্ষেত্ৰফল (বৰ্গ কিমি) | ইউনেস্কো-MAB (বছৰ) |
|---|---|---|---|---|
| ১ | নীলগিৰি (১৯৮৬) | তামিলনাডু-কেৰালা-কৰ্ণাটক | ৫,৫২০ | ২০০০ |
| ২ | নন্দাদেৱী (১৯৮৮) | উত্তৰাখণ্ড | ২,২৩৬ | ২০০৪ (বিস্তাৰ ২০০৫) |
| ৩ | নক্ৰেক (১৯৮৮) | মেঘালয় | ৮২০ | ২০০৯ |
| ৪ | গ্ৰেট নিকোবাৰ (১৯৮৯) | আন্দামান আৰু নিকোবাৰ দ্বীপপুঞ্জ | ৮৮৫ | ২০১৩ |
| ৫ | মান্নাৰ উপসাগৰ (১৯৮৯) | তামিলনাডু | ১,০৫০ | ২০০১ |
| ৬ | মানস (১৯৮৯) | অসম | ২,৮৩৭ | — |
| ৭ | সুন্দৰবন (১৯৮৯) | পশ্চিমবঙ্গ | ৯,৬৩০ | ২০০১ |
| ৮ | সিমিলিপাল (১৯৯৪) | ওড়িশা | ৪,৩৭৪ | — |
| ৯ | দিহাং-দিবাং (১৯৯৮) | অৰুণাচল প্ৰদেশ | ৫,১১১ | — |
| ১০ | পচমৰ্হী (১৯৯৯) | মধ্য প্ৰদেশ | ৪,৯৮১ | ২০০৯ |
| ১১ | অচনকমাৰ-অমৰকণ্টক (২০০৫) | মধ্য প্ৰদেশ-ছত্তীছগঢ় | ৩,৮৩৫ | ২০১২ |
| ১২ | অগস্ত্যমালাই (২০০১) | কেৰালা-তামিলনাডু | ৩,৫০০ | ২০১৬ |
| ১৩ | খাংছেঞ্জোঙা (২০০০) | সিক্কিম | ২,৬১৭ | ২০১৮ |
| ১৪ | দিব্ৰু-ছৈখোৱা (১৯৯৭) | অসম | ৭৬৫ | — |
| ১৫ | কচ্ছৰ ৰণ (২০০৮) | গুজৰাট | ১২,৪৫৪ | — |
| ১৬ | শীতল মৰুভূমি (২০০৯) | হিমাচল প্ৰদেশ | ৭,৭৭০ | — |
| ১৭ | শেষাচলম (২০১০) | অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ | ৪,৭৫৫ | — |
| ১৮ | পন্না (২০২১) | মধ্য প্ৰদেশ | ২,৯৯৮ | ২০২০ |
সৰ্ববৃহৎ: কচ্ছৰ ৰণ (১২,৪৫৪ বৰ্গ কিমি)
সৰ্বক্ষুদ্ৰ: দিব্ৰু-ছৈখোৱা (৭৬৫ বৰ্গ কিমি)
প্ৰথম: নীলগিৰি (১৯৮৬)
সৰ্বশেষ: পন্না (২০২১)
৪. ইউনেস্কো বিশ্ব নেটৱৰ্ক জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকা – ভাৰত (১২)
১. নীলগিৰি
২. মান্নাৰ উপসাগৰ
৩. সুন্দৰবন
৪. নন্দাদেৱী
৫. পচমৰ্হী
৬. সিমিলিপাল*
৭. অচনকমাৰ-অমৰকণ্টক
৮. গ্ৰেট নিকোবাৰ
৯. অগস্ত্যমালাই
১০. খাংছেঞ্জোঙা
১১. পন্না
১২. নক্ৰেক
* সিমিলিপাল – ইউনেস্কোৰ সম্ভাব্য তালিকাত আছে (এতিয়াও পূৰ্ণ সদস্য নহয়)।
৫. এক-শাৰীৰ দ্ৰুত-জ্ঞান
- নীলগিৰি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকা – তিনি ৰাজ্যৰ (তামিলনাডু+কেৰালা+কৰ্ণাটক) আৰু ইউনেস্কো তালিকাত ভাৰতৰ প্ৰথম জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকা।
- নন্দাদেৱী জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকা – কেন্দ্ৰীয় অঞ্চল হৈছে নন্দাদেৱী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান (ইউনেস্কো বিশ্ব ঐতিহ্যবাহী স্থান-১৯৮৮)।
- সুন্দৰবন – একমাত্ৰ মেনগ্ৰোভ জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকা আৰু ৰয়েল বেংগল টাইগাৰৰ ঘৰ।
- গ্ৰেট নিকোবাৰ – কেম্পবেল বে ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু গালাথিয়া ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান অন্তৰ্ভুক্ত।
- খাংছেঞ্জোঙা – ভাৰতৰ প্ৰথম “মিশ্ৰিত” ইউনেস্কো বিশ্ব ঐতিহ্যবাহী স্থান (২০১৬)।
- পন্না – একমাত্ৰ জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকা যি বুন্দেলখণ্ড অঞ্চলত অৱস্থিত; কেন নদী ইয়াৰ মাজেৰে বৈ যায়।
- শীতল মৰুভূমি – হিমাচল প্ৰদেশৰ পিন ভেলি ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু কিছ্বাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য।
- কচ্ছৰ ৰণ – সৰ্ববৃহৎ জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকা; ভাৰতীয় বনগাধাৰ অভয়াৰণ্য।
- অগস্ত্যমালাই – শেন্দুৰ্ণে আৰু পেপ্পাৰা বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য; পশ্চিমঘাট হটস্পটৰ অংশ।
- শেষাচলম – অন্ধ্ৰপ্ৰদেশৰ পৰা একমাত্ৰ জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকা; তিৰুমালা পাহাৰ ইয়াৰ অংশ।
৬. ৰেলৱে পৰীক্ষাৰ বাবে বহুবিকল্পী প্ৰশ্ন
১৫টা বহুবিকল্পী প্ৰশ্ন উত্তৰসহ দেখিবলৈ ক্লিক কৰক
প্ৰ১. ভাৰতৰ প্ৰথম জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকা কোনটো আছিল?
A) সুন্দৰবন
B) নীলগিৰি
C) নন্দাদেৱী
D) মানস
উত্তৰ: B
প্ৰ২. ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকা কোনখন ৰাজ্যত অৱস্থিত?
A) ৰাজস্থান
B) গুজৰাট
C) ওড়িশা
D) মধ্য প্ৰদেশ
উত্তৰ: B
প্ৰ৩. পন্না জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকা কোনখন নদীৰ কাষত অৱস্থিত?
A) বেতৱা
B) কেন
C) তাপ্তী
D) চম্বল
উত্তৰ: B
প্ৰ৪. তলৰ কোনযোৰ ভুল?
A) নক্ৰেক – মেঘালয়
B) সিমিলিপাল – ওড়িশা
C) মানস – অসম
D) দিব্ৰু-ছৈখোৱা – অৰুণাচল প্ৰদেশ
উত্তৰ: D (অসম)
প্ৰ৫. খাংছেঞ্জোঙা জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকা আছে
A) সিক্কিম
B) পশ্চিমবঙ্গ
C) অৰুণাচল প্ৰদেশ
D) উত্তৰাখণ্ড
উত্তৰ: A
প্ৰ৬. ভাৰতৰ সৰ্বশেষ ঘোষিত জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকা (২০২১) হৈছে
A) শীতল মৰুভূমি
B) পন্না
C) শেষাচলম
D) অচনকমাৰ-অমৰকণ্টক
উত্তৰ: B
প্ৰ৭. কোনটো জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকা মান্নাৰ উপসাগৰৰ অংশ?
A) গ্ৰেট নিকোবাৰ
B) মান্নাৰ দ্বীপ
C) মান্নাৰ উপসাগৰ
D) কচ্ছৰ ৰণ
উত্তৰ: C
প্ৰ৮. গ্ৰেট নিকোবাৰ জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকাই অন্তৰ্ভুক্ত কৰে
A) কেম্পবেল বে ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু গালাথিয়া ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান
B) এনটাংকি ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান
C) বালফাক্ৰাম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান
D) মৌলিং ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান
উত্তৰ: A
প্ৰ৯. শীতল মৰুভূমি জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকা অৱস্থিত
A) লাডাখ
B) হিমাচল প্ৰদেশ
C) উত্তৰাখণ্ড
D) সিক্কিম
উত্তৰ: B
প্ৰ১০. অগস্ত্যমালাই জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকা কোন দুখন ৰাজ্যত বিস্তৃত?
A) কেৰালা আৰু কৰ্ণাটক
B) তামিলনাডু আৰু কেৰালা
C) কৰ্ণাটক আৰু তামিলনাডু
D) অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ আৰু তামিলনাডু
উত্তৰ: B
প্ৰ১১. কোনটো জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকা ২০২০ চনত ইউনেস্কোৰ তালিকাত যোগ দিয়া হৈছিল?
A) পন্না
B) পচমৰ্হী
C) অচনকমাৰ-অমৰকণ্টক
D) সিমিলিপাল
উত্তৰ: A
প্ৰ১২. সুন্দৰবন জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকা বিখ্যাত
A) এছিয়াটিক সিংহৰ বাবে
B) একশৃঙ্গ গঁড়ৰ বাবে
C) ৰয়েল বেংগল টাইগাৰৰ বাবে
D) বনগাধাৰ বাবে
উত্তৰ: C
প্ৰ১৩. নন্দাদেৱী জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকা কোনটো পৰ্বতশৃঙ্গে আগুৰি আছে?
A) কামেট
B) নন্দাদেৱী
C) কাঞ্চনজঙ্ঘা
D) ত্ৰিশূল
উত্তৰ: B
প্ৰ১৪. তলৰ কোনটো ইউনেস্কো-MAB দ্বাৰা স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত নহয়?
A) মানস
B) নীলগিৰি
C) পন্না
D) নক্ৰেক
উত্তৰ: A
প্ৰ১৫. শেষাচলম জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকা কোনখন ৰাজ্যৰ পূৰ্বঘাটত অৱস্থিত?
A) ওড়িশা
B) অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ
C) তেলঙ্গানা
D) কৰ্ণাটক
উত্তৰ: B
৭. দ্ৰুত-পুনৰীক্ষণ তালিকা (কেৱল ইউনেস্কো-MAB)
| জৈৱমণ্ডল সংৰক্ষিত এলেকা | ৰাজ্য | গুৰুত্বপূৰ্ণ বন্যপ্ৰাণী |
|---|---|---|
| নীলগিৰি | তামিলনাডু-কেৰালা-কৰ্ণাটক | নীলগিৰি তাহৰ, সিংহ-নেজীয়া মেকাক |
| মান্নাৰ উপসাগৰ | তামিলনাডু | ডুগং, প্ৰৱাল প্ৰাচীৰ |
| সুন্দৰবন | পশ্চিমবঙ্গ | ৰয়েল বেংগল টাইগাৰ, মেনগ্ৰোভ |
| নন্দাদেৱী | উত্তৰাখণ্ড | হিম বাঘ, হিমালয়ৰ কস্তুৰী হৰিণ |
| পচমৰ্হী | মধ্য প্ৰদেশ | ডাঙৰ কেৰ্কেটুৱা, উৰণীয়া কেৰ্কেটুৱা |
| নক্ৰেক | মেঘালয় | ৰেড পাণ্ডা, এছিয়াটিক হাতী |
| গ্ৰেট নিকোবাৰ | আন্দামান আৰু নিকোবাৰ দ্বীপপুঞ্জ | নিকোবাৰ মেগাপ’ড, লোণপানীৰ মগৰ |
| অচনকমাৰ-অমৰকণ্টক | মধ্য প্ৰদেশ-ছত্তীছগঢ় | বন ম’হ, চাৰিশিঙীয়া হৰিণ |
| অগস্ত্যমালাই | কেৰালা-তামিলনাডু | নীলগিৰি তাহৰ, মালাবাৰ ধনেশ |
| খাংছেঞ্জোঙা | সিক্কিম | হিম বাঘ, ৰেড পাণ্ডা |
| পন্না | মধ্য প্ৰদেশ | বাঘ, ভালুক, কেন ঘৰিয়াল |
| সিমিলিপাল* | ওড়িশা | মেলানিষ্টিক বাঘ, হাতী |
* ইউনেস্কোৰ সম্ভাব্য তালিকা।
মনত ৰাখিব: ১২টা ইউনেস্কোত, ১৮টা ঘোষিত, কচ্ছৰ ৰণ সৰ্ববৃহৎ, পন্না সৰ্বনতুন, নীলগিৰি সৰ্বপুৰণি!